Witaj, Gość
Główna » Artykuły » Moje artykuły

PAŃSTWA AFRYKI SUBSAHARYJSKIEJ

Państwa Afryki subsaharyjskiej – rozwój gospodarczy i poziom życia

Północne wybrzeża Afryki były znane Europejczykom już w starożytności. Na tych gęsto zaludnionych wybrzeżach ukształtowały się i rozrosły wielkie kultury. W dolnym biegu Nilu ok. 3,6 tys. lat przed naszą erą powstało państwo egipskie. W VII wieku naszej ery tereny północnej Afryki przejęli Arabowie. Obszary leżące na południe od największej pustyni świata – Sahary – zamieszkane przez ludność czarnoskórą były nieznane Europejczykom aż do XV wieku. Dzisiaj tereny te nazywa się Afryką Subsaharyjską.

Na zdjęciu rozległe tereny zielone, pojedyncze drzewa, drogi, zbiorniki wodne, nad nimi leci balon.

 

Już wiesz

  • co to jest Afryka Subsaharyjska;

  • jak czytać mapę polityczną;

  • jakie warunki naturalne występują w Afryce;

  • co wpływa na rozwój określonych gałęzi gospodarki.

Nauczysz się

  • rozróżniać państwa „czarnej” Afryki Subsaharyjskiej i „białej” Afryki Północnej;

  • wskazywać różnice w historii, kulturze, gospodarce między Afryką Subsaharyjską a Afryką Północną;

  • opisywać rozmieszczenie ludności w Afryce i wyjaśniać przyczyny istniejącego stanu rzeczy;

  • wyjaśniać pojęcie eksplozja demograficzna i podawać przyczyny jej wystąpienia w Afryce;

  • opisywać gospodarkę człowieka w Afryce i jej związki z warunkami naturalnymi;

  • na mapie świata wskazać obszary bogatej Północy i biednego Południa.

1. Afryka – krótki zarys historii kontynentu

Afryka Subsaharyjska była bardzo słabo poznana jeszcze nawet w XX wieku. Różni się ona kulturowo, ludnościowo, a także historycznie od Afryki Północnej. Często też tę część Afryki nazywa się prawdziwą Afryką lub Czarnym Lądem. Charakterystyczną cechą dla obszaru Afryki na południe od Sahary było utrzymywanie się aż do XIX wieku społeczności bez struktur państwowych. Podstawę organizacji społeczności stanowiły związki rodzinne, pokrewieństwa lub stowarzyszenia sprawujące władzę religijną i sądowniczą.

W XV wieku europejscy żeglarze, głównie Portugalczycy, docierają do wybrzeży Afryki Zachodniej. W 1488 roku odkrywają Przylądek Dobrej Nadziei i mogą płynąć dalej na wschód – do Indii, dokąd drogą morską jako pierwszy Europejczyk dociera Vasco da Gama. W XVI wieku na wybrzeżach całej Afryki kupcy angielscy, francuscy, holenderscy zakładają faktorie. Od XVI do XIX wieku trwa jeden z najtragiczniejszych okresów w dziejach Afryki – handel niewolnikami. Szacunki historyków mówią, że w ciągu prawie 400 lat wywieziono z Afryki ok. 65 mln ludzi, z czego tylko 15 mln dotarło do Ameryki, a 40 mln straciło życie podczas podróży przez Ocean Atlantycki. Handel niewolnikami generalnie zakończył się w pierwszej połowie XIX wieku, choć na przykład w Brazylii niewolnictwo zniesiono dopiero w 1888 roku.
Wnętrze Afryki zostało zbadane przez Europejczyków dopiero w XIX wieku. Wówczas to m.in. odkryto źródła Nilu (jedynej rzeki przepływającej przez Saharę) i Kongo, a także poznano niezwykle zróżnicowane typy ludności żyjące we wnętrzu Afryki. W XIX wieku kilka państw europejskich wyznaczyło zasięgi swoich wpływów, tworząc instytucje, które wykorzystywały gospodarczo i politycznie terytoria w Afryce. Okres ten nazywa się kolonializmem. Jedyne państwa, które nie były koloniami państw europejskich, to Abisynia (dzisiejsza Etiopia – okupacja Włoch w latach 1936–41) oraz Liberia.

Ciekawostka

Liberia to państwo w Afryce Zachodniej założone w 1822 roku przez wyzwolonych niewolników ze Stanów Zjednoczonych, którzy powrócili do Afryki. W 1847 roku została ogłoszona niepodległość państwa. Liberia jest najstarszą niepodległą republiką w Afryce. W 1911 roku niepodległość Liberii uznały Wielka Brytania i Francja. Do 1980 roku pełnię władzy politycznej sprawowali potomkowie osadników amerykańskich.

Państwa europejskie podzieliły kontynent afrykański na terytoria zależne, nie uwzględniając stosunków etnicznych, elementów geograficznych czy kulturowych. Powstały sztuczne granice na mapie widoczne jako linie proste, które utrwaliły się wraz z uzyskiwaniem niepodległości przez państwa afrykańskie. Procesy wyzwalania się krajów afrykańskich spod kolonialnej zależności zakończyły się w drugiej połowie XX wieku. W 2011 roku w wyniku referendum nastąpił podział Sudanu. W części południowej powstało niepodległe państwo Sudan Południowy. Obecnie w Afryce jest 55 niepodległych państw bardzo zróżnicowanych co do wielkości, liczby ludności i rozwoju gospodarczego.

Ilustracja przedstawia mapę polityczną Afryki. Państwa wyróżnione kolorami i opisane. Oznaczono i opisano stolice. Morza zaznaczono kolorem niebieskim i opisano. Mapa pokryta jest równoleżnikami i południkami. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co dziesięć stopni.

 

Na zdjęciu zabudowa miejska. Wysokie budynki. Skwer z fontanną.

Centrum Lagos – stolicy Nigerii do 1991 roku; obecnie to największe miasto Afryki liczące ponad 12 mln mieszkańców

Na zdjęciu pomnika lwa, w tle wysokie budynki.

Pomnik lwa w Addis Abebie – stolicy Etiopii od 1887 roku; dziś miasto liczy 3 mln mieszkańców

Na zdjęciu wybrzeże morza, zabudowa portowa.

Monrowia na wybrzeżu Oceanu Atlantyckiego – wielki port morski i stolica Liberii, kraju będącego największą na świecie tzw. tanią banderą

Na zdjęciu nowoczesna zabudowa i infrastruktura miejska.

Johannesburg – największe miasto RPA liczące ok. 4 mln mieszkańców; stolicą kraju jest nieco mniejsza i leżąca w sąsiedztwie Pretoria

Na zdjęciu dwupoziomowa droga w mieście. Wysokie budynki, dużo zieleni.

Abidżan – dawna stolica Wybrzeża Kości Słoniowej i największe miasto kraju liczące blisko 5 mln mieszkańców; także duży port morski i jedno z najpiękniejszych miast Afryki

2. Ludność Afryki

W 2015 roku Afrykę zamieszkiwało 1 mld 186 mln ludzi, co stanowiło 16,1% ludności świata. Udział ten stale rośnie. Na 1 km2 przypada średnio 39 osób. W latach 1950–2010 zanotowano w Afryce prawie pięciokrotny, niespotykany na żadnym innym kontynencie wzrost liczby ludności. Do tej wielkiej eksplozji demograficznejprzyczyniły się głównie poprawa warunków higienicznych i ogólnie bytowych, lepszy dostęp do opieki medycznej oraz uświadomienie potrzeby dbania o własne zdrowie. Skutkiem tego było m.in. obniżenie śmiertelności niemowląt i wydłużenie średniej długości życia.

Na ilustracji wykres liniowy, sześciokrotny wzrost liczby ludności z dwustu milionów w tysiąc dziewięćset pięćdziesiątym roku do miliarda dwustu milionów w dwa tysiące dwudziestym (prognoza). Wartość procentowego udziału ludności Afryki w liczbie ludności świata wzrosła dwukrotnie (1950 - 8,8%, 2020 - 16,7%).

 

Rdzenna ludność Afryki dzieli się na pięć zróżnicowanych grup. Są to biali Afrykanie, czarnoskórzy Afrykanie, Pigmeje, ludy Khoisan i Austronezyjczycy. Ludność białazamieszkuje północną Afrykę, Saharę i Półwysep Somalijski. Obszary na południe od Sahary zaludniają Murzyni (czarnoskórzy Afrykanie) należący głównie do grupy Bantu. Obecnie jest to najliczniejsza grupa ludności w Afryce. Pigmeje – ludność o bardzo drobnej budowie ciała – zamieszkują Kotlinę Kongo. W Kotlinie Kalahari żyją grupy ludności Khoisan mającej żółtawy odcień skóry – dawniej ludy Khoisan nazywano Buszmenami i Hottentotami. Na największej wyspie Afryki, Madagaskarze, żyją Austronezyjczycy wykazujący kulturowe i językowe pokrewieństwo z ludnością zamieszkującą wyspę Borneo oddaloną od Madagaskaru o 7 tys. km.
Ludność zamieszkująca tereny na południe od Sahary jest silnie zróżnicowana etnicznie, kulturowo i językowo, co często prowadzi do różnych konfliktów społecznych, w tym zbrojnych.

Na ilustracji kula ziemska z zaznaczonym czerwonym punktem Maroko. Obok twarz mężczyzny, krótkie włosy, pomarszczona twarz. Podpis - Berber.

 

Na ilustracji kula ziemska z zaznaczonym czerwonym punktem - Libia. Obok twarz mężczyzny, krótkie włosy, pomarszczona twarz. Podpis - Tuareg.

 

Na ilustracji kula ziemska z zaznaczonym czerwonym punktem - Erytrea. Obok twarz mężczyzny z siwą brodą w białym turbanie. Podpis - Erytrejczyk z Keren.

 

Na ilustracji kula ziemska z zaznaczonym czerwonym punktem - Nigeria. Obok twarz ciemnoskórej kobiety, na twarzy ciemne paski, na uszach koraliki , krótkie włosy. Podpis - kobieta z plemienia Yoruba. Nigeria.

 

Na ilustracji kula ziemska z zaznaczonym czerwonym punktem - Ruanda. Obok twarz ciemnoskórego mężczyzny, krótkie włosy. Podpis – Pigmej Batwa. Ruanda.

 

Na ilustracji kula ziemska z zaznaczonym czerwonym punktem – Tanzania. Obok twarz ciemnoskórej kobiety, krótkie włosy. Podpis – kobieta z plemienia Hadzabe. Tanzania.

 

Na ilustracji kula ziemska z zaznaczonym czerwonym punktem - Tanzania. Obok twarz ciemnoskórego mężczyzny z nakryciu głowy z białych i czarnych włosów. Podpis - myśliwy z plemienia Hadzabe.

 

Mapa poniżej pokazuje, że ludność Afryki jest rozmieszczona bardzo nierównomiernie. Obszary, na których występują duże skupiska ludności, a gęstość zaludnienia jest wyższa od wartości średniej, to:

  • obszar nad Zatoką Gwinejską obejmujący Nigerię (najludniejsze państwo w Afryce –182,2 mln mieszkańców w 2015 roku), Kamerun, Wybrzeże Kości Słoniowej, Burkinę Faso, Ghanę i Togo; szacuje się, że na obszarze tym mieszka ponad 300 mln ludzi;

  • dolina dolnego Nilu i jego delta – na tym niewielkim obszarze w Egipcie żyje ok. 90 mln ludzi, a gęstość zaludnienia przekracza 1000 osób na 1 km2;

  • północno‑zachodnie wybrzeże Afryki nad Morzem Śródziemnym (Maroko, Algieria, Tunezja);

  • obszary w Afryce Południowej wokół Johannesburga aż po wybrzeża Oceanu Indyjskiego.

    Ilustracja przedstawia mapę rozmieszczenia ludności w Afryce. Kolorami od zielonego (w przewadze) przez żółty i pomarańczowy do czerwonego i brunatnego przedstawiono gęstość zaludnienia. Na wybrzeżach przeważa kolor żółty (jedenaście do pięćdziesięciu osób na jeden kilometr kwadratowy). Wokół miast, które też przeważnie skupione są na wybrzeżach – kolor pomarańczowy do brunatnego oznaczający dużą gęstość zaludnienia powyżej pięćdziesięciu osób na kilometr kwadratowy. Na mapie różnej wielkości sygnatury (koła) obrazujące aglomeracje miejskie wg liczby mieszkańców: Kair, Kinszasa, Lagos – powyżej dziesięciu milionów mieszkańców. Aleksandria, Chartum, Abidżan, Luanda – od pięciu do dziesięciu milionów mieszkańców. Kilkanaście mniejszych sygnatur oznaczających miasta o liczbie mieszkańców od dwóch do pięciu milionów mieszkańców. Na terenach pustynnych na północy kontynentu – kolor szary oznaczający obszary niezamieszkałe. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co dziesięć stopni. W legendzie umieszczono i opisano kolory i znaki użyte na mapie.

    Gęstość zaludