Witaj, Gość
Główna » Artykuły » Moje artykuły

ZMIANY NA MAPIE POLITYCZNEJ ŚWIATA

Zmiany na mapie politycznej świata

Mapa polityczna pokazuje zwierzchność poszczególnych państw nad obszarami lądów i mórz. Możemy z niej odczytać stan współczesny oraz przy pewnej wiedzy odtworzyć procesy i wydarzenia historyczne. Świat ulega ciągłym przemianom. Praktycznie każdego roku dochodzi gdzieś na Ziemi do zmian przebiegu granic państwowych.

Na zdjęciu okrągły stół nakryty niebieskim suknem. Od lewej strony siedzą przy stole prezydent Francji François Hollande, prezydent Ukrainy Petro Poroszenko, prezydent Stanów Zjednoczonych Barack Obama, premier Wielkiej Brytanii David Cameron, kanclerz Niemiec Angela Merkel (zasłonięta przez mężczyznę, prawdopodobnie tłumacza, siedzącego także przy stole). Z tyłu w tle flagi państwowe oraz grupa ludzi, wśród których jest także sekretarz stanu USA John Kerry.

Przywódcy Stanów Zjednoczonych i krajów Unii Europejskiej podczas rozmowy z prezydentem Ukrainy Petrem Poroszenką na temat aneksji Krymu przez Rosję i odcięcia przez separatystów wschodnich regionów Ukrainy (Newport, 4 września 2014 r.)

Już wiesz

  • że mapa jest dziełem kartografów;

  • że każda mapa jest zgeneralizowana, więc przedstawia najważniejsze zagadnienia z przedstawianego zakresu;

  • jak przedstawia się rozmieszczenie państw na świecie;

  • że oprócz niepodległych państw istnieją terytoria zależne i sporne.

Nauczysz się

  • omawiać zmiany w układzie państw na mapie politycznej świata powstałe po 1989 roku oraz przyczyny tych zmian;

  • omawiać wybrane spory terytorialne oraz wyjaśniać przyczyny ich powstania;

  • wyjaśniać, dlaczego Ministerstwo Spraw Zagranicznych publikuje ostrzeżenia dla podróżujących.

1. Czym jest państwo?

Mapa polityczna pokazuje rozmieszczenie państw na świecie – jest to wiedza podstawowa. Dokładniejsza analiza prezentuje nieco większą złożoność zagadnienia. Państwo powinno mieć terytorium, ludność, suwerenną władzę, powinno być uznane przez inne państwa (de iure, czyli oficjalnie, lub de facto – nieoficjalnie, np. poprzez kontakty handlowe).
Tu jednak pojawia się pewna komplikacja, np. uznawana międzynarodowo Somaliawskutek wojny domowej od 1991 roku nie ma rządu, który sprawowałby władzę na całym terytorium. Istniejący w jej granicach Somaliland spełnia pierwsze trzy kryteria, ale nie jest uznawany przez żadne niepodległe państwo. W nieco lepszej sytuacji jest Republika Chińska, bardziej znana jako Tajwan, która straciła na politycznym znaczeniu w 1971 roku, gdy Stany Zjednoczone uznały Chińską Republikę Ludową. Pod względem gospodarczym jest jednak nadal bardzo ważna. Innym przykładem jest Kosowo, którego nie uznają nawet niektóre kraje Unii Europejskiej i wiele państw należących do ONZ.
Niektóre terytoria nie są państwami, lecz terytoriami zależnymi lub niesamodzielnymi. W Europie przykładem takiego terytorium jest brytyjski Gibraltar, na Karaibach francuska Martynika lub holenderska Aruba, na Pacyfiku amerykańskie Mariany Północne.

Polecenie 1

Sprawdź w dowolnym źródle położenie i przynależność terytoriów niesamodzielnych: Akrotiri, Curaçao, Guernsey, Niue, Saint‑Pierre i Miquelon, Wallis i Futuna.

Długotrwałe i złożone procesy historyczne i polityczne spowodowały, że przebieg granic nawet uznanych terytoriów bywa skomplikowany. Obwód kaliningradzki stanowiący 0,0009% terytorium Federacji Rosyjskiej, oddzielony od niej Litwą, Łotwą i Białorusią, jest przykładem eksklawy. Kabindę od głównego obszaru Angoli oddziela Demokratyczna Republika Konga.
Z kolei San Marino jest enklawą na terytorium Włoch, a Lesotho w obrębie Republiki Południowej Afryki.

