Witaj, Gość
Główna » Artykuły » Moje artykuły

POŁOŻENIE POLSKI NA ŚWIECIE I W EUROPIE

Położenie Polski na świecie i w Europie

Polska znajduje się w Europie, która jest jednym z kontynentów świata i mieści się na półkuli północnej. Większa część kontynentu europejskiego, w tym cała Polska, leży na półkuli wschodniej. A jakie jest położenie naszego kraju w Europie?

fullscreen

 

Już wiesz

  • jaka jest lokalizacja Polski na mapie Europy;

  • jak opisać położenie geograficzne Polski;

  • jak odczytać z mapy współrzędne geograficzne, w tym także współrzędne wybranych punktów na granicach Polski;

  • z jakimi krajami sąsiaduje Polska.

Nauczysz się

  • wymieniać konsekwencje położenia Polski w Europie Środkowej;

  • określać położenie geograficzne i polityczne Polski w Europie oraz matematyczne na kuli ziemskiej;

  • obliczać rozciągłość południkową i równoleżnikową Polski.

1. W jaki sposób można określić położenie Polski na mapie?

Położenie wybranego obiektu na mapie można opisać jako:

  1. Położenie geograficzne – określenie miejsca obiektu względem różnych obiektów geograficznych, np. gór, wyżyn, nizin, kotlin, dolin, rzek, jezior, mórz, wysp, półwyspów itp.

  2. Położenie matematyczno‑geograficzne – określenie współrzędnych geograficznych obiektu (długości i szerokości geograficznej).

  3. Położenie geopolityczne – określenie miejsca obiektu względem państw, a także innych obiektów o znaczeniu politycznym, np. morza czy innego szlaku komunikacyjnego.

Na ilustracji mapa polityczna Europy, jednakowymi kolorami oznaczone państwa, położone w różnych częściach Europy (Europa Północna, Południowa, Wschodnia, Zachodnia i Centralna). Po najechaniu na wydzieloną część Europy rozwija się „dymek” z informacjami o tym regionie.

Podział Europy ze względu na położenie geograficzne oraz na podobieństwa kulturowe, gospodarcze i polityczne

2. Geograficzne położenie Polski w Europie

Polska położona jest w Europie na Niżu Środkowoeuropejskim między Bałtykiem na północy a łańcuchami Karpat i Sudetów na południu.

Ilustracja przedstawia mapę hipsometryczną Europy. W obrębie lądów występują obszary w kolorze zielonym, żółtym, pomarańczowym i czerwonym. Morza zaznaczono kolorem niebieskim. Kontynent europejski zajmuje centralną część mapy. Sąsiadujące z Europą widoczne na mapie części innych kontynentów zaznaczono kolorem beżowym. Na mapie opisano nazwy kontynentów, półwyspów, wysp, głównych nizin, wyżyn i pasm górskich, oceanów, mórz, głównych rzek i jezior. Oznaczono białymi kropkami i opisano główne miasta. Mapa pokryta jest równoleżnikami i południkami. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co dziesięć stopni. Po prawej stronie mapy na górze w legendzie umieszczono prostokątny pionowy pasek. Pasek podzielono na siedem części. U góry – czerwony i ciemnopomarańczowy, dalej pomarańczowy, jasnopomarańczowy i żółty, jasnozielony i ciemnozielony. Opisano poziomice: zero metrów (poziom morza), dwieście metrów powyżej poziomu morza, pięćset metrów powyżej poziomu morza, tysiąc metrów powyżej poziomu morza, dwa tysiące metrów powyżej poziomu morza, trzy tysiące metrów powyżej poziomu morza. Po prawej stronie mapy na dole w legendzie umieszczono prostokątny pionowy pasek. Pasek podzielono na pięć części. Odcieniami koloru niebieskiego oznaczono głębokości mórz. W legendzie opisano izobaty: dwieście metrów poniżej poziomu morza, tysiąc metrów poniżej poziomu morza, dwa tysiące metrów poniżej poziomu morza, trzy tysiące metrów poniżej poziomu morza.

