Witaj, Gość
Główna » Artykuły » Moje artykuły

PROCESY DEMOGRAFICZNE NA ŚWIECIE

Procesy demograficzne na świecie

Liczba ludzi na Ziemi przekroczyła 7 mld i nadal rośnie. Tempo wzrostu nie zawsze było stałe, ponadto różniło się przestrzennie. W tym rozdziale przyjrzymy się procesom wpływającym na liczbę ludności i tempo zmian. Spróbujemy stworzyć prognozę na przyszłość.

Na ilustracji na pierwszym planie grupa kilkudziesięciu postaci ludzi. Dzieci, kobiety, mężczyźni, wszyscy są narysowani kolorem czarnym. W tle kula ziemska z siatką geograficzną w kolorach białym i czerwonym. Pomiędzy ludźmi i kulą ziemską trójwymiarowy wykres słupkowy. Każdy słupek jest czterokolorowy. Im dalej w prawo tym większy.

Liczba mieszkańców Ziemi do końca obecnego wieku może wzrosnąć od 9,6 do 12,3 miliardów

Już wiesz

  • czym jest przyrost naturalny;

  • jak oblicza się przyrost naturalny i w jakich jednostkach podaje się jego wielkość;

  • że ludzie żyją w różnych warunkach środowiskowych, nie zawsze optymalnych;

  • że średnia długość życia jest na świecie znacznie zróżnicowana.

Nauczysz się

  • wyjaśniać, czym jest eksplozja demograficzna;

  • opisywać model przejścia demograficznego;

  • opisywać model przejścia epidemiologicznego;

  • wskazywać, jakie skutki wiążą się z wysokim i niskim przyrostem naturalnym.

1. Historyczne zmiany liczby ludności świata

Na ilustracji wykres. Na osi pionowej liczba ludności świata w miliardach od zera do dziewięciu. Na osi poziomej lata od tysiąc osiemset do dwa tysiące czterdzieści. Czerwona linia wykresu początkowo łagodnie, potem ostro unosi się do góry. Kropkami na wykresie oznaczono lata, w których liczba ludności miała dokładną liczbę jeden, dwa, trzy miliardy aż do dziewięciu.

Liczba ludności świata przez wieki rosła bardzo powoli

Z wykresu wyraźnie wynika, że przez tysiąclecia liczba ludności zwiększała się bardzo powoli, czyli że przyrost naturalny był naprawdę niski. Wzrósł w czasach nowożytnych, a gwałtownie przyspieszył w XIX wieku. Obecnie tempo zmian nadal jest wysokie, choć nieznacznie straciło impet.

Zależność człowieka od warunków naturalnych powodowała, że głównym jego problemem był niedobór żywności. Niedożywienie zwiększało podatność na choroby, a nieznajomość ich przyczyn ograniczała zarówno profilaktykę, jak i leczenie. Skutkowało to wysoką śmiertelnością. Odpowiedzią na nią była maksymalnie duża liczba rodzonych dzieci, wiedziano bowiem, że znaczna ich część umrze przed osiągnięciem dorosłości.

Rewolucja przemysłowa w XIX wieku przyniosła ogromne zmiany, również demograficzne. Poznanie fizjologii roślin dało podstawy do wytworzenia nawozów sztucznych i zwiększenia produkcji żywności. Dzięki rozwojowi mikrobiologii zidentyfikowano przyczyny chorób i odkryto metody przechowywania żywności. Ludność przenosząca się do miast zyskiwała w przemyśle niezależne od pogody i pory roku źródło dochodów, a warunki mieszkaniowe, choć z naszego punktu widzenia fatalne, były lepsze niż na większości wsi.

Czynniki te wpłynęły na zmniejszenie śmiertelności przy nadal wysokim poziomie urodzeń. Skutkiem takiej sytuacji był gwałtowny wzrost przyrostu naturalnego i liczby ludności.

Kolejna zmiana to spadek liczby rodzących się dzieci przy utrzymującym się niskim poziomie zgonów. Zauważono, że postęp w wielu dziedzinach życia ograniczył śmiertelność. Programy emerytalne i pomoc społeczna sprawiły, że rodzice stali się mniej zależni od dzieci. Miało to pośredni wpływ na niższy przyrost naturalny, tym razem z powodu niskiej stopy urodzeń i jeszcze niższej stopy zgonów.