Na ilustracji mapa polityczna. Etiopia, Kenia, Somalia. Czarną linią oznaczone granice państw. Kolorem zielonym oznaczona Somalia. W granicach Somalii wydzielone ciemniejszym kolorami mniejsze terytoria. Na górze mapy Somaliland. Z prawej strony mapy Ocean Indyjski. W dolnym prawym rogu napis: sytuacja polityczna w Somalii, maj 2014.

Somalia w przeciwieństwie do Somalilandu nie funkcjonuje jako państwo

Na zdjęciu mapa polityczna. Wybrzeża Afryki. Fragment kontynentu zajmuje prawą stronę ilustracji. Lewa strona to Ocean Atlantycki. Na mapie zaznaczono państwa oraz najważniejsze miasta. Na dole mapy, w prawym dolnym rogu, znajduje się Angola. Stolica Luanda na wybrzeżu. Powyżej, w połowie ilustracji, Demokratyczna Republika Konga. Na wybrzeżu, powyżej Angoli, znajduje się niewielka eksklawa Kabinda. Jest oddzielona od głównej części państwa przez terytorium Demokratycznej Republiki Konga. Kabinda graniczy z tym państwem od południa i wschodu, od północy sąsiaduje z Kongiem, a od zachodu oblewana jest przez wody Oceanu Atlantyckiego. Główne miasto to Kabinda. Powyżej Kabindy znajduje się Gabon. Na prawo od Gabonu, Kongo.

Kabindę od głównego obszaru Angoli oddziela Demokratyczna Republika Konga

Ciekawostka

Wyjątkowo skomplikowany przebieg ma granica w rejonie holenderskiego miasta Baarle‑Nassau i belgijskiego Baarle‑Hertog. Jest tam 30 enklaw: jedna holenderska na terenie Belgii, 22 enklawy belgijskie na obszarze Holandii i 7 holenderskich wewnątrz belgijskich!

Ilustracja przedstawia trzy mapy w formie pionowych prostokątów w poziomym rzędzie. Pierwsza na mapa, lewa strona ilustracji. Fragment Europy zachodniej. W centrum mapy Belgia, kolor blado różowy. Powyżej Holandia, kolor zielony. Na wschód Niemcy, kolor żółty. Na granicy belgijsko-holenderskiej, mały prostokąt. Z prawego górnego i dolnego rogu wychodzą strzałki. Groty strzałek skierowane na lewy górny i dolny róg mapy po prawej stronie. Mapa w drugim prostokącie, na prawo, to powiększony obszar z mapy pierwszej. Obszar powiększony to enklawa Baarle. W środku enklawy zaznaczony mały prostokąt. Od górnego i dolnego rogu wychodzą strzałki. Groty strzałek skierowane na lewą krawędź trzeciego prostokąta. To mapa enklawy w powiększeniu. Baarle-Hertog w Belgii oraz Baarle-Nassau w Holandii. Na mapie tereny należące do Belgii oznaczone literą ha. Litera en to tereny Holandii.

Skomplikowany układ enklaw i eksklaw holenderskiej miejscowości Baarle-Nassau i belgijskiej miejscowości Baarle-Hertog

Zdjęcie przedstawia kawiarnię znajdującą się na granicy Holandii i Belgii. Na dole zdjęcia chodnik z czerwonej cegły. Od dolnej krawędzi zdjęcia poprowadzona jest granica składająca z czarnych kwadratowych płytek. Płytki ułożone w linii, wzdłuż kawiarni. Linia płytek biegnie w prawo, zanika w głębi zdjęcia. Białe krzyżyki na co drugiej czarnej płytce linii granicznej. W dole zdjęcia, po lewej i prawej stronie pojedyncze czarne kwadratowe płytki. Na powierzchni płytek litery wskazujące państwa. Na lewo litery en el, Holandia, na prawo litera be, Belgia. Na lewo od linii granicznej, wiklinowe krzesła ustawione w rzędzie po obu stronach okrągłych stolików.

Kawiarnia w Baarle-Nassau (Holandia) znajdująca się tuż przy granicy z częścią belgijską – Baarle-Hertog. Przebieg linii granicznej zaznaczony jest na chodniku krzyżykami

2. Podstawy współczesnego podziału politycznego świata

Pod koniec XIX wieku najpotężniejsze państwa świata dokonały końcowego podziału lądów (kongres berliński), stąd na przykład geometryczne granice w Afryce.

Polecenie 2

Zbierz informacje na temat historii przynależności politycznej regionu Zambezi w Namibii (dawniej zwanym Caprivi).