Granice państw na tle ukształtowania powierzchni Europy

W Polsce panuje klimat umiarkowany ciepły przejściowy, który jest raczej łagodny – zimy na ogół nie są długie i zbyt mroźne, a lata zazwyczaj nie należą do szczególnie upalnych.

Ilustracja przedstawia mapę typów klimatu w Europie. Kolorami oznaczono typy klimatu, układają się one pasami o przebiegu równoleżnikowym. Na północy kontynentu klimat polarny i subpolarny, dalej na południe umiarkowany chłodny (odmiana kontynentalna, przejściowa i morska). Kolejnym pasem jest klimat umiarkowany ciepły (ponownie w trzech odmianach w zależności od odległości od wybrzeży). Na południu Europy (Półwyspy Iberyjski, Apeniński i Bałkański) klimat podzwrotnikowy wilgotny (śródziemnomorski). Poszczególne typy klimatów podpisano. Kliknięcie na obszar rozwija okienko z opisem danego typu klimatu.

Polska leży w klimacie umiarkowanym ciepłym przejściowym

Niemal cały obszar naszego kraju leży w dorzeczu Wisły i Odry, a tylko niewielkie fragmenty w dorzeczach kilku innych rzek. Prawie cała powierzchnia Polski należy do zlewiska Morza Bałtyckiego.

Zlewiska i dorzecza na obszarze Polski

 

Konsekwencjami takiego położenia Polski są:

  • dobre warunki klimatyczne – strefa klimatów umiarkowanych;

  • łatwość lokalizowania obiektów mieszkalnych i przemysłowych – przewaga nizinnego ukształtowania terenu;

  • dosyć korzystne warunki dla rozwoju rolnictwa – sprzyjające zarówno ukształtowanie powierzchni, jak i klimat;

  • dostępność komunikacyjna – łatwość budowy szlaków komunikacyjnych zarówno w kierunku wschód‑zachód, jak i północ‑południe.

Położenie geograficzne określisz, wykonując poniższe polecenie.

Polecenie 1

Odczytaj z odpowiednich map i zapisz w zeszycie pełnymi zdaniami:

  • nazwę morza, nad którym leży Polska;

  • nazwy form ukształtowania terenu wraz z ich rozmieszczeniem na terenie Polski; użyj nazw kierunków głównych i pośrednich;

  • nazwę klimatu, który panuje w Polsce;

  • nazwy największych dorzeczy na obszarze Polski;

  • nazwy zlewisk, do których należą wody polskich rzek.

Polecenie 2

Już wiesz, że położenie Polski w Europie decyduje o charakterystycznych dla naszego kraju elementach środowiska przyrodniczego. Jak sądzisz, czy ma to wpływ na działalność gospodarczą w kraju? Uzasadnij swoją odpowiedź.

3. Matematyczno‑geograficzne położenie Polski na świecie

Położenie matematyczno‑geograficzne określamy, odczytując długość i szerokość geograficzną danego obiektu. W przypadku obiektów o dużej powierzchni odczytujemy współrzędne geograficzne skrajnych punktów, czyli tych wysuniętych najdalej na północ (N), południe (S), wschód (E) i zachód (W).
Znając współrzędne geograficzne skrajnych punktów danego obszaru, można obliczyć jego rozciągłość południkową i równoleżnikową.

Polecenie 3

Mapa poniżej przedstawia m.in. skrajne punkty obszaru Polski. Obok mapy wypisane są współrzędne geograficzne tych punktów. Umieść te współrzędne w odpowiednich miejscach na mapie.

Na ilustracji mapa Polski, zaznaczono skrajne punkty, kolorowymi liniami oznaczono skrajne południki i równoleżniki, a strzałkami wskazano rozciągłość południkową i równoleżnikową.

 

Ćwiczenie 1

Oblicz w kilometrach rozciągłość południkową Polski.

Ćwiczenie 2

Oblicz w kilometrach rozciągłość równoleżnikową Polski.

Konsekwencją rozciągłości równoleżnikowej jest różnica czasu słonecznego.

