Witaj, Gość
Główna » Artykuły » Moje artykuły

ROZWÓJ TRANSPORTU NA ŚWIECIE

Rozwój transportu na świecie

Jeżeli system wymiany informacji na świecie porównamy do systemu nerwowego, to system transportowy jest krwioobiegiem. Transport podlega ciągłym zmianom, którym przyjrzymy się w tej lekcji. Ponadto wskażemy rolę systemu transportowego i terminali w rozwoju danego kraju lub regionu.

Na zdjęciu pociąg towarowy. Cztery lokomotywy, kilkanaście wagonów. Brak sieci trakcyjnej. Pociąg jedzie wzdłuż wybrzeża, po prawej stronie w tle morze. Na pierwszym planie krzaczasta roślinność. Po lewej stronie równolegle do linii kolejowej droga. Wzdłuż drogi pasmo gór.

Pociąg towarowy w Stanach Zjednoczonych ciągnięty przez zestaw 4 lokomotyw

Już wiesz

  • jaki jest współczesny podział polityczny świata;

  • jak rozmieszczona jest ludność na świecie i jakie są główne kierunki migracji;

  • jak zróżnicowana jest produkcja rolna na świecie;

  • czym charakteryzuje się gospodarka morska;

  • jaką rolę pełnią paliwa kopalne, zwłaszcza ropa naftowa, we współczesnej gospodarce;

  • czym charakteryzuje się przemysł nowoczesnych technologii;

  • w jaki sposób technologie informacyjno‑komunikacyjne wpływają na rynek pracy.

Nauczysz się

  • wymieniać przyczyny zmian natężenia ruchu na głównych szlakach transportowych;

  • wyjaśniać przyczyny zmiany przebiegu głównych szlaków transportowych;

  • przedstawiać rolę, jaką w rozwoju regionu odgrywają terminale transportowe.

1. Rozwój transportu morskiego

W ciągu ostatnich 50 lat liczba ludności na świecie podwoiła się, co oznacza, że bardzo zwiększyło się zapotrzebowanie zarówno na towary rolne, jak i przemysłowe. Natomiast wartość wytworzonych na świecie dóbr wzrosła prawie siedmiokrotnie. Część z nich to niematerialne usługi przesyłane środkami łączności, a część to towary sprzedawane w miejscu produkcji. Pozostają jeszcze ogromne ilości towarów wymagające przewiezienia.

Na ilustracji wykres liniowy. Niebieską linią przedstawiono szybki wzrost produktu krajowego brutto, czerwoną linią, łagodny wzrost liczby ludności w latach tysiąc dziewięćset sześćdziesiąt dwa – dwa tysiące czternaście. Wyjściową wartością dla obu wykresów jest sto procent. Z wykresu wynika, że liczba ludności wzrosła ponad dwukrotnie, a produkt krajowy brutto prawie siedmiokrotnie.

Porównanie zmian światowego produktu brutto i liczby ludności w latach 1962–2014, stan wyjściowy (1962 r.) = 100

Największą część towarów na świecie przewożą statki. Płyną wolno, ale zabierają na pokład ogromną masę ładunków, przez co jednostkowe koszty transportu są niewielkie. Ułatwieniem dla transportu morskiego jest konteneryzacja – przewóz drobnicy (stosunkowo niewielkich artykułów) w standardowych pojemnikach (kontenerach). Do funkcjonowania transportu morskiego konieczna jest budowa portów i odpowiednich urządzeń przeładunkowych.

Główne szlaki żeglugowe łączą centra przemysłowo‑handlowe Ameryki Północnej z centrami Europy i Wschodniej Azji. Ropa naftowa przewożona jest z Bliskiego Wschodu do Europy, Chin, Korei i Japonii. Tam też trafiają australijskie surowce. Z Ameryki Południowej pochodzi duża część światowych produktów rolnych.

Dynamiczny rozwój ekonomiczny Brazylii i innych krajów latynoamerykańskich powoduje, że intensywność handlu międzynarodowego z Ameryką Południową wzrasta. Rząd Chin, przewidując dalszy rozwój handlu ze Stanami Zjednoczonymi i Unią Europejską, planuje budowę drugiego kanału łączącego Pacyfik z Atlantykiem w Nikaragui. Nowym szlakiem będzie najprawdopodobniej żegluga przez Ocean Arktyczny wzdłuż północnego wybrzeża Azji.

Morski transport pasażerski ma zupełnie inny charakter niż towarowy – dominują w nim wielkie statki wycieczkowe wożące turystów po atrakcyjnych regionach, jak Karaiby, Morze Śródziemne, Polinezja.

Ilustracja przedstawia mapę świata. Wody zaznaczono kolorem niebieskim. Opisano nazwy kontynentów i oceanów. Za pomocą sygnatur (czerwony kwadrat) oznaczono wielkie porty morskie, które również opisano.Za pomocą fioletowych strzałek przedstawiono główne szlaki morskie. Grubości strzałek są proporcjonalne do wielkości przewozów towarowych.Najgrubsze strzałki są między Ameryką Północną i Europą oraz Ameryką Północną i wschodnim wybrzeżem Azji. Węższe strzałki poprowadzono między Europą i Ameryką Południową, między Europą a wschodnim wybrzeżem Azji przez Kanał Sueski oraz między Europą a zachodnim wybrzeżem Ameryki Północnej przez Kanał Panamski.Najwęższa strzałka przebiega wokół Afryki i Australii.Mapa pokryta jest równoleżnikami i południkami. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co czterdzieści stopni.Na dole mapy opisano znaki użyte na mapie.

Główne szlaki żeglugowe

fullscreen

Kanał Panamski. W 2020 roku obok Kanału Panamskiego planowane jest otwarcie drugiego kanału łączącego Atlantyk z Pacyfikiem. Powstanie w Nikaragui, będzie miał długość 278 km i zostanie sfinansowany przez Chiny. Szacunkowa wartość projektu to 50 mld dolarów amerykańskich

Na zdjęciu statek kontenerowiec z załadowanymi kontenerami. Stoją na całej powierzchni pokładu, najwyższa warstwa ma siedem kontenerów. Szesnaście kolumn kontenerów na długość statku i szesnaście kolumn kontenerów na szerokość statku.

Kontenerowiec MSC Tomoco mogący przewieźć 8400 kontenerów

Na zdjęciu bardzo dużych rozmiarów biały statek pasażerski na morzu. Ma kilkanaście pokładów. Po bokach na burcie kilka łodzi ratunkowych.

Wycieczkowiec Allure of the Seas mogący przewieźć 5400 pasażerów

Polecenie 1

Jednym z obszarów współczesnego piractwa morskiego jest rejon cieśniny Malakka. Wskaż jego przyczyny.

2. Rozwój transportu lotniczego

Samoloty jako środek transportu mają dwie główne zalety: szybkość i bezpieczeństwo. Niestety, poza tym są zależne od warunków pogodowych, wymagają wysoko wykwalifikowanego personelu naziemnego i latającego. Bardzo kosztowna jest infrastruktura, osłona meteorologiczna oraz organizacja kontroli lotów. Rosnąca liczba pasażerów pokazuje jednak, że ludzie są gotowi płacić za bilet, spędzać dużo czasu na lotniskach, czekając na odlot lub przesiadkę, poddawać się drobiazgowej kontroli po to, by szybko i bezpiecznie przemieścić się na znaczne odleglości. W 2012 roku transport lotniczy obsłużył 3 mld pasażerów.

Na ilustracji wykres liniowy. Niebieską linią przedstawiono szybki wzrost natężenia regularnego ruchu lotniczego w latach tysiąc dziewięćset pięćdziesiąt – dwa tysiące dwanaście. Początkowo wykres ma płaski przebieg, znaczny wzrost notuje się w latach siedemdziesiątych dwudziestego wieku. Zaznaczono również kilka niewielkich spadków.

Liczba pasażerów transportu lotniczego systematycznie rośnie

Pasażerokilometry (paskm) to jednostki pracy przewozowej. Uzyskuje się je, mnożąc liczbę pasażerów przez odległość, na jaką podróżują.

