Witaj, Gość
Główna » Artykuły » Moje artykuły

PRZEGLĄD PAŃSTW NA MAPIE POLITYCZNEJ EUROPY

Przegląd państw na mapie politycznej Europy

Mapa polityczna jest mapą tematyczną przedstawiającą podział obszaru na jednostki polityczne, jakimi są państwa. Jednym z najważniejszych atrybutów niepodległego państwa jest terytorium. Na mapie politycznej granice państw są dokładnie wykreślone, a ich obszar pokrywa się jednolitym kolorem. Oficjalne nazwy państw są dłuższe i zawierają odnośniki do historii lub ustroju politycznego, natomiast na mapie politycznej używa się powszechnie stosowanych nazw skróconych.

Parlament Europejski gmach

 

Już wiesz

  • jak odczytuje się treść mapy politycznej;

  • jak określa się położenie geograficzne obszaru na mapie;

  • że mapy wiernopowierzchniowe umożliwiają porównywanie wielkości obszarów.

Nauczysz się

  • odczytywać treść mapy politycznej Europy;

  • określać położenie państw na mapie politycznej Europy;

  • wskazywać na mapie politycznej największe państwa w Europie;

  • określać położenie Polski względem innych krajów na mapie politycznej Europy;

  • opisać najważniejsze zmiany mapy politycznej Europy w końcu XX wieku i na początku XXI wieku.

1. Mapa polityczna Europy

Mapa polityczna umożliwia określenie położenia wybranego państwa względem państw sąsiednich oraz obiektów geograficznych niekiedy o ważnym znaczeniu gospodarczym – przykładem może być dostęp do morza. Takie usytuowanie kraju nazywamy położeniem politycznym. Jak wiesz z historii, położenie polityczne miało i ma nadal wielkie znaczenie. Doświadczenia uczą, że warto utrzymywać dobre stosunki z sąsiadami, co odnosi się nie tylko do polityki międzynarodowej, ale także i do naszego życia codziennego.
Zmiany na mapie politycznej mogą mieć rozmaity przebieg. Powstanie nowego państwa lub zmiana granic państwowych może być wynikiem krwawych wojen. Niekiedy państwa wielonarodowe dzielą się na drodze wewnętrznych porozumień. Czasami granice pozostają niezmienione, ale zmienia się nazwa państwa albo jego symbole.
Europa jest najbardziej podzielonym kontynentem pod względem politycznym. Na tym stosunkowo niewielkim kontynencie swoje obszary ma dziś aż 47 niepodległych państw oraz 8 niewielkich terytoriów zależnych. W całości w Europie znajdują się 44 państwa, pozostałe 3 – Federacja Rosyjska, Kazachstan i Turcja – w większych swoich częściach leżą w Azji.

Warto wiedzieć

W Europie znajduje się kilka niewielkich obszarów mających status terytorium zależnego. Leżą one poza obrębem niepodległego państwa, ale są od niego prawnie zależne – w mniejszym lub większym stopniu. Takimi jednostkami politycznym są na przykład duńskie Wyspy Owcze, norweski Svalbard czy brytyjskie Wyspy Normandzkie.

Ilustracja przedstawia mapę polityczną Europy. Państwa wyróżnione kolorami i opisane. Oznaczono i opisano stolice. Morza zaznaczono kolorem niebieskim i opisano. Mapa pokryta jest równoleżnikami i południkami. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co dziesięć stopni.

Podział Europy na państwa i terytoria zależne

Polecenie 1

Na mapie powyżej wskaż:

  • Polskę i państwa sąsiednie,

  • państwa leżące po części w Europie i w Azji,

  • przykłady europejskich terytoriów zależnych.

2. Zmiany mapy politycznej Europy w ostatnich kilkudziesięciu latach

Mapa polityczna Europy zmieniała się od tysiącleci. W samym tylko XX wieku miało miejsce wiele istotnych wydarzeń, które decydowały o podziale politycznym naszego kontynentu, np.:

  • zakończenie I wojny światowej i traktat wersalski;

  • ustalenia na konferencjach w Jałcie i Poczdamie po zakończeniu II wojny światowej;

  • zmiany zapoczątkowane w Europie Środkowej i Wschodniej w latach 80. XX wieku;

  • krwawe wojny lokalne na Półwyspie Bałkańskim w latach 90. XX wieku;

  • przemiany zachodzące na Bałkanach na początku XXI wieku.

