Witaj, Gość
Główna » Artykuły » Moje artykuły

STREFY KLIMATYCZNE ŚWIATA

Strefy klimatyczne świata

Po co ludzie budują domy? Papuas w swoim chroni się przed deszczem i słońcem, Arab – przed upałem w dzień i chłodem w nocy, a także przed suchym wiatrem. Polak potrzebuje domu, by ukryć się przed deszczem, śniegiem i mrozem, Eskimos natomiast przed mrozem i wiatrem.

Kliknij, aby uruchomić podglądIlustracja przedstawia wieś Kosewo zimą. Słoneczny dzień. Zabudowa wiejska. Domy jednorodzinne ułożone niesymetrycznie. Spadziste dachy domów pokryte śniegiem. Pomiędzy domami wysokie drzewa pokryte srebrzysto białą szadzią. W tle, za domami, teren leśny. Korony drzew w lesie białe. Cały teren pokryty śniegiem. Powyżej linii horyzontu błękitne niebo nieco zamglone.

Najchłodniej w Polsce jest na północno-wschodnich jej krańcach. Na zdjęciu Kosewo – wieś na Pojezierzu Mazurskim – zimą

Już wiesz

  • że pogoda to chwilowy stan atmosfery w danym miejscu;

  • że klimat to charakterystyczny dla danego obszaru zespół zjawisk i procesów atmosferycznych, określony na podstawie obserwacji i pomiarów meteorologicznych dokonanych w okresie przynajmniej 30 lat;

  • jakie są przyczyny i konsekwencje strefowego zróżnicowania dopływu promieniowania słonecznego do powierzchni Ziemi.

Nauczysz się

  • wskazywać poszczególne strefy klimatyczne na mapie świata;

  • określać warunki klimatyczne panujące na danym obszarze z uwzględnieniem czynników geograficznych;

  • wyróżniać poszczególne typy klimatów;

  • odczytywać dane z map klimatycznych.

1. Czym charakteryzują się strefy klimatyczne?

Klimat na kuli ziemskiej jest znacznie zróżnicowany, bowiem o jego właściwościach decydują zarówno czynniki strefowe, związane z szerokością geograficzną, jak i astrefowe. Po określeniu charakterystycznych warunków klimatycznych udało się wyróżnić obszary o podobnym klimacie, w tym o zbliżonym rocznym przebiegu temperatury, opadów, wilgotności i ciśnienia atmosferycznego. Tereny te układają się na powierzchni Ziemi w pasy o przebiegu równoleżnikowym, które nazywamy strefami klimatycznymi. Mają one wiele wspólnych cech. Jedną ze stosowanych często klasyfikacji klimatu jest podział na 5 stref klimatycznych: równikową, zwrotnikową, podzwrotnikową, umiarkowaną (ciepłą i chłodną) oraz okołobiegunową. W każdej z nich wyróżnia się kilka typów klimatu. W poszczególnych strefach klimatycznych Ziemi występują klimaty z przewagą cech morskich (oceanicznych), kontynentalnych i przejściowych, klimaty bardziej wilgotne, suche lub skrajnie suche.

W każdej ze stref występują także różne typy klimatów astrefowych, uwarunkowane położeniem w stosunku do mórz i oceanów, pokryciem terenu, wzniesieniem nad poziomem morza czy działalnością człowieka. Należą do nich m.in. klimat górski oraz klimat obszarów zurbanizowanych. Klimat właściwy dla poszczególnych stref ma wiele właściwości sprzyjających lub utrudniających osadnictwo i działalność gospodarczą człowieka. Nie ma klimatu idealnego i pewne warunki klimatyczne właściwe dla wszystkich lub tylko niektórych pór roku są w każdej strefie uciążliwe. Uogólnione dane dotyczące wybranych cech klimatów występujących w poszczególnych strefach klimatycznych, w tym temperatury powietrza, opadów i warunków życia człowieka, przedstawia zamieszczona poniżej tabela.

Strefy klimatyczne świata (podstawowe informacje)
Strefa Przebieg temperatury
(średnie temperatury miesięczne)
Opady Warunki dla życia i działalności człowieka
klimatów równikowych przez cały rok powyżej +20°C; małe amplitudy dobowe i roczne wysokie opady niemal codziennie przez cały rok bardzo gorąco i zbyt wilgotno
klimatów zwrotnikowych powyżej +10°C zimą i powyżej +20°C latem, bardzo duże dobowe i roczne amplitudy temperatury małe lub bardzo małe opady wyłącznie latem duże amplitudy temperatury, miejscami skrajnie sucho, co często uniemożliwia działalność gospodarczą
klimatów podzwrotnikowych zimy powyżej 0°C (tylko we wnętrzu kontynentów zdarzają się mrozy), lata powyżej +20°C suche lata, deszczowe zimy najkorzystniejsze warunki zarówno termiczne, jak i opadowe
klimatów umiarkowanych ciepła zimą od -10°C w głębi kontynentu do 0°C na wybrzeżach, latem od +15°C na wybrzeżach do +20° w głębi lądu opady przez cały rok, najwyższe latem, zimą opady śniegu łagodny klimat z krótką i chłodną zimą, korzystny dla gospodarki
chłodna od -20°C w głębi kontynentu do -10°C na wybrzeżach zimą oraz między +10° a +20°C latem opady przez cały rok, najwyższe latem, zimą opady śniegu umiarkowane warunki klimatyczne z długą i mroźną zimą, trudne dla rolnictwa
klimatów okołobiegunowych średnia roczna znacznie poniżej 0°C, w miesiącach letnich na obrzeżach możliwy wzrost temperatury do +10°C niewielkie opady i niemal wyłącznie śniegu silne mrozy przez większą część roku, krótkie i chłodne lato na obrzeżach strefy lub brak klimatycznego lata

Kliknij, aby uruchomić podglądIlustracja przedstawia mapę świata. Opisano kontynenty. Zaznaczono siedemnaście miejsc, dla których stworzono diagramy klimatyczne dookoła mapy. Na mapie kolorami zaznaczono strefy klimatyczne (pięć), a odcieniami kolorów typy klimatu (piętnaście) w poszczególnych strefach. Układają się one pasami o przebiegu równoleżnikowym i są rozmieszczone symetrycznie względem równika. Dookoła mapy narysowano diagramy klimatyczne stacji reprezentujących poszczególne typy klimatu. Każdy diagram obrazuje średnie miesięczne temperatury powietrza (wykres liniowy) i średnie miesięczne sumy opadów (wykres słupkowy). Nad diagramem umieszczono nazwę typu klimatu na prostokącie w kolorze odpowiadającym kolorowi typu klimatu na mapie i w legendzie. Od diagramów prowadzą odnośniki do punktów na mapie. Mapa pokryta jest równoleżnikami i południkami. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co dwadzieścia stopni. Po lewej stronie mapy w legendzie umieszczono piętnaście kolorowych prostokątów z opisem stref klimatycznych i typów klimatu w poszczególnych strefach. Dodatkowo niebieskim kreskowaniem wydzielono astrefowy klimat monsunowy, a biało-szarym gradientem astrefowy klimat górski.

 

Polecenie 1

Z mapy stref klimatycznych odczytaj treść klimatogramów, które ukazują roczną zmienność temperatury powietrza i opadów we wskazanych miejscach. Zwróć uwagę zarówno na roczny przebieg średniej temperatury powietrza, jak i na roczną zmienność oraz wysokość opadów. Spróbuj wyjaśnić zaobserwowane prawidłowości.

Polecenie 2

Na powyższej mapie wskaż strefy klimatyczne, w których występują wymienione poniżej warunki klimatyczne:

  1. gorące (powyżej +20°C), bezchmurne i bezdeszczowe lato,

  2. śnieżna zima z temperaturą między 0°C a -10°C,

  3. wilgotne i ciepłe (pomiędzy +10°C a +20°C) lato.