Na ilustracji mapa świata. Wody czarne. Lądy w kolorze żółtymi czarnym. W obrębie kontynentów zaznaczone czerwonymi punktami lotniska. Pomiędzy nimi gęsta siatka linii w kolorze zielonym. Linie bardzo gęste. Najgęściej we wschodniej części Ameryki Północnej, Europie i Azji Wschodniej.

Główne szlaki regularnego ruchu lotniczego

Charakterystyczne są dwa obszary bardzo dużego natężenia ruchu: Europa i Stany Zjednoczone (szczególnie ich wschodnia część). Jest to wynik dużej liczby zamożnych osób mieszkających w tych regionach oraz intensywności życia gospodarczego.

Spośród 15 lotnisk obsługujących największą ilość pasażerów aż 10 znajduje się w Stanach Zjednoczonych.

Porty lotnicze obsługujące najwięcej pasażerów w 2013 roku
Port lotniczy Liczba pasażerów (mln)
Atlanta 47
Pekin 42
Londyn (Heathrow) 36
Chicago (O’Hare) 33
Paryż (Charles de Gaulle) 31
Dallas/Fort Worth 30
Frankfurt 29
Los Angeles 26
Amsterdam 26
Denver 22
Charlotte 21
Las Vegas 20
Houston 20
Phoenix 20
Filadelfia 15
Źródło: [Organizacja Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ang. International Civil Aviation Organization, ICAO)](http://www.icao.int/Pages/default.aspx)

Z tych samych powodów, dla których wspomniane były wcześniej Europa i wschodnia część Ameryki Północnej, można również zaobserwować zagęszczenie pasażerskiego ruchu lotniczego w Azji Wschodniej. W Ameryce Południowej główne szlaki prowadzą do Rio de Janeiro i Sao Paulo w Brazylii oraz Buenos Aires w Argentynie. Na kontynencie afrykańskim wyróżnia się Johannesburg w RPA.
Duży ruch panuje również nad Zatoką Perską oraz Półwyspem Malajskim. Dubaj, Kuala Lumpur i Singapur to ważne porty przesiadkowe, tzw. huby lotnicze, w podróżach na Daleki Wschód i do Australii.

Polecenie 2

Wyjaśnij, dlaczego trasy lotów z Europy do Japonii i Korei biegną przez północną Rosję, a nie prosto na wschód.

Wielką zmianą w transporcie lotniczym było pojawienie się na rynku przewoźników niskokosztowych. Wykorzystanie tańszych lotnisk, mało zróżnicowana flota, ograniczenia wielkości bagażu, ciaśniej ustawione fotele, brak serwisu na pokładzie, sprzedaż biletów i odprawa wyłącznie on‑line to niektóre działania pozwalające obniżyć cenę biletów. Dzięki temu mimo niższego komfortu podróży zdobywają one rynek, zwłaszcza lotów wewnątrzkontynentalnych. Prognozuje się dalszą ekspansję tanich linii lotniczych. Niskokosztowe połączenia wprowadzili także niektórzy tradycyjni przewoźnicy.

Najwięksi przewoźnicy lotniczy wg liczby pasażerów lotów krajowych i zagranicznych łącznie w 2013 roku
Linia lotnicza Liczba pasażerów (mln)
Delta Air Lines 121
Southwest Airlines (przewoźnik niskokosztowy) 115
China Southern Airlines 92
United Airlines 90
American Airlines 87
Ryanair (przewoźnik niskokosztowy) 81
Lufthansa 63
China Eastern Airlines 63
EasyJet (przewoźnik niskokosztowy) 58
US Airways 57
Źródło: [Międzynarodowe Zrzeszenie Przewoźników Powietrznych (ang. International Air Transport Association, IATA)](http://www.iata.org/Pages/default.aspx)

W porównaniu z przewozami pasażerskimi transport towarów drogą lotniczą ma mniejsze znaczenie. Samolotami przewozi się zwykle towary łatwo się psujące (np. kwiaty), szybko tracące na wartości (np. części komputerowe), niezbędne w procesie produkcyjnym, bardzo cenne (np. dzieła sztuki) lub pilne, jak przesyłki kurierskie.