Poniżej krótko przedstawiamy najważniejsze wydarzenia, które doprowadziły do obecnego kształtu mapy politycznej Europy.
W 1989 roku po dramatycznych wydarzeniach w Polsce państwa leżące w Europie Środkowej i Wschodniej zaczęły wyzwalać się spod dominacji radzieckiej. W 1991 roku nastąpił rozpad Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Wówczas powstała Federacja Rosyjska, a byłe republiki radzieckie ogłosiły niepodległość. Niezależnymi państwami ponownie stały się: Estonia, Łotwa, Litwa i Mołdawia, a niepodległość uzyskały Białoruś, Ukraina, Kazachstan (również inne republiki azjatyckie).
W 1990 roku nastąpiło zjednoczenie dwóch państw niemieckich: Republiki Federalnej Niemiec i Niemieckiej Republiki Demokratycznej. Powstało jedno państwo – Niemcy.
Czechosłowacja będąca państwem dwóch narodów w 1993 roku podzieliła się na dwa niezależne kraje – Republikę Czeską i Słowację. Nowe państwa zmieniły również niektóre symbole i emblematy narodowe, takie jak: hymn, godło, flaga państwowa.

Polskie obrady „Okrągłego Stołu” i wybory, które odbyły się 4 czerwca 1989 roku zapoczątkowały liczne późniejsze zmiany na mapie politycznej w Europie Środkowej.

 

Na zdjęciu wysoki betonowy mur, gdzieniegdzie dziury, widać metalowe zbrojenia. Za murem kilkupiętrowy kamienny budynek.

 

Na czarno-białym zdjęciu demonstracja. Tłum idzie ulicą, transparenty z napisami w języku czeskim.

 

Wielkie zmiany nastąpiły również na Półwyspie Bałkańskim. Przekształcenia objęły Jugosławię leżącą nad Morzem Adriatyckim. Do 1991 roku była ona wielonarodowym państwem federacyjnym składającym się z 6 republik, zamieszkałym przez wyznawców trzech religii: katolików, prawosławnych i muzułmanów. W użyciu było 5 języków i 2 alfabety (łaciński i cyrylica). W 1991 roku poszczególne republiki ogłaszały niepodległość. Interwencja wojsk serbskich rozpoczęła krwawą wojnę domową. Tysiące ludzi przemieszczało się, szukając schronienia. Fala okrucieństwa została powstrzymana przez rozjemcze siły zbrojne Paktu Północnoatlantyckiego (NATO) w 1995 roku. Dzisiaj wszystkie byłe republiki Jugosławii są odrębnymi państwami, a najmłodszym siódmym państwem na tym obszarze jest Republika Kosowa, która ogłosiła niepodległość 17 lutego 2008 roku.

Na zdjęciu Belgrad, zwarta zabudowa miejska, budynki ustawione bardzo gęsto, środkiem przebiega ulica, rondo. W tle szczyt góry.

 

Na zdjęciu zniszczone zabudowania turystyczne na wybrzeżu. Betonowe nabrzeże, betonowe plaże, pomosty, sprzęt pływający. Kilku plażowiczów. W tle góry, zatoki.

 

Na zdjęciu żołnierze w pełnym umundurowaniu w kaskach z maskami. Trzymają przezroczyste tarcze. Z tyłu pojazd pancerny w kolorze zielonym z brązowymi plamami. W tle domy i sklepy.

 

3. Państwa europejskie – zróżnicowanie wielkości powierzchni

Polecenie 2

Na mapie politycznej Europy odszukaj państwa o powierzchni większej niż Polska. Ile jest takich państw? Porównaj swoje wyniki z danymi zamieszczonymi w tabeli 1 (patrz poniżej).

Ciekawostka

Często się podaje, że Polska zajmuje w Europie 9. miejsce pod względem wielkości powierzchni. Wynika to stąd, że pomija się Kazachstan, który uznawany jest za państwo azjatyckie, gdyż większość obszaru i ludności tego kraju znajduje się w Azji. Jednak sama tylko europejska część Kazachstanu ma powierzchnię 370 tys. km2, czyli jest większa niż powierzchnia Polski.

Największym państwem nie tylko Europy, ale i świata jest Federacja Rosyjska. Kraj ten zajmuje powierzchnię ponad 17 mln km2, czyli więcej niż cała Europa (10,5 mln km2). Na naszym kontynencie znajduje się tylko ok. ¼ obszaru Rosji (¾ jest w Azji).
Oprócz wielkiej Rosji uwagę na mapie politycznej Europy zwraca 10 dużych państw o powierzchni 300–600 tys. km2, wśród których jest też Polska.
Pozostałe państwa europejskie ze względu na wielkość powierzchni zalicza się do państw średnich, małych i bardzo małych.

Ciekawostka

Nawet bardzo małe państwa, jak Lichtenstein (160 km2), San Marino (61,6 km2) czy najmniejsze państwo świata Watykan (0,44 km2), są pełnoprawnymi państwami na arenie międzynarodowej, gdyż posiadają wszelkie atrybuty suwerennego kraju: określoną powierzchnię wraz z wodami wewnętrznymi, przestrzeń nad i pod swoim terytorium, ludność oraz niezależną władzę mogącą stanowić prawo krajowe.