2. Fazy przejścia demograficznego

Wieloletnia analiza danych dotyczących przyrostu naturalnego w danym społeczeństwie pozwoliła stworzyć tzw. model faz przejścia demograficznego.

Na ilustracji wykres. Na osi pionowej z lewej strony wartości od zera do czterdziestu podpisane jako liczba urodzeń i zgonów na tysiąc mieszkańców w ciągu roku. Na osi poziomej wykres podzielony na pięć równych pasów. Na górze podpisane pięć faz. Wykres przedstawia zmiany współczynnika urodzeń i zgonów. Faza pierwsza – liczba urodzeń wyrównuje się z liczbą zgonów. Faza druga – zmniejszenie liczby zgonów. Faza trzecia – na początku tej fazy przyrost jest duży i maleje wraz z dążeniem do kolejnej fazy. Faza czwarta – liczba zgonów jest niewielka. Faza piąta – przyrost zmniejsza się do liczby zgonów, a pod koniec fazy liczba zgonów przewyższa urodzenia. Przyrost naturalny ujemny.

 

W fazie pierwszej przyrost naturalny jest bardzo mały, czasami nawet ujemny (regres demograficzny), ponieważ wysoki poziom urodzeń niweluje niemal tak samo wysoki poziom zgonów. Często liczba dzieci stanowi o pozycji rodziny w społeczności. W fazie tej pozostały nieliczne społeczności w najbardziej odległych fragmentach lasów równikowych Ameryki Południowej lub Nowej Gwinei.

Faza druga charakteryzuje się wysokim przyrostem naturalnym, często mówi się nawet o eksplozji demograficznej. Jest ona wynikiem spadku śmiertelności przy utrzymującym się wysokim poziomie urodzeń. Liczba zgonów zmalała dzięki zwiększonej produkcji żywności, wprowadzeniu edukacji zdrowotnej i szczepionek. Najwięcej takich społeczeństw jest w Afryce Subsaharyjskiej.

Wykres przedstawiający zmianę liczby mieszkańców krajów Afryki, na przykładzie Ghany, Nigru, Togo w latach tysiąc dziewięćset pięćdziesiąt dwa tysiące dziesięć. Trzy kolorowe linie, tendencja rosnąca. Ghana od pięciu do dwudziestu pięciu milionów. Niger od dwóch i pół do piętnastu milionów. Togo od około jednego miliona do sześciu.

Zwróć uwagę na zwielokrotnienie liczby mieszkańców w ciągu 50 lat

W fazie trzeciej śmiertelność nadal spada, choć wolniej niż poprzednio, ale najistotniejszą różnicą jest obniżenie się stopy urodzeń wynikające m.in. z edukacji dziewcząt i kobiet. Osiągnięcie przez kobiety nawet podstawowego wykształcenia przyczynia się do porodów pierwszego dziecka w późniejszym wieku. Ponadto wykształcone kobiety mogą lepiej opiekować się potomstwem, co z kolei skutkuje dłuższymi odstępami pomiędzy porodami. W niektórych krajach spadek urodzeń jest wynikiem polityki władz. Chiny w latach 70. XX wieku wprowadziły drastyczną politykę jednego dziecka, w Indiach jest to w gestii poszczególnych stanów. W tej fazie znajdują się niektóre społeczeństwa krajów rozwijających się, np. Brazylia czy Tajlandia.

Wykres przedstawiający liczbę dzieci przypadających na jedną kobietę w Indiach i Chinach w latach tysiąc dziewięćset pięćdziesiąt dwa tysiące pięćdziesiąt. Dwie kolorowe linie, tendencja malejąca. Chiny, na początku wartość sześć, potem wykres spada ostro, osiąga stałą wartość około dwa w roku dwutysięcznym. Indie na początku wartość sześć, wartości maleją łagodnie, od dwa tysiące dwudziestego piątego wartość stała, dwa.

Zwróć uwagę na różnice tempa zmian w obu krajach

Czwarta faza charakteryzuje się niskim przyrostem naturalnym wynikającym z niskiej śmiertelności i małej dzietności. Jest typowa dla państw wysoko rozwiniętych, w których rodzice, mając wypracowaną emeryturę, nie są zależni od swoich dzieci, ponadto rozwinięte aspiracje opóźniają założenie rodziny. Znajomość fizjologii człowieka, powszechna wiedza o planowaniu rodziny oraz nastawienie na zaspokajanie własnych potrzeb to dodatkowe czynniki powodujące, że pierwsze dziecko pojawia się dość późno, a kolejnych też jest mniej.