Ciekawostka

Transport lotniczy przewozi mniej niż 10% towarów pod względem masy, ale ponad 30% pod względem wartości.

3. Towarowy transport samochodowy

Transport samochodowy stanowi bardzo ważną część transportu lądowego i szybko się rozwija. Samochodami przewozi się stosunkowo niewielkie ładunki, ale można nimi dotrzeć bezpośrednio od nadawcy do odbiorcy (tzw. transport door to door). Ponadto samochody nie są związane rozkładami jazdy, a trasę mogą zmieniać w zależności od warunków. Ich ruch podlega jednak pewnym ograniczeniom, np. ze względu na ciężar, emisję zanieczyszczeń, dni świąteczne lub czynniki pogodowe (bardzo wysoka temperatura powietrza).

Na zdjęciu pociąg drogowy. Ciągnik siodłowy z trzema długimi, zabudowanymi przyczepami. Bardzo duże zderzaki zabezpieczają samochód przed zderzeniem z kangurami.

Australijski pociąg drogowy

Państwa o największej liczbie samochodów ciężarowych w 2011 roku
Państwo Liczba samochodów ciężarowych (mln)
Chiny 11,8
Stany Zjednoczone 11,7
Japonia 6,4
Rosja 6,2
Francja 5,7
Hiszpania 5,3
Włochy 4,3
Wielka Brytania 3,8
Polska 3,1
Źródło: , [China Statistical Yearbook 2014](http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2014/indexeh.htm)
Państwa o największej pracy przewozowej transportem samochodowym w 2010 roku
Państwo Przewozy ładunków 
mld [tonokilometrów (tkm)]
Chiny 4339
Stany Zjednoczone 2127
Niemcy 434
Japonia 335
Francja 283
Meksyk 220
Polska 214
Hiszpania 210
Źródło:

W transporcie samochodowym dominują dwa państwa o dużym obszarze: Chiny i Stany Zjednoczone. Wielkość pracy przewozowej wynika tam w większym stopniu z pokonywanych odległości niż z wielkości ładunków. Dodatkowo w obu krajach alternatywa – transport kolejowy – ma mniejsze znaczenie. Pozostałe kraje o największych przewozach charakteryzują się dużą gęstością zaludnienia i dobrze rozbudowaną siecią dróg. Odległości do pokonania są tam dogodne dla samochodów ciężarowych. Wszystkie mają wielkie lub duże gospodarki.

4. Towarowy transport kolejowy

Przez lata intensywnego rozwoju motoryzacji wydawało się, że transport kolejowy stanie się przeżytkiem. Wysokie koszty budowy szlaków, szczególnie drogich w urozmaiconym terenie, oraz urządzeń przeładunkowych, wymóg stosowania się do rozkładów jazdy, konieczność dowozu towarów do stacji innym środkiem nie przemawiały za rozwojem tej formy transportu. Dodatkowo różne rozstawy szyn i odmienne systemy zasilania trakcji elektrycznych bardzo utrudniały przewozy międzynarodowe. Dlatego w wielu krajach przestano rozwijać transport kolejowy.

Na zdjęciu pociąg towarowy. Cztery lokomotywy, kilkanaście wagonów. Brak sieci trakcyjnej. Pociąg jedzie wzdłuż wybrzeża, po prawej stronie w tle morze. Na pierwszym planie krzaczasta roślinność. Po lewej stronie równolegle do linii kolejowej droga. Wzdłuż drogi pasmo gór.

Pociąg towarowy w Stanach Zjednoczonych ciągnięty przez zestaw 4 lokomotyw

Tendencja ta odwróciła się, gdy wzrosły ceny paliw, zaostrzono normy emisji zanieczyszczeń dla samochodów oraz wprowadzono ograniczenia ruchu drogowego.