Państwa leżące w Europie (2015 r.)
Lp. Państwo Powierzchnia
[km2]
Ludność
[mln]
Lp. Państwo Powierzchnia 
[km2]
Ludność
[mln]
1 Albania 28 703,0 2,897 27 Malta 316,0 0,042
2 Andora 464,0 0,070 28 Mołdawia 33 843,0 4,069
3 Austria 83 879,0 8,545 29 Monako 2,0 0,038
4 Belgia 30 528,0 11,299 30 Niemcy 357 104,0 80,689
5 Białoruś 207 595,0 9,496 31 Norwegia 385 179,0 5,211
6 Bośnia i Hercegowina 51 209,0 3,810 32 Polska 312 679,7 38,479
7 Bułgaria 111 002,0 7,150 33 Portugalia 92 094,0 10,350
8 Chorwacja 56 542,0 4,240 34 Federacja Rosyjska\* 4 425 000,0 110,000
9 Czarnogóra 13 812,0 0,626 35 Rumunia 238 391,0 19,511
10 Republika Czeska 78 865,0 10,543 36 San Marino 61,6 0,032
11 Dania 43 098,0 5,669 37 Serbia 77 498,0 8,851
12 Estonia 45 227,0 1,313 38 Słowacja 49 034,0 5,426
13 Finlandia 338 424,0 5,503 39 Słowenia 20 273,0 2,068
14 Francja 543 965,0 64,395 40 Szwajcaria 41 285,0 8,299
15 Grecja 131 957,0 10,955 41 Szwecja 450 295,0 9,779
16 Hiszpania 505 991,0 46,122 42 Turcja\* 21 750,0 9,650
17 Holandia 41 543,0 16,925 43 Ukraina 603 628,0 44,824
18 Irlandia 70 273,0 4,688 44 Watykan 0,4 0,001
19 Islandia 103 000,0 0,329 45 Węgry 93 030,0 9,855
20 Kazachstan\* 370 000,0 1,500 46 Wielka Brytania 243 073,0 64,716
21 Kosowo 10 908,0 1,860 47 Włochy 301 336,0 59,798
22 Liechtenstein 160,0 0,038 Dane dla całych państw:
23 Litwa 65 300,0 2,878 (20) Kazachstan 2 724 900,0 17,625
24 Luksemburg 2 586,0 0,057 (34) Federacja Rosyjska 17 098 200,0 143,457
25 Łotwa 64 589,0 1,971 (42) Turcja 785 347,0 78,666
26 Macedonia 25 713,0 2,078        

4. Państwa europejskie – zróżnicowanie liczby ludności

Polecenie 3

W tabeli 1 odszukaj państwa o liczbie ludności większej niż Polska. Ile jest takich państw? Wskaż je na mapie politycznej Europy.

Według danych z 2015 roku najludniejszym państwem Europy jest Federacja Rosyjskalicząca 143,5 mln mieszkańców, z czego na część europejską przypada ponad 110 mln. Drugim pod względem liczby ludności państwem europejskim są Niemcy – 80,7 mlnmieszkańców. Następnie wyróżnia się grupa krajów liczących ok. 60 mlnmieszkańców – Wielka Brytania (64,7 mln), Francja (64,4 mln) i Włochy (59,8 mln). Kolejna grupa obejmuje państwa mające po ok. 40 mln mieszkańców – Hiszpania(46,1 mln), Ukraina (44,8 mln) i Polska (38,5 mln). Następne państwa europejskie liczą już znacznie mniej mieszkańców, poniżej 20 mln – Rumunia (19,5 mln), Holandia (16,9 mln).

Polecenie 4

W tabeli 2 umieszczono współrzędne geograficzne 5 wielkich miast będących stolicami państw europejskich. Korzystając z mapy politycznej Europy, wpisz do tabeli nazwy tych miast oraz nazwy odpowiednich państw.

Wielkie miasta – stolice europejskich państw
Lp. Współrzędne geograficzne Stolica Państwo
1 56°N; 38°E    
2 49°N; 2°E    
3 52°N; 0°    
4 41°N; 4°W    
5 42°N; 12°E    

5. Ustrój państw europejskich

Termin ustrój państwa oznacza zapisany w konstytucji sposób sprawowania władzy na obszarze danego kraju. Większość państw europejskich to republiki parlamentarne, w których stosuje się demokratyczne zasady rozdziału władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej, ochronę wolności obywatelskich i możliwość kontrolowania władzy przez obywateli. Część państw europejskich to monarchie, w których głową państwa jest król/królowa lub książę/księżna. Jednak w większości tych państw spełniają oni tylko funkcje reprezentacyjne, a władza – podobnie jak w republikach – sprawowana jest w sposób demokratyczny.