Na ilustracji wykres liniowy. Z lewej strony na podziałce pionowej opisano wartości od zera do szesnastu w promilach. Na osi poziomej opisano lata od tysiąc dziewięćset osiemdziesiąt dwa do dwa tysiące czternaście. Niebieską linią zaznaczono stopę zgonów, czerwoną linią zaznaczono stopę urodzeń. Linia czerwona jest położona wyżej niż niebieska. Mają przebieg łagodny z drobnymi wahaniami w górę i w dół, z ogólną tendencją do spadku.

Zwróć uwagę na stabilność trendu

Polecenie 1

Oblicz wartość przyrostu naturalnego w Polsce w 2013 roku, wiedząc, że urodziło się 369,6 tys. osób, zmarło 387,3 tys., a liczba ludności wynosiła 38 496 tys.

Fazę piątą wprowadzono do modelu, ponieważ okazało się, że w dużej grupie państw europejskich przyrost naturalny jest długotrwale ujemny. Najdłużej stan taki trwa w Niemczech. Charakteryzuje ponadto ludność krajów postkomunistycznych.

Na ilustracji wykres liniowy. Z lewej strony na podziałce pionowej opisano wartości od zera do trzydziestu w promilach. Na osi poziomej opisano lata od tysiąc dziewięćset pięćdziesiąt do dwa tysiące czternaście. Pionową linią oznaczono rozpad Związku Radzieckiego w roku tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym pierwszym. Niebieską linią zaznaczono stopę zgonów, czerwoną linią zaznaczono stopę urodzeń. Linia czerwona do daty rozpadu „zet es er er” jest położona wyżej niż niebieska. Linia czerwona opada. Linia niebieska unosi się.

Porównaj zmiany liczby urodzeń ze zmianami liczby zgonów

Na ilustracji wykres liniowy. Z lewej strony na podziałce pionowej opisano wartości od zera do dwudziestu w promilach. Na osi poziomej opisano lata od tysiąc d dziewięćset pięćdziesiąt do dwa tysiące trzynaście. Niebieską linią zaznaczono stopę zgonów, czerwoną linią zaznaczono stopę urodzeń. Linia czerwona jest położona początkowo wyżej niż niebieska. Linia czerwona opada gwałtownie w roku tysiąc dziewięćset sześćdziesiątym trzecim, potem ma przebieg łagodny. Linia niebieska ma łagodny przebieg z drobnymi wahaniami w górę i w dół, z ogólną tendencją do spadku.

Porównaj zmiany liczby urodzeń ze zmianami liczby zgonów

Niemcy są krajem, w którym procesy opisane w fazie piątej zaszły najdalej. Bardzo niska stopa urodzeń w krajach Europy Środowej i Wschodniej to skutek transformacji po upadku systemu komunistycznego. Przemiany gospodarcze i ich negatywne aspekty, jak zamykanie nierentownych zakładów, jawne bezrobocie, spadek dochodów, konieczność dyspozycyjności wobec pracodawców, niepewna przyszłość, zniechęcają do zakładania rodzin.

Modelowi przejścia demograficznego towarzyszy model przejścia epidemiologicznego – opisujący zmiany przyczyn zgonów w poszczególnych etapach rozwoju społeczeństwa.

W fazie pierwszej dominuje niedożywienie, głód, urazy, choroby zakaźne i pasożytnicze. Dla fazy drugiej charakterystyczna jest przewaga chorób zakaźnych łatwo atakujących duże populacje ludzkie oraz pasożytniczych występujących szczególnie w gorących i wilgotnych obszarach. W kolejnych fazach coraz istotniejsze stają się choroby cywilizacyjne: układu krążenia, cukrzyca, nowotwory i choroby zwyrodnieniowe, jak choroba Alzheimera czy parkinsonizm.

Trzeba jednak zauważyć, że model ten nie uwzględnia na przykład epidemii HIV/AIDS, która znacząco wpłynęła na strukturę ludności południowej części Afryki, ani epidemii wybuchających w ostatnich czasach z nową siłą, jak gorączka krwotoczna Ebola.