Skutkami obu wojen światowych były znaczne przesunięcia granic, zwłaszcza w Europie. W latach 60. i 70. XX wieku niepodległość ogłosiły liczne kolonie w Afryce, Azji, na Karaibach i Pacyfiku. W latach 80. pozostało ich już niewiele.
Wówczas, kiedy wydawało się, że podział świata został dokonany (pracowano wtedy również nad dokumentami prawa morza), rozpoczęły się przemiany na najstabilniejszym politycznie kontynencie – w Europie.

Ilustracja przedstawia mapę kolonizacji Afryki z dokładnym podziałem na posiadłości. Obok mapy, na lewo, legenda. Kolor różowy to liczne posiadłości Wielkiej Brytanii w południowej i wschodniej części Afryki. Trzy niewielkie posiadłości na zachodnim wybrzeżu. Ciemno pomarańczowy kolor to posiadłości Hiszpanii. Niewielkie dwie posiadłości znajdują się na północno-zachodnim wybrzeżu. Jasno pomarańczowy kolor to posiadłości Belgii w centrum Afryki. Żółty kolor to liczne posiadłości Francji, w zachodniej i północnej części Afryki. Dwie posiadłości Portugalii na południu, kolor zielony. Posiadłości Niemiec to cztery niebieskie obszary, na południowym, wschodnim i zachodnim wybrzeżu. Granatowy kolor to posiadłości Włoch na wschodnim wybrzeżu oraz niewielki obszar na północnym wybrzeżu. Biały kolor to dwa niezależne państwa. Etiopia we wschodniej części oraz Liberia na zachodnim wybrzeżu.

Przed pierwszą wojną światową w Afryce były tylko dwa niepodległe państwa

Ilustracja przedstawia mapę dekolonizacji Afryki. Obok mapy, na lewo, legenda. Kolorami oznaczono datę uzyskania niepodległości. Użyto ośmiu kolorów. Najwcześniej, przed tysiąc dziewięćset czterdziestym rokiem uzyskały niepodległość Liberia, Egipt i Etiopia. Najpóźniej, po tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym uzyskały niepodległość Namibia, Zimbabwe, Sudan i Erytrea. Kolorem szarym oznaczono terytorium niesamodzielne Sahary Zachodniej na zachodnim wybrzeżu.

Większość państw Afryki uzyskało niepodległość dopiero w drugiej połowie XX wieku

3. Przemiany w Europie

Po drugiej wojnie światowej, po pokonaniu hitlerowskich Niemiec, przywódcy zwycięskich mocarstw ustalili, że państwa Europy Środkowo‑Wschodniej, w tym także Polska, będą podporządkowane ZSRR (Związkowi Socjalistycznych Republik Radzieckich). Same Niemcy także zostały podzielone. Najpierw na strefy okupacyjne, a w 1949 roku powstały z nich dwa oddzielne państwa. Wschodnia część – NRD (Niemiecka Republika Demokratyczna) – trafiła pod kuratelę Związku Radzieckiego, część zachodnia – RFN (Republika Federalna Niemiec) – dostała się pod wpływy mocarstw zachodnich (Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Francji).

Na mapie kolorem zielonym zaznaczono państwa po zachodniej stronie żelaznej kurtyny. Linia przechodzi od Szczecina nad Bałtykiem do Triestu nad Adriatykiem. Kolorem czerwonym zaznaczono państwa po wschodniej stronie żelaznej kurtyny.

„Żelazna kurtyna” dzieliła Europę od 1945 do 1989 roku

W latach 80. XX wieku narody będące pod dominacją Związku Radzieckiego w środkowo‑wschodniej części kontynentu rozpoczęły marsz ku suwerenności. Pierwsze przemiany miały miejsce w Polsce i przyniosły m.in. zmiany na mapie politycznej.
Z jednej strony nastąpiło zjednoczenie Niemiec podzielonych w 1945 roku skutkiem decyzji przywódców Stanów Zjednoczonych, Związku Radzieckiego i Wielkiej Brytanii. Z drugiej zaś rozpadły się kraje federacyjne obejmujące w większości narody o silnym poczuciu odrębności lub ekonomicznego wykorzystywania.
Aksamitna Rewolucja doprowadziła do podziału Czechosłowacji na Czechy oraz Słowację. Czesi uważali, że rozwój Słowacji odbywa się ich kosztem, z kolei Słowacy mieli aspiracje do stworzenia niezależnego państwa.

Na ilustracji mapa Niemiec. Kolorem niebieskim zaznaczono Republikę Federalną Niemiec po zachodniej stronie. Kolorem różowym zaznaczono Niemiecką Republikę Demokratyczną po wschodniej stronie mapy. W jej obrębie ciemniejszym kolorem różowym zaznaczono zarysy Berlina. Kolorem niebieskim wydzielono Berlin Zachodni.