Warto wiedzieć

Warunki klimatyczne zmieniają się nie tylko w skali globalnej, ale także na obszarze kontynentu, kraju, a nawet regionu. Na przykład na terenie stosunkowo niewielkiego kraju, jakim jest Polska, średnia temperatura roczna zmienia się od +6°C w części północno‑wschodniej do +9°C na Dolnym Śląsku w części południowo‑zachodniej; opady oscylują od 500 mm/rok w centralnej Polsce, do 800 mm/rok na południu (nie licząc gór, gdzie są znacznie wyższe), a pokrywa śnieżna zalega średnio od 40 dni na zachodzie do 80 dni na Suwalszczyźnie.

Kliknij, aby uruchomić podgląd

Zdjęcie przedstawia Wrocław latem. Słoneczny dzień. Niebo błękitne, pokryte białymi kłębiastymi chmurami. Brzeg Odry. Na pierwszym planie statek wycieczkowy przycumowany do nadbrzeża. Na lewo nadbrzeże. Gruby mur z czerwonej cegły. Zielone metalowe barierki oddzielają nadbrzeże od wybrukowanego chodnika dla pieszych. W tle budynki z czerwonej cegły. Główne zabytki Wrocławia. Wysokie wieże kościelne. Budynki są oddzielone ceglanym grubym murem od rzeki. Na prawo, wzdłuż muru, zielone liściaste drzewa.

Nizina Śląska należy do najcieplejszych obszarów Polski. Na zdjęciu Wrocław – stolica Dolnego Śląska – latem

Ilustracja przedstawia wieś Kosewo zimą. Słoneczny dzień. Zabudowa wiejska. Domy jednorodzinne ułożone niesymetrycznie. Spadziste dachy domów pokryte śniegiem. Pomiędzy domami wysokie drzewa pokryte srebrzysto białą szadzią. W tle, za domami, teren leśny. Korony drzew w lesie białe. Cały teren pokryty śniegiem. Powyżej linii horyzontu błękitne niebo nieco zamglone.

Najchłodniej w Polsce jest na północno-wschodnich jej krańcach. Na zdjęciu Kosewo – wieś na Pojezierzu Mazurskim – zimą

Ważne!

Istnieje kilka podziałów klimatycznych Ziemi, różniących się liczbą wydzielanych stref. Wynika to z faktu, że ich autorzy stosowali różne, mniej lub bardziej szczegółowe, kryteria ich wyznaczania.

2. Czym charakteryzują się różne typy klimatów?

Każda strefa klimatyczna ma właściwy dla siebie klimat strefowy. W każdej strefie istnieją różne typy klimatów.

  • W strefie klimatów równikowych wszystkie typy klimatu (poza szczytami najwyższych gór) odznaczają się wysoką temperaturą powietrza. Charakterystyczne dla tej strefy typy klimatów różnią się m.in. porami występowania opadów. Klimat równikowy wybitnie wilgotny cechuje się nieznacznymi amplitudami temperatury i opadami niemal codziennie przez cały rok; klimat podrównikowy wilgotny wyróżnia się nieco większymi wahaniami temperatury powietrza i trochę niższymi opadami; klimat podrównikowy suchyjest równie ciepły, ale występuje w nim kilkumiesięczna pora sucha.

    Kliknij, aby uruchomić podglądIlustracja przedstawiająca przykłady klimatogramów dla wybranych typów klimatu w strefie równikowej.

    Przykłady klimatogramów dla wybranych typów klimatu w strefie równikowej

     

  • W strefie klimatów zwrotnikowych wyróżniamy m.in.: klimat wilgotny w strefie występowania monsunów, klimat kontynentalny suchy dalej od wybrzeży, klimat skrajnie suchy we wnętrzu kontynentów.

  • W strefie klimatów podzwrotnikowych im dalej od wybrzeży, tym jest bardziej sucho: klimat wilgotny (śródziemnomorski) panuje na wybrzeżach, kontynentalny suchy dalej od morza, zaś klimat skrajnie suchy w głębi kontynentów.

  • W strefie klimatów umiarkowanych – zarówno ciepłej, jak i chłodnej – wyróżniamy m.in. typy klimatu: morski z małymi amplitudami rocznymi temperatury, przejściowy oraz kontynentalny z bardzo dużymi amplitudami rocznymi temperatury.