Wykres przedstawiający piramidę wieku zawierającą przewidywany wpływ AIDS na strukturę demograficzną RPA. Czerwonymi poziomymi słupkami oznaczona jest prognozowana rzeczywista liczba mieszkańców w poszczególnych przedziałach wiekowych. Żółtymi poziomymi słupkami, pokrywającymi się z czerwonymi, ale zdecydowanie od nich dłuższymi oznaczona jest prognozowana hipotetyczna liczba mieszkańców, gdyby nie miała miejsca epidemia AIDS.

Oszacuj straty ludnościowe spowodowane chorobą

3. Znaczenie struktury demograficznej

Proporcje pomiędzy młodą i zaawansowaną wiekowo częścią społeczeństwa bywają dla różnych krajów świata krańcowo odmienne. Przykładowe dane przedstawia tabela.

Struktura demograficzna wybranych państw wg CIA Factbook
  Udział grup wiekowych w %
Państwo 0‑14 15‑24 25‑54 55‑64 ponad 65
Niger 49,8 18,4 25,9 2,6 2,6
Indie 28,5 18,1 40,6 5,8 5,7
Brazylia 23,8 16,5 43,7 7,6 7,3
Hiszpania 15,4 9,6 45,9 17,6 17,5
Niemcy 13,0 10,6 41,7 21,1 20,9
Japonia 13,2 9,7 38,1 25,8 24,6

Szczególnie wygodna do analizy struktury demograficznej jest grafika przedstawiająca dane w formie specyficznego wykresu – piramidy wieku.

Wykres przedstawiający piramidę wieku społeczeństwa młodego: szeroka podstawa wskutek dużej liczby urodzeń, szybko zwężająca się ku górze wskutek dużej umieralności.

Piramida wieku społeczeństwa młodego: szeroka podstawa wskutek dużej liczby urodzeń

Wykres przedstawiający piramidę wieku społeczeństwa starzejącego się. Z lewej strony podziałki liczbowej określającej pięcioletnie przedziały wiekowe zestawiono słupki niebieskie dla mężczyzn, z prawej strony – różowe dla kobiet. Kształt piramidy wskazuje na typ struktury wiekowej społeczeństwa starzejącego się. Jest regresywny, ze stosunkowo niską liczbą urodzeń i podobną liczbą zgonów oraz coraz bardziej starzejącą się ludnością. Piramida ma kształt grzyba.

Piramida wieku społeczeństwa starzejącego się

W wielu krajach rozwijających się dzieci i młodzież stanowią często ponad połowę ludności – mówi się wówczas o społeczeństwie młodym. Z kolei kraje wysoko rozwinięte mają coraz liczniejszą grupę mieszkańców w wieku emerytalnym – jest to społeczeństwo starzejące się. Obie sytuacje powodują odmienne problemy i wyzwania.

Duża liczba dzieci to konieczność wyżywienia ich zgodnie z wymogami fizjologii oraz specyficznej opieki zdrowotnej, np. obowiązkowe szczepienia, a także zapewnienie im odpowiednich warunków mieszkaniowych. Kolejne wyzwanie stanowi edukacja – potrzebne są szkoły, wykształceni nauczyciele i choćby podstawowe pomoce dydaktyczne. To wszystko dość mocno obciąża budżet wielu krajów.

W młodym społeczeństwie w dalszej, ale łatwo przewidywalnej przyszłości rzesza ludzi pojawi się na rynku pracy, stając się pracownikami albo bezrobotnymi – wyzwaniem jest wprowadzenie warunków do tworzenia miejsc pracy. Duża liczba młodych ludzi to wyborcy skłonni do radykalnych poglądów i działań. Należy się również liczyć ze zwiększoną przestępczością. Ponadto, gdy obecni bardzo liczni młodzi ludzie staną się rodzicami, wzrośnie przyrost naturalny.
Inne problemy spotykają społeczeństwa starzejące się.

Polecenie 2

Wyobraź sobie siebie za 60 lat. Jako żwawy emeryt będziesz chciał/chciała uczestniczyć w życiu społecznym i kulturalnym swojej miejscowości. Opisz i uzasadnij swoje oczekiwania wobec jej władz, gdy będziesz w wieku 70–80 lat.