3 października 1990 roku podzielone Niemcy stały się ponownie zjednoczonym państwem

Na ilustracji mapa. Kolorem jasnopomarańczowym zaznaczono Republikę Czeską po zachodniej stronie mapy. Kolorem ciemnopomarańczowym zaznaczono Słowację po wschodniej stronie mapy. Zaznaczono stolice i główne miasta. Opisano państwa sąsiadujące. Od północy – Polska. Od południa – Niemcy, Austria i Węgry.

1 stycznia 1993 roku wskutek rozpadu Czechosłowacji powstały dwa suwerenne państwa – Republika Czeska i Słowacja

4. Przemiany na obszarze Jugosławii

Najdłuższy i najtragiczniejszy przebieg miał rozpad Jugosławii. Podłożem były zróżnicowanie etniczne i religijne oraz wzajemne urazy historyczne sięgające wielu wieków wstecz.

Ilustracja przedstawia skład narodowościowy Jugosławii w tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym pierwszym roku. Mapa znajduje się z prawej strony, po lewej stronie umieszczono spis dziesięciu grup etnicznych, które na mapie oznaczono kolorami. Na dole ilustracji umieszczono kwadratowy diagram procentowy, na którym przedstawiono skład etniczny ludności w Jugosławii w tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym pierwszym roku. W diagramie użyto tych samych kolorów na oznaczenie poszczególnych grup etnicznych co na mapie. Zróżnicowanie kolorów na mapie ma odzwierciedlenie w zróżnicowanym składzie etnicznym ludności przedstawionym na diagramie. Trzydzieści sześć procent ludności Jugosławii, która w tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym pierwszym roku liczyła prawie dwadzieścia cztery miliony, stanowili Serbowie, dwadzieścia procent – Chorwaci, po około osiem procent – Słoweńcy, Bośniacy i Albańczycy, sześć procent – Macedończycy, trzy procent – Czarnogórcy, dwa procent – Węgrzy, pozostałe osiem procent – inni. Na mapie zaznaczono granicę państwa, granice republik związkowych i okręgów autonomicznych, opisano nazwę państwa, nazwy republik związkowych i okręgów autonomicznych. Oznaczono czerwonym kwadracikiem i opisano stolicę państwa. Oznaczono czerwonymi kółeczkami i opisano stolice republik związkowych. Oznaczono białymi kółeczkami i opisano stolice okręgów autonomicznych. Kolorem błękitnym zaznaczono wąski fragment Morza Adriatyckiego wzdłuż wybrzeży Chorwacji. Kolorami, jak już wspominano oznaczono grupy etniczne. Dominuje kolor pomarańczowy oznaczony w legendzie jako Serbowie. Po lewej stronie mapy w legendzie umieszczono wyjaśnienia znaków użytych na mapie: stolice państw, republik związkowych i okręgów autonomicznych, granice państw, republik związkowych i okręgów autonomicznych. Kolorami oznaczono następujące grupy etniczne: Albańczycy, Bośniacy, Bułgarzy, Chorwaci, Czarnogórcy, Macedończycy, Serbowie, Słowacy, Słoweńcy, Węgrzy.

Do czasu rozpadu Jugosławia składała się z sześciu republik związkowych: Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Macedonii i Serbii, w której skład wchodziły także dwa autonomiczne okręgi Wojwodina i Kosowo

Ilustracja przedstawia mapę państw powstałych po rozpadzie Jugosławii. Mapa zajmuje centralną część ilustracji, po prawej stronie umieszczono spis dwunastu głównych grup etnicznych, które na mapie oznaczono kolorami, po lewej stronie umieszczono siedem kwadratowych diagramów procentowych dla nowopowstałych państw, na których przedstawiono skład etniczny ludności w danym państwie. W diagramach użyto tych samych kolorów na oznaczenie poszczególnych grup etnicznych co na mapie. Zróżnicowanie kolorów w obrębie państw na mapie ma odzwierciedlenie w zróżnicowanym składzie etnicznym ludności przedstawionym na diagramie. Państwami najmniej zróżnicowanymi etnicznie są Kosowo – dziewięćdziesiąt procent ludności to Albańczycy oraz Serbia – osiemdziesiąt osiem procent ludności to Serbowie. Państwami najbardziej zróżnicowanymi etnicznie są Bośnia i Hercegowina – tylko czterdzieści cztery procent ludności stanowią Bośniacy oraz Czarnogóra – tylko czterdzieści trzy procent ludności stanowią Czarnogórcy. Na mapie zaznaczono granice nowopowstałych państw, opisano nazwy państw i daty ogłoszenia niepodległości. Oznaczono czerwonymi kwadracikami i opisano stolice nowopowstałych państw. Kolorem błękitnym zaznaczono wąski fragment Morza Adriatyckiego wzdłuż wybrzeży Chorwacji. Kolorami, jak już wspominano oznaczono grupy etniczne.Po prawej stronie mapy w legendzie umieszczono wyjaśnienia znaków i opisów użytych na mapie: nazwy państw, daty ogłoszenia niepodległości, stolice, granice państw i ich części lub części autonomiczne. Kolorami oznaczono następujące grupy etniczne: Albańczycy, Bośniacy, Bułgarzy, Chorwaci, Czarnogórcy, Macedończycy, Romowie, Serbowie, Słowacy, Słoweńcy, Turcy, Węgrzy.