Polecenie 4

Oblicz maksymalną różnicę czasu słonecznego między wschodnimi i zachodnimi krańcami Polski.

Wskazówka

  • W czasie 1 minuty Ziemia obraca się o 15' długości geograficznej.

  • W czasie 4 minut Ziemia obraca się o 1° długości geograficznej.

Polecenie 5

Przypomnij sobie z pierwszej klasy wiadomości dotyczące czasu strefowego oraz urzędowego i wyjaśnij, dlaczego w danej chwili na całym obszarze Polski jest jedna i ta sama godzina.

Jedną z konsekwencji rozciągłości południkowej jest różna wysokość górowania Słońca. Na południu Polski Słońce góruje na niebie o ok. 5° wyżej niż na północy kraju.
Inną konsekwencją rozciągłości południkowej są różnice długości dnia i nocy – największe w czasie przesilenia letniego i zimowego. Latem na polskim wybrzeżu dzień jest o ok. 1 godzinę dłuższy niż w górach na południu kraju, a zimą o godzinę krótszy.

Ćwiczenie 3.1

 

 

 

Różnica pomiędzy wysokością górowania Słońca w Jastrzębiej Górze i nad szczytem Opołonek w Bieszczadach 22 czerwca wynosi  °  ', natomiast różnica w długości dnia w tych miejscach podczas przesilenia letniego wynosi  godz. i  min. Różnica w wysokości Słońca podczas górowania w Jastrzębiej Górze i nad Opołonkiem 22 grudnia wynosi  °  ', natomiast różnica w długości dnia w tych miejscach podczas przesilenia zimowego wynosi  godz. i  min.

Ciekawostka

Miejscowość Piątek niedaleko Łodzi znana jest z tego, że znajduje się tam geometryczny środek obszaru Polski. Natomiast Suchowola koło Białegostoku to geometryczny środek Europy (wg obliczeń Szymona Antoniego Sobiekrajskiego z 1775 roku). Należy jednak pamiętać, że w zależności od przyjętych założeń zarówno środek Polski, jak i środek Europy można wyznaczyć w wielu innych miejscach.

Geometryczny środek Polski i Europy

Geometryczny środek Polski leży w miejscowości Piątek koło Łodzi, a środek Europy w Suchowoli na północ od Białegostoku

4. Geopolityczne położenie Polski w Europie

Liczba państw sąsiadujących z Polską zmieniała się na przestrzeni dziejów. Naszymi sąsiadami były niegdyś takie kraje, jak: Turcja, Rumunia czy Łotwa. Obecnie graniczymy z Rosją (210 km), Litwą (104 km), Białorusią (418 km), Ukrainą (535 km), Słowacją (541 km), Czechami (796 km) i Niemcami (467 km).

Na ilustracji obok siebie umieszczono dwie mapy i porównano przebieg granic Polski przed drugą wojną światową i obecnie. Na pierwszej mapie, dodatkowo porównano oba obszary, nakładając oba terytoria na siebie. Na drugiej mapie podano najważniejsze dane liczbowe dotyczące Polski.

Polska w 1939 roku i obecnie

Polska jest dziś krajem o dużej zwartości terytorialnej, o czym świadczy niski współczynnik rozwinięcia granic. Wyraża on długość granic danego obszaru w stosunku do jego powierzchni. Obecnie dla Polski współczynnik rozwinięcia granic wynosi 1,77. Przed wojną wartość tego współczynnika była równa 2,95.

Polecenie 6

Dziś na 1000 km2powierzchni Polski przypada 11,2 km granicy. Oblicz, ile kilometrów granicy przypadało na 1000 km2powierzchni naszego kraju przed II wojną światową.
Wykorzystaj informacje z tabeli zamieszczonej poniżej. Powierzchnia naszego kraju wynosiła wówczas 389 720 km2.

Długość granic oraz sąsiedzi Polski przed II wojną światową i obecnie
Granice Polski Długość granic (w km)
1939 r. 2015 r.
z Niemcami 2 000 467
z ZSRR 1 412
z Czechosłowacją 984 
(przed zajęciem części Czechosłowacji przez III Rzeszę w 1938 roku)
z Litwą 507 104
z Łotwą 106
z Rumunią 347
z Węgrami 277
z Wolnym Miastem Gdańsk 121
z Federacją Rosyjską 210
z Ukrainą 535
z Białorusią 418
z Republiką Czeską 796
ze Słowacją 638
(po proklamacji niepodległości w marcu 1939 roku)
541
morska 140 440

Polecenie 7

Dokładna definicja mówi, że współczynnik rozwinięcia granic to stosunek długości granicy danego obszaru do obwodu koła o powierzchni odpowiadającej temu obszarowi. Przeprowadź obliczenia wartości tego współczynnika dla obecnego oraz przedwojennego obszaru Polski i sprawdź, czy uzyskane wyniki zgadzają się z danymi zawartymi w tekście i tabeli znajdującej się powyżej.

Tranzytowe położenie Polski między krajami Europy Wschodniej i Zachodniej oraz Północnej i Południowej sprzyja rozwojowi gospodarki, a w szczególności transportu lądowego. Dlatego tak istotne są drogi i magistrale kolejowe o kierunkach północ‑południe oraz wschód‑zachód. Obecnie jednym z priorytetów gospodarczych naszego kraju jest budowa autostrad, które według planów mają przebiegać właśnie wzdłuż kierunków głównych.

Na zdjęciu tory kolejowe w płaskim trawiastym terenie. Po prawej stronie dwa słupki, jeden w biało-czerwone pasy, drugi – w czarno-czerwono-żółte.

 

Ważną rolę w położeniu politycznym państwa odgrywa bezpieczeństwo militarne. Jeszcze nie tak dawno bezpieczeństwo to dawały granice naturalne, np.: góry, rzeki, trudno dostępne lasy, jeziora, bagna czy morza. Jednak obecnie, w dobie globalizacji i postępu technologicznego granice naturalne nie mają już takiego znaczenia.

Polecenie 8

Wymień argumenty i podaj przykłady wyjaśniające, dlaczego granice naturalne w XXI wieku nie mają już tak dużego znaczenia, co kiedyś.

Na zdjęciu rzeka w płaskim terenie. Na dalszym brzegu słupek w czarno-czerwono-żółte pasy, na bliższym brzegu słupek w biało-czerwone pasy.

Słup graniczny przy naturalnej granicy polsko-niemieckiej na Nysie Łużyckiej

Ciekawostka

Do Polski należą następujące obszary morskie:

  • wody wewnętrzne obejmujące: Zalew Szczeciński, Zalew Kamieński, część Zalewu Wiślanego oraz część Zatoki Gdańskiej;

  • strefa ekonomiczna sięgająca nawet 120 km od wybrzeża;

  • morze terytorialne, czyli pas wody odległy od linii brzegowej o ok. 22 km, a dokładnie 12 mil morskich. (Mila morska to długość jednej minuty kątowej na południku wynosząca 1852 m.)

Na mapie fragment obszaru Polski – wybrzeże. Kolorowymi pasami oznaczono zasięg morskich wód wewnętrznych, terytorialnych i wyłącznej strefy ekonomicznej.

Morskie wody wewnętrzne, terytorialne i strefa ekonomiczna stanowią morskie obszary Polski

Podsumowanie

  • Polska leży:

    • na półkulach północnej i wschodniej,

    • na średnich szerokościach geograficznych,

    • w Europie Środkowej,

    • między Morzem Bałtyckim a Karpatami i Sudetami,

    • w klimacie umiarkowanym ciepłym przejściowym.

  • Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312,7 tys. km2.

  • Obszar Polski jest zwarty.

Kategoria: Moje artykuły | Dodał: kolo (2019-03-20)
Wyświetleń: 855 | Rating: 0.0/0
Liczba wszystkich komentarzy: 0
Imię *:
Email *:
Kod *:
Kategorie sekcji
Mini-czat
Statystyki

Ogółem online: 1
Gości: 1
Użytkowników: 0
Formularz logowania
 Statystyki