Ludzie starsi często wymagają pomocy przy codziennych czynnościach, a duża część z nich żyje samotnie. Dodatkowo ich choroby są liczne i długotrwałe, co powoduje zwiększenie nakładów na opiekę zdrowotną i socjalną, np. poprzez wyższe podatki. Ograniczona możliwość poruszania się wiąże się z koniecznością dostosowania budynków i środków komunikacji. Przechodzenie na emeryturę skutkuje brakiem pracowników, zwłaszcza doświadczonych. To z kolei obniża produktywność, wymusza przedłużenie wieku emerytalnego lub imigrację. Z drugiej strony emeryci mają zwykle dochody niewysokie, ale stabilne, przez to kreują rynek towarów dopasowanych do ich specyficznych potrzeb (potrafisz wymienić przykłady?). Stanowią nieoceniony zasób wzorców, tradycji i więzi międzyludzkich. Mogą pomagać w wychowaniu wnuków lub udzielać się jako wolontariusze. W dzielnicach zamieszkanych przez nich spada przestępczość, co obniża koszty funkcjonowania państwa. Rośnie ich znaczenie jako grupy wyborców.

4. Działania na rzecz zmiany wielkości przyrostu naturalnego

Niektóre kraje próbują wpłynąć na zwiększenie albo zmniejszenie przyrostu naturalnego. W pierwszym przypadku mówimy o polityce pronatalistycznej, w drugim – antynatalistycznej.
Najczęściej są to działania finansowe, np. zasiłki po urodzeniu dziecka, ulgi podatkowe, zniżki w instytucjach kultury. Ponadto ochrona miejsca pracy kobiety w ciąży i po jej powrocie do pracy, dzielony urlop rodzicielski, dostęp do żłobków i przedszkoli. Taka polityka prowadzona jest na przykład w Polsce, Francji czy Szwecji.

Najbardziej znany przykład polityki antynatalistycznej to polityka jednego dziecka wprowadzona w Chinach w 1979 roku, później wielokrotnie modyfikowana. Z zasady rodzice mieli prawo do jednego dziecka, za urodzenie kolejnych groziły m.in. kary finansowe czy zwolnienia z pracy. Częste były wymuszone aborcje. Polityka okazała się skuteczna – szacunki mówią o ponad 400 mln nieurodzonych dzieci.

Polecenie 3

Oceń z różnych punktów widzenia chińską politykę jednego dziecka. Załóż, że jesteś na przykład funkcjonariuszem partyjnym, urzędnikiem państwowym, młodym małżonkiem/młodą małżonką, bogatym biznesmenem, działaczem na rzecz przestrzegania praw człowieka, drobnym rolnikiem, robotnikiem fizycznym.

Indie podobny efekt osiągnęły inną drogą. Nie wprowadziły jednolitej polityki w całym państwie, pozostawiły to w gestii stanów. Jedną z dróg zmniejszenia dzietności jest edukacja dziewcząt. Dzięki temu później wychodzą za mąż, mają mniej dzieci i lepiej się nimi opiekują. Na spadek przyrostu wpływają również zachęty finansowe dla nowych małżeństw, które zdecydują się na pierwsze dziecko co najmniej 2 lata po ślubie.

Z kolei w Ameryce Łacińskiej do spadku dzietności przyczyniły się m.in. telenowele o młodych, pięknych, bogatych i najczęściej bezdzietnych bohaterach. Oglądające je kobiety mniej lub bardziej świadomie starają się im dorównać. Dążenie do awansu finansowego i społecznego powoduje odłożenie macierzyństwa na później oraz decyzję o małej liczbie dzieci.

Na ilustracji wykres liniowy. Z lewej strony na podziałce pionowej opisano wartości od zera do siedmiu. Opisano – dzietność. Na osi poziomej opisano pięcioletnie przedziały czasowe od tysiąc dziewięćset pięćdziesiąt do dwa tysiące trzydzieści. Granatową linią zaznaczono spadek dzietności w Brazylii. Początkowo prosta linia utrzymująca się na poziomie sześciu, gwałtownie opada.