Państwa o największej pracy przewozowej transportem kolejowym w 2011 roku
Państwo Przewozy ładunków (mld tkm)
Chiny 2563
Stany Zjednoczone 2525
Rosja 2127
Indie 626
Brazylia 268
Kanada 254
Ukraina 244
Źródło:

Państwa o największych przewozach kolejowych mają olbrzymią powierzchnię (poza Ukrainą). Obszar każdego z nich liczy ponad 8,5 mln km2 (porównaj z Polską). Kolej jest tam szczególnie opłacalna – przewozy odbywają się na znaczne odległości, więc koszty załadunku i rozładunku są stosunkowo niewielkie w porównaniu do wykonanej pracy przewozowej. Poza tym do prowadzenia pociągu z ładunkiem na przykład 10 tys. t wystarczy jeden maszynista.

fullscreen

  1. Pociąg przewożący rudę żelaza z kopalni do portu w Mauretanii
  2. Pociągi w okolicach Vancouver (zachodnia Kanada)

 

5. Transport lądowy pasażerów

Ciekawych informacji dostarcza zestawienie danych transportu lądowego pasażerów. Więcej przewozi się ich samochodami. Absolutnie dominujące miejsce zajmują tutaj Stany Zjednoczone z bardzo długą tradycją motoryzacyjną i dużą liczbą ludności. Mieszkańcy Meksyku mają ograniczony dostęp do kolei, a gęstość linii kolejowych wynosi tam tylko 1,4 km/100 km2(w Polsce 6,5 km/100 km2). Pozostałe kraje charakteryzują się dużą gęstością zaludnienia (w przypadku Chin można założyć, że większość pasażerów podróżuje po wschodniej części kraju).

Na ilustracji wykres słupkowy. Kolorem żółtym oznaczono transport kolejowy, największy w Indiach, Chinach, Japonii i Rosji, stosunkowo niewielki w Stanach Zjednoczonych i prawie nieobecny w Meksyku. Kolorem różowym oznaczono transport samochodowy, największy w Stanach Zjednoczonych, Chinach, Japonii, Francji, Niemczech, Wielkiej Brytanii i Meksyku, mniejszy w Rosji i na Ukrainie, nieobecny w Indiach ze względu na brak danych.

Skala pionowa jest skalą logarytmiczną, dla Indii brak danych dotyczących wielkości przewozów pasażerskich transportem samochodowym

Kolej jest jedynym dostępnym środkiem pozwalającym mniej zamożnym osobom podróżować na dalekie odległości, stąd ogromne przewozy w Indiach, Chinach i Rosji. Dla mieszkańców mniejszych, gęsto zaludnionych i bardziej rozwiniętych państw kolej stanowi natomiast wygodną alternatywę dla samochodów: pociągi dojeżdżają do centrów miast, nie stoją w korkach, czas podróży można efektywnie wykorzystać, przeznaczając go chociażby na czytanie.

6. Logistyka

Coraz większa liczba podróżujących i coraz większa ilość towarów do przewiezienia powodują, że proces transportu się komplikuje. W skali międzynarodowej dochodzą jeszcze odmienne systemy prawne i finansowe oraz różna dostępność środków transportu. Rozwiązaniami mnożących się problemów zajęła się logistyka.
Obejmuje ona wszelkie działania bezpośrednio lub pośrednio wpływające na proces dostarczania dóbr.
Chodzi o to, by właściwy produkt o właściwej jakości i we właściwej ilości trafił na właściwe miejsce we właściwym momencie do właściwego odbiorcy za właściwą cenę (zasada 7W).

Dlatego optymalizuje się wykorzystanie dostępnych środków transportu, np. samochód – kolej – samolot – samochód, wprowadza wydajne urządzenia przeładunkowe i standardowe pojemniki (palety, kontenery). Technologie informacyjno‑komunikacyjne pozwalają sprawnie zarządzać odbiorem, przechowaniem i wysyłką towarów.

Polecenie 3

Zaproponuj rozwiązanie logistyczne transportu 200 kg serów z Zakopanego do Marsali na Sycylii.

Terminale logistyczne to miejsca, gdzie następuje koncentracja usług logistycznych. Lokalizowane są w pobliżu skrzyżowań głównych dróg, lotnisk, linii kolejowych, miast i ośrodków przemysłowych.
Często stają się motorem napędzającym rozwój okolicznych obszarów. Wynika to z dużego zatrudnienia. Znaczna ich część pracuje bez przerwy w systemie trzyzmianowym. Szybko zmieniające się wspomagane komputerowo systemy zarządzania wymagają ciągłego podnoszenia kwalifikacji. Praca w logistyce wymusza kreatywność – często trzeba reagować na niespodziewane okoliczności.
Na funkcjonowaniu terminali lub centrów logistycznych korzystają też podmioty gospodarcze z innych branż (konieczność wywożenia śmieci, zapotrzebowanie na wodę i energię). Czasem powstają hotele, punkty gastronomiczne, stacje obsługi pojazdów, stacje benzynowe itp.

Na zdjęciu centrum logistyczne zlokalizowane na skrzyżowaniu ważnych arterii transportowych. Wyposażone jest w węzeł transportowy, powierzchnie magazynowe, platformy przeładunkowe, obiekty biurowe, parkingi. W tle rozległe tereny zielone. Las.

Zwróć uwagę na położenie centrum logistycznego przy autostradzie

Ilustracja przedstawia nowoczesny magazyn. Szeregi bardzo wysokich półek, na których stoją towary na europaletach. Pomiędzy nimi wyznaczone drogi dla wózków widłowych.

Wnętrze nowoczesnego magazynu w centrum logistycznym

Ciekawostka

Największe centrum części zamiennych firmy Mercedes‑Benz w Germersheim (Niemcy) ma 170 ha powierzchni. Dystrubucją 420 tys. części do 160 państw zarządza 2,7 tys. pracowników. Dobowo centrum opuszcza 1,5 tys. t części do mercedesów, maybachów, smartów i mitsubishi fuso.

Podsumowanie

  • Liczba przewożonych na świecie osób i ilość towarów stale rośnie.

  • Żegluga morska przewozi największą część towarów pod względem masy.

  • Główne szlaki żeglugowe łączą centra gospodarcze świata między sobą oraz rejony wydobycia surowców z centrami gospodarczymi.

  • Najintensywniejszy ruch lotniczy odbywa się w obrębie Europy i Ameryki Północnej oraz między nimi.

  • Niskokosztowe linie lotnicze znacząco wpłynęły na wzrost popularności przewozów lotniczych.

  • Dzięki rozwojowi logistyki optymalizuje się wykorzystanie wszystkich dostępnych środków transportu.

  • Centra logistyczne stają się stymulatorami rozwoju regionu.

Praca domowa

Polecenie 4.1

Opracuj dwa sposoby dostawy arbuzów z greckiej wyspy Samos na norweskie Lofoty. Wskaż zalety i wady każdego z nich.

Słowniczek

logistyka

dziedzina wiedzy i praktyka nakierowana na optymalny transport dóbr i osób

pasażerokilometr (paskm)

jednostka pracy przewozowej wykonanej przez osobowy środek transportu; uzyskuje się ją, mnożąc liczbę pasażerów przez odległość, na jaką podróżują

praca przewozowa

iloczyn liczby pasażerów (masy ładunku) przez odległość, na jaką zostali przetransportowani, podawany w pasażerokilometrach (tonokilometrach)

terminal logistyczny

miejsce koncentracji usług logistycznych; przede wszystkim jest to miejsce, gdzie następuje zmiana środka transportu

tonokilometr (tkm)

jednostka miary pracy przewozowej wykonanej przez towarowy środek transportu; 1 tkm oznacza przewiezienie jednej tony towarów na odległość jednego kilometra

zasada 7W

właściwy produkt o właściwej jakości, we właściwej ilości ma trafić na właściwe miejsce we właściwym momencie do właściwego odbiorcy za właściwą cenę

 

Kategoria: Moje artykuły | Dodał: kolo (2019-03-14)
Wyświetleń: 76 | Rating: 0.0/0
Liczba wszystkich komentarzy: 0
Imię *:
Email *:
Kod *:
Kategorie sekcji
Mini-czat
Statystyki

Ogółem online: 1
Gości: 1
Użytkowników: 0
Formularz logowania
 Statystyki