W wyniku rozpadu Jugosławii powstało siedem niepodległych państw: Słowenia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Macedonia, Czarnogóra, Serbia oraz Kosowo

W 1991 roku jako pierwsze niepodległość ogłosiły Słowenia, Chorwacja i Macedonia. Rok później, po proklamowaniu niepodległości przez Bośnię i Hercegowinę, Jugosławię tworzyła tylko Serbia i Czarnogóra. Proklamacja stała się przyczyną wojny domowej. Bośnia i Hercegowina była najbardziej zróżnicowana etnicznie i religijnie: zamieszkiwali ją prawosławni Serbowie, katoliccy Chorwaci oraz muzułmańscy Bośniacy. Dodatkowo żadna ze społeczności nie mieszkała na zwartym obszarze.
W latach 1993‑1995 walki toczyły się na terytorium Bośni i Chorwacji. Dopuszczano się ludobójstwa i czystek etnicznych. Szacunki mówią o ok. 100 tys. zabitych i 1,8 mln zmuszonych do opuszczenia domów.
Na mocy porozumienia z Dayton (USA) Bośnia i Hercegowina utrzymała niepodległość, ale kraj został podzielony na dwie części: Republikę Serbską oraz Federację Muzułmańsko‑Chorwacką (Federację Bośni i Hercegowiny). Dla zachowania stabilności decyzje władz centralnych muszą być zatwierdzone przez obydwie strony.
Dodatkowym następstwem tych burzliwych przemian było pojawienie się na mapie politycznej niepodległego Kosowa – regionu na południu Serbii zamieszkałego w dużej części przez muzułmańskich Albańczyków, ale bardzo ważnego historycznie dla Serbów ze względu na znaczenie bitwy na Kosowym Polu koło obecnej Prisztiny. Zbrojne zwalczanie aspiracji Albańczyków przez armię serbską doprowadziło do eskalacji przemocy, a w konflikt włączyły się siły zbrojne NATO. W konsekwencji obszar ten trafił pod administrację ONZ, a w 2008 roku ogłosił niepodległość.

Polecenie 3

Znajdź przyczyny, dla których nie wszystkie państwa europejskie uznały niepodległość Kosowa.

W 2006 roku pokojowo rozpadła się Federacja Serbii i Czarnogóry. Pojawiły się dwa odrębne państwa: Serbia oraz Czarnogóra.

5. Przemiany na obszarze Związku Radzieckiego

Największe terytorialnie zmiany dotyczyły obszaru Związku Radzieckiego. W 1991 roku w wyniku przemian powstało 15 nowych państw. Część z nich, np. Litwa, odzyskała niepodległość, inne – np. Białoruś – jako niezależne państwa narodziły się zupełnie na nowo.

Na ilustracji mapa polityczna obrazująca rozpad Związku Radzieckiego. Kolorem czerwonym oznaczono Rosję, a kolorami zielonymi czternaście kolejnych państw, powstałych w wyniku rozpadu Związku Radzieckiego: Armenia, Azerbejdżan, Estonia, Gruzja, Kazachstan, Kirgistan, Litwa, Łotwa, Mołdawia, Tadżykistan, Turkmenistan, Ukraina i Uzbekistan. Opisano stolice.

W wyniku rozpadu ZSRR powstało 15 państw

System komunistyczny w ZSRR załamał się wskutek niewydolności ekonomicznej, ówczesnej sytuacji międzynarodowej, która była wynikiem m.in. przemian zapoczątkowanych w Polsce, oraz aspiracji politycznych narodów.
Rozpad ZSRR wyzwolił kolejne podziały, zwłaszcza na zróżnicowanych narodowościowo terenach. Klasycznym przykładem takich konfliktów jest obszar Kaukazu.