Polecenie 5

W tabeli 3 wypisano kilka oficjalnych nazw państw europejskich. Na podstawie zapisu określ, czy państwo jest republiką czy monarchią. Następnie dowiedz się z Internetu, jak nazywają się obecni władcy tych państw i wpisz do tabeli ich imiona i nazwiska.

Przykłady oficjalnych nazw państw w Europie
Nazwa oficjalna państwa Głowa państwa / Tytuł
Republika Francuska Prezydent ………………………………….
Wielkie Księstwo Luksemburga Wielki Książę ……………………………..
Federalna Republika Niemiec Prezydent ………………………………….
Federacja Rosyjska Prezydent ………………………………….
Konfederacja Szwajcarska Prezydent Rady Związkowej ………………………
Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej Królowa ……………………………………
Rzeczpospolita Polska Prezydent …………………………………..

Na zdjęciu kwadratowy asfaltowy plac. W tle duży czerwony budynek z wieloma wieżami ozdobionymi złotymi gwiazdami. Po lewej i prawej stronie okazałe budynki. Na pierwszym planie po prawej stronie rzeźba w kolorze zielonym, dwóch mężczyzn, jeden siedzi, drugi stoi. Na całym placu jest wielu ludzi, stoją w grupach, idą, na ulicy namalowane żółte linie, przejścia dla pieszych.

 

Na zdjęciu budowla w kształcie monumentalnej, wolno stojącej bramy. Po bokach reliefy z postaciami. Na fryzie obiegającym łuk rzeźbienia.

 

Na zdjęciu potężny budynek z monumentalną kolumnową fasadą przypominająca antyczne świątynie.

 

Na zdjęciu ogromna świątynia z trawertynu zwieńczona kopułą. Na fasadzie liczne okna z balkonami. Przed bazyliką plac, przechodnie, samochody.

 

Na zdjęciu na pierwszym planie rzeka, dalej murowany most, w oddali na wzgórzu zabytkowe budynki, kryte czerwonymi dachami, wysokie wieże.

 

Na zdjęciu kilka kolorowych kamienic z czerwonymi dachami. Przed nimi plac wyłożony kostką brukową. Na środku rzeźba, Syrenka z tarczą. Przechodnie, kawiarniane ogródki, parasole, gołębie.

 

Podsumowanie

  • Europa jest kontynentem najbardziej podzielonym politycznie. Na stosunkowo niewielkim obszarze znajduje się aż 47 niepodległych państw.

  • Wydarzenia historyczne dowodzą, że położenie geograficzne państwa (sąsiedztwo, dostęp do morza) ma wielkie znaczenie polityczne i gospodarcze.

  • Współczesny podział polityczny Europy wynika z ustaleń podjętych po II wojnie światowej oraz przemian, jakie nastąpiły w latach 80. i 90. XX wieku, a także na początku XXI wieku.

  • Zdecydowanie największym państwem w Europie zarówno pod względem powierzchni, jak i liczby ludności jest Federacja Rosyjska.

  • Inne większe obszarowo państwa Europy to Ukraina, Francja, Hiszpania, Szwecja.

  • Inne państwa o dużej liczbie ludności to Niemcy, Francja, Wielka Brytania i Włochy.

  • Polska zarówno pod względem powierzchni, jak i liczby ludności zalicza się do państw dużych, choć zajmuje końcowe miejsca w tej grupie.

  • W Europie dominują państwa o demokratycznym ustroju politycznym.

Praca domowa

Polecenie 6.1

Odczytaj z mapy w atlasie historycznym nazwy państw, z którymi Polska graniczyła w 1989 roku. Porównaj je z naszymi dzisiejszymi sąsiadami i stwierdź, co się zmieniło.

Polecenie 6.2

Odczytaj z najnowszej mapy politycznej Europy nazwy państw, które powstały w wyniku rozpadu Jugosławii. Sprawdź, czy wszystkie te państwa były kiedyś jugosłowiańskimi republikami.

Słowniczek

terytorium zależne

jednostka terytorialna prawnie zależna od określonego niepodległego państwa, znajdująca się poza obszarem tego państwa

ustrój państwa

zapisany w konstytucji danego państwa sposób sprawowania władzy na jego terytorium

Kategoria: Moje artykuły | Dodał: kolo (2019-03-14)
Wyświetleń: 214 | Rating: 0.0/0
Liczba wszystkich komentarzy: 0
Imię *:
Email *:
Kod *:
Kategorie sekcji
Mini-czat
Statystyki

Ogółem online: 1
Gości: 1
Użytkowników: 0
Formularz logowania
 Statystyki