    Kliknij, aby uruchomić podglądIlustracja przedstawiająca przykłady klimatogramów dla poszczególnych typów klimatu w strefie umiarkowanej.

    Przykłady klimatogramów dla poszczególnych typów klimatu w strefie umiarkowanej

     

  • W strefie klimatów okołobiegunowych, charakteryzujących się bardzo niskimi opadami i niską temperaturą, mamy do czynienia z klimatem subpolarnym, dla którego typowe jest krótkie zimne lato i długa mroźna zima, oraz klimatem polarnym z temperaturą ujemną przez cały rok.

Kliknij, aby uruchomić podglądZdjęcie przedstawia górę Kilimandżaro. Słoneczny dzień. Na pierwszym planie zielone liściaste drzewa i krzewy gęsto porastające teren. Na drugim planie wysoki szczyt góry. Skalisty szczyt pokryty śniegiem. Góra w kształcie trapezu. Szczyt rozciąga się poziomo bez wyraźnego osobnego wierzchołka. Niebo błękitne.

Góra Kilimandżaro jest najwyższym szczytem Afryki – 5895 m n.p.m. Pomimo że leży w strefie klimatu równikowego, jej najwyższy wierzchołek zawsze pokryty jest śniegiem i lodem, choć w wyniku globalnego ocieplenia pokrywa ta jest o 26% mniejsza niż jeszcze 10 lat temu

Polecenie 3

Wyjaśnij, dlaczego na szczytach wysokich gór śnieg leży przez cały rok bez względu na strefę klimatyczną. Jakie inne składniki klimatu odróżniają klimaty górskie od sąsiadujących z nimi klimatów strefowych? Jak zmienia się klimat gór od ich podstawy do wierzchołków?

Poza górską odmianą klimatu, spotykaną we wszystkich strefach klimatycznych, wyróżniona została także odmiana monsunowa, typowa dla stref klimatów równikowych, zwrotnikowych, podzwrotnikowych i umiarkowanych. Za główne obszary występowania monsunowej odmiany klimatu uważa się Azję Południową i Południowo‑Wschodnią oraz północną Australię. Klimat monsunowy ma duże znaczenie dla rolnictwa zwłaszcza w Azji – umożliwia uprawę na obszarach położonych w głębi kontynentu.

Kliknij, aby uruchomić podglądZdjęcie przedstawia pola ryżowe w Wietnamie. Słoneczny dzień. Teren górzysty. Stoki o lekkim łagodnym nachyleniu. Stoki pokryte kaskadami pól ryżowych. Gdzieniegdzie pomiędzy tarasami niskie zielone drzewa. W tle wysokie góry pokryte gęsto rosnącymi zielonymi drzewami.

Dzięki monsunom, przynoszącym w półroczu letnim obfite opady deszczu, na obszarach zwrotnikowych Azji Południowo-Wschodniej nie ma pustyń, a klimat jest tak wilgotny, że umożliwia uprawę ryżu

Podsumowanie

  • Na Ziemi wyznaczone zostały strefy klimatyczne: równikowa, zwrotnikowe, podzwrotnikowe, umiarkowane i okołobiegunowe.

  • Warunki klimatyczne w każdej strefie klimatycznej wynikają z szerokości geograficznej, ale mogą być zmodyfikowane występowaniem innych czynników geograficznych.

  • W każdej strefie klimatycznej spotykamy różne typy klimatów.

  • Niezależnie od stref klimatycznych występują także astrefowe odmiany klimatu, np. klimat górski.

  • Charakterystyczne cechy klimatu można w uproszczeniu przedstawić za pomocą klimatogramu.

Kategoria: Moje artykuły | Dodał: kolo (2019-03-21)
Wyświetleń: 135 | Rating: 0.0/0
Liczba wszystkich komentarzy: 0
Imię *:
Email *:
Kod *:
Kategorie sekcji
Mini-czat
Statystyki

Ogółem online: 1
Gości: 1
Użytkowników: 0
Formularz logowania
 Statystyki