Na mapie kolorowymi plamami w obrębie lądu pokazano duże zróżnicowanie etnolingwistyczne ludności Kaukazu. Użyto dwudziestu ośmiu kolorów. Plamy kolorów rozkładają się nieregularnie. W legendzie objaśniono kolory. Z lewej strony przedstawionego obszaru Morze Czarne. Z prawej strony – Morze Kaspijskie.

 

Konsekwencją I wojny światowej i radzieckich rządów na Kaukazie był specyficzny układ granic chrześcijańskiej Armenii i muzułmańskiego Azerbejdżanu.
Sprzeczne interesy obydwu społeczności doprowadziły do konfliktu zbrojnego i opanowania części terytorium należącego do Azerbejdżanu przez Armenię. Dzięki temu Górski Karabach zamieszkały w większości przez Ormian ma obecnie bezpośrednią styczność z Armenią.

Na ilustracji mapa wschodniej część Kaukazu. Po lewej stronie mapy ląd: Gruzja, Rosja, Armenia, Azerbejdżan, górski Karabach, Iran. Po prawej stronie morze, kolor niebieski. Centralna część mapy przedstawia zmiany zasięgu Górskiego Karabachu. Kolorem zielonym oznaczono obecny zasięg Górskiego Karabachu, czerwoną linią granicę Nagorno-Karabachskiego Obwodu Autonomicznego wchodzącego dawniej w skład Azerbejdżańskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Kolorem ciemnozielonym oznaczono obszary dawnego Nagorno-Karabachskiego Obwodu Autonomicznego, obecnie pod kontrolą Azerbejdżanu. Z prawej strony legenda z objaśnieniami kolorów użytych na mapie.

Obecny zasięg Górskiego Karabachu jest dużo większy niż armeńskiej enklawy (Nagorno-Karabachskiego Obwodu Autonomicznego) w Azerbejdżanie w czasach ZSRR

Niemniej skomplikowana sytuacja istnieje na zachodnim Kaukazie. Władze Gruzji nie kontrolują Południowej Osetii i Abchazji, które w 1991 i 1992 roku ogłosiły niepodległość i funkcjonują, korzystając ze wsparcia Rosji.

Na ilustracji mapa polityczna. Abchazja i Południowa Osetia na terytorium Gruzji. Państwa te wydzielone kolorem ciemniejszym zielonym w obrębie jasnozielonej Gruzji. Gruzja graniczy na północy z Rosją, na południu z Turcją, Armenią i Azerbejdżanem. Z lewej strony Morze Czarne, kolor niebieski.

Abchazja i Południowa Osetia – samozwańcze państwa na terytorium Gruzji

W marcu 2014 roku Rosja przejęła kontrolę nad Krymem od 1954 roku należącym do Ukrainy. Swoje postępowanie uzasadniła wolą rosyjskojęzycznej ludności wyrażoną w referendum, którego ważności nie uznało Zgromadzenie Ogólne ONZ.

Na ilustracji mapa polityczna. W centralnej części Ukraina, kolor żółty. Na północy Białoruś, na zachodzie Polska. Na południu Rumunia i Mołdawia. Na wschodzie Rosja, kolor pomarańczowy. Na południu Krym, półwysep, żółto-pomarańczowe paski. Czerwonymi kropkami zaznaczone miasta na Ukrainie i w Rosji.

18 marca 2014 roku prezydent Rosji Władimir Putin podpisał traktat o przyjęciu Krymu i Sewastopola do Federacji Rosyjskiej

Kolejnym w Europie obszarem poza kontrolą władz uznawanych na arenie międzynarodowej jest Naddniestrze – fragment Mołdawii zamieszkały głównie przez Rosjan, który ogłosił niepodległość, nie chcąc być małą częścią społeczności mołdawskiej. Wiosną 2014 roku za przykładem Krymu parlament Naddniestrza wystąpił do parlamentu Rosji z prośbą o przyjęcie tego obszaru w skład Federacji Rosyjskiej.

Na ilustracji mapa polityczna. Mołdawia oznaczona kolorem niebieskim, od wschodu graniczące z nią Naddniestrze oznaczone kolorem turkusowym. Na granicy Mołdawii i Naddniestrza dwa obszary kreskowane. Wyżej obszar Naddniestrza zajęty przez Mołdawię, niżej obszar Mołdawii zajęty przez Naddniestrze. Od zachodu Mołdawii – Rumunia, od wschodu Naddniestrza – Ukraina.

Naddniestrze to część Mołdawii nieuznająca władzy z Kiszyniowa

6. Zmiany na obszarach pozaeuropejskich

Zmiany mapy politycznej nie ograniczały się tylko do Europy.
W 1994 roku w zachodniej części Pacyfiku powstała Republika Palau – wyspiarski kraj z ok. 25 tys. mieszkańców, ostatni obszar administrowany do tej pory przez Stany Zjednoczone jako terytorium powiernicze ONZ.

Ilustracja przedstawia kulę ziemską. Na powierzchni kuli zaznaczone są południki i równoleżniki. Na półkuli południowej mapa Australii i Oceanii. Powyżej, wzdłuż linii równika, małe wysepki Mikronezji i Melanezji. Mały obszar Republiki Palau zaznaczony w formie czerwonego pionowego trapezu. Palau znajduje się nieco powyżej równika Półkula północna, to duży obszar Azji. Niebieski kolor wskazuje Ocean Indyjski na południowej półkuli oraz Ocean Spokojny na półkuli północnej.

Republika Palau położona jest na wyspach na Oceanie Spokojnym, w środkowej części Oceanii – Mikronezji

Historia polityczna Timoru Wschodniego jest bardziej dramatyczna. Wschodnią część wyspy Timor skolonizowali Portugalczycy, wprowadzając swój język i katolicyzm. Po wycofaniu się w 1975 roku całą wyspę zajęła Indonezja, a Timorczycy zaczęli walczyć o niepodległość. W 1999 roku odbyło się referendum, a trzy lata później kraj ogłosił swą suwerenność.

Na ilustracji mapa Indonezji. W prawym dolnym rogu widoczny fragment Australii. Kolorem zielonym zaznaczono lądy, kolorem niebieskim – wody. W obrębie Wyspy Timor w centralnej części mapy, kolorem ciemnozielonym oznaczono państwo Timor Wschodni. Zajmuje ono pół wyspy.

Timor Wschodni – państwo na wyspie Timor w Archipelagu Malajskim

Jeszcze dłuższą i trudniejszą drogę do niepodległości pokonał leżący w Afryce Sudan Południowy. Zamieszkały głównie przez ludność czarnoskórą wyznającą chrześcijaństwo lub religie pierwotne, a rządzony przez muzułmańskich Arabów z północy walczył o suwerenność od czasów powstania niepodległego Sudanu w 1956 roku. Po dwóch wojnach domowych trwających łącznie 39 lat i referendum stał się niezależnym krajem.

Na ilustracji mapa Sudanu. Na północy graniczy z Egiptem i Libią. Na południu z Republiką Środkowoafrykańską, Demokratyczną Republiką Konga i Kenią. Sudan zaznaczony kolorem jasnozielonym. W jego obrębie w południowej części kolorem ciemniejszym wydzielono Sudan Południowy. Na granicy obu państw kreskowaniem wydzielono terytorium sporne. Na północy kreskowaniem wydzielono terytorium sporne między Egiptem a Sudanem.

Sudan Południowy powstał w południowej części Sudanu – przed podziałem największego państwa Afryki

Na ilustracji karta do głosowania w Sudanie Południowym. Opisy w języku arabskim i angielskim. Z lewej strony rysunek otwartej dłoni i napis separation. Pod spodem puste kółko do odbicia odcisku palca. Z prawej strony splecione dłonie i napis unity. Pod spodem puste kółko do odbicia odcisku palca.

Sudan Południowy – karta do głosowania

7. Kolejne zmiany?

Nie ma podstaw, by sądzić, że mapa polityczna świata przestanie się zmieniać. W Europie o niepodległości głośno mówi się na przykład w Katalonii i Szkocji, a separatystyczne tendencje wykazują także Kraj Basków, Korsyka czy Padania. Narody tam zamieszkujące pragną mieć własne parlamenty, własne władze wykonawcze i prowadzić niezależną politykę.
Gdy w 2006 roku jedna z belgijskich stacji telewizyjnych w formie żartu podała wiadomość, że niderlandzkojęzyczna Flandria właśnie ogłosiła niepodległość, duża część widzów uznała to za informację prawdziwą.

Na ilustracji mapa Europy. Kolorami zaznaczone państwa. W ich obrębie ciemniejszym odcieniem danego koloru zaznaczone potencjalnie nowe państwo, mogące powstać w Europie. W Wielkiej Brytanii – Szkocja, w Hiszpanii – Kraj Basków i Katalonia, we Francji – Korsyka, W Belgii – Flandria, we Włoszech – Padania.

Potencjalne nowe państwa w Europie

Na Ilustracji mapa pokazująca główne regiony różnojęzyczne w Belgii. Na północy niderlandzkojęzyczna Flandria, na południu francuskojęzyczna Walonia, dwa małe niemieckojęzyczne kantony na wschodzie kraju. W Regionie Stołecznym Brukseli, leżącym na terenie Flandrii obowiązują dwa języki urzędowe: francuski i niderlandzki.

W skład Belgii wchodzi niderlandzkojęzyczna Flandria, francuskojęzyczna Walonia i dwa niemieckojęzyczne kantony na wschodzie kraju. W Regionie Stołecznym Brukseli obowiązują dwa języki urzędowe: francuski i niderlandzki

W sztucznie podzielonej Afryce ruchy separatystyczne występują m.in. w Saharze Zachodniej, Somalilandzie, Kabindzie. Azja też nie jest ich pozbawiona – można je spotkać w ponad 20 krajach, np. na Filipinach, w Iraku czy Indonezji.

8. Czy warto być niepodległym?

Nie wszystkim terytoriom niesamodzielnym zależy na niepodległości. Obecnie mogą one liczyć na wsparcie kraju‑metropolii. Bez tego ich sytuacja, zwłaszcza ekonomiczna, byłaby dużo trudniejsza.

Na ilustracji mapa świata w owalnym kształcie. Lądy szare, morza białe. Kolorami zaznaczono terytoria zależne. Żółte – Australia, brązowe – Dania, pomarańczowe – Francja, fioletowe – Holandia, różowe – Norwegia, zielone – Nowa Zelandia, seledynowe – Stany Zjednoczone, śliwkowe – Wielka Brytania. Kolorami oznaczono głównie archipelagi małych wysepek oraz Grenlandię (brąz) i Antarktyda (różne kolory).

Na świecie istnieje blisko 70 terytoriów zależnych – obszarów, które znajdują się pod różnymi formami zależności politycznej od jakiegoś państwa

W 1974 roku na większości wysp w archipelagu Komorów leżących u wschodniego wybrzeża Afryki ludność opowiedziała się za niezależnością. Obecnie po 40. latach niepodległości wartość PKB na osobę jest ok. 9 razy niższa niż na Majotcie, która została przy Francji. Nadal francuska Martynika ma PKB per capita wyższy ponad dwukrotnie niż sąsiadujące i niepodległe St. Lucia i Dominika. Podobne dysproporcje wykazują południowoamerykańskie Gujana, Surinam i Gujana Francuska.

Porównanie wielkości PKB na osobę w wybranych państwach i na terytoriach niesamodzielnych (dane z 2013 roku, o ile nie zaznaczono inaczej)
Państwo lub terytorium PKB na osobę 
(tys. dolarów amerykańskich)
Majotta (fr.) 9,8 (2009)
Komory 1,3
Martynika (fr.) 29,4
Dominika 14,3
St. Lucia 13,1
Gujana Francuska (fr.) 21,3
Gujana 8,5
Surinam 12,9

9. Co będzie dalej?

Procesy integracji i dezintegracji politycznej nadal trwają. Ich natężenie bywa różne. Dlatego warto sprawdzić, czy kraj lub jego część, do którego mamy zamiar wyjechać, jest bezpieczny. Pomocne mogą być ostrzeżenia dla podróżujących publikowane na stronie internetowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Podsumowanie

  • Państwa powinny mieć terytorium, ludność, suwerenną władzę i być uznawane międzynarodowo.

  • Liczba państw na świecie rośnie.

  • Dekolonizacja to proces uzyskiwania samodzielności przez terytoria zależne.

  • Niepodległość kraju nie zawsze gwarantuje jego rozwój, czasem samodzielność państwowa może łączyć się problemami społeczno‑gospodarczymi.

Praca domowa

Polecenie 4.1

Wybierz jeden obszar, w którym występują dążenia separatystyczne, i znajdź w dostępnych ci źródłach informacje o przyczynach tych dążeń.

Słowniczek

enklawa

terytorium państwa A lub jego fragment w obrębie terytorium państwa B z punktu widzenia państwa B

eksklawa

terytorium państwa A lub jego fragment w obrębie terytorium państwa B z punktu widzenia państwa A

referendum

forma demokracji bezpośredniej, w której głosujący wyrażają swoją opinię o konkretnych propozycjach

Kategoria: Moje artykuły | Dodał: kolo (2019-03-13)
Wyświetleń: 72 | Rating: 0.0/0
Liczba wszystkich komentarzy: 0
Imię *:
Email *:
Kod *:
Kategorie sekcji
Mini-czat
Statystyki

Ogółem online: 1
Gości: 1
Użytkowników: 0
Formularz logowania
 Statystyki