Do spadku dzietności w Brazylii przyczyniły się także telenowele

5. Perspektywy rozwoju ludności świata

Liczba ludności na świecie ciągle rośnie. Ponieważ większość ludzi mieszka w krajach rozwijających się, to tamtejsze procesy najbardziej wpływają na sytuację w skali globalnej. Przyrost naturalny mimo wyraźnego spadku w ostatnich kilkudziesięciu latach nadal jest tam wysoki. To sprawia, że na świecie pojawiają się miliony przyszłych rodziców i liczba ludzi przez następne kilkadziesiąt lat nadal będzie się zwiększała. Wzrost zostanie zahamowany, gdy współczynnik dzietności w skali świata spadnie do poziomu 2,13 urodzeń przypadających na jedną kobietę. Nastąpi wówczas prosta zastępowalność pokoleń. Dalsze perspektywy zależą od wartości tego wskaźnika. Jeśli jeszcze spadnie, liczna ludności świata zacznie się zmniejszać. Jeżeli jednak wzrośnie, nastąpi kolejny wzrost zaludnienia.

Na ilustracji wykres warstwowy prognozy liczby ludności świata do dwa tysiące dziewięćdziesiątego ósmego roku. Wartości rosną od siedem w dwa tysiące dziesiątym roku do jedenaście na końcu wykresu. Wykres podzielony na kraje rozwijające się i rozwinięte. Niski i niezmienny udział krajów rozwiniętych w całkowitej liczbie ludności świata.

Zauważ niski i stabilny udział krajów rozwiniętych w całkowitej liczbie ludności świata

Podsumowanie

  • Liczba ludności świata przekroczyła 7 mld i nadal rośnie.

  • Tempo zmian jest różne w skali państw i kontynentów.

  • Model przejścia demograficznego opisuje i wyjaśnia zróżnicowane tempo zmian.

  • Model przejścia epidemiologicznego opisuje i wyjaśnia zróżnicowanie przyczyn zgonów.

  • Przed społeczeństwami tak młodymi, jak i starzejącymi się stają poważne i długofalowe wyzwania finansowe i organizacyjne.

  • W niektórych krajach rządy wprowadzają działania na rzecz zmiany wielkości przyrostu naturalnego.

  • Do 2100 roku tempo wzrostu będzie malało, ale liczba ludności wzrośnie do około 11 mld.

Praca domowa

Polecenie 4.1

Na podstawie znalezionych danych oceń, do jakiego stopnia procesy demograficzne wybranego przez ciebie kraju pasują do modelu przejścia demograficznego.

Polecenie 4.2

Znajdź informacje o kosztach i skuteczności polityki natalistycznej wybranego kraju.

Słowniczek

eksplozja demograficzna

bardzo szybkie (ok. 30 ‰) tempo przyrostu rzeczywistego liczby ludności na danym terenie, powodujące podwojenie się populacji w ciągu jednego pokolenia (ok. 20–25 lat)

piramida wieku

dwa diagramy słupkowe zestawione obok siebie, utworzone dla poszczególnych roczników lub grup wiekowych, pokazujące strukturę wieku kobiet oraz mężczyzn zamieszkałych na danym obszarze

przyrost naturalny (ruch naturalny)

różnica między liczbą urodzeń a liczbą zgonów na danym obszarze (w państwie, województwie itp.) w określonym czasie, najczęściej w ciągu roku

przyrost rzeczywisty

zmiana liczby ludności na danym obszarze w określonym czasie; przyrost rzeczywisty to suma przyrostu naturalnego i salda migracji

współczynnik dzietności

liczba urodzonych dzieci przypadających na jedną kobietę w wieku rozrodczym (15‑49 lat)

Zadania

Ćwiczenie 1

 

 

Oceń prawdziwość zdań.

 

PrawdaFałsz

  • Długoletnie okresy z ujemnym przyrostem naturalnym są typowe dla krajów Europy Środkowej i Wschodniej.
     
  • Choroby degeneracyjne są typowe dla ostatnich faz modelu przejścia epidemiologicznego.
     
  • W krajach rozwijających się dzietność kobiet maleje.
     
  • W pierwszej fazie modelu przejścia demograficznego przyrost naturalny jest ujemny.
     
  • Z regresem demograficznym mamy do czynienia wówczas, gdy liczba zgonów jest niższa niż liczba urodzeń.
     
Kategoria: Moje artykuły | Dodał: kolo (2019-03-13)
Wyświetleń: 52 | Rating: 0.0/0
Liczba wszystkich komentarzy: 0
Imię *:
Email *:
Kod *:
Kategorie sekcji
Mini-czat
Statystyki

Ogółem online: 1
Gości: 1
Użytkowników: 0
Formularz logowania
 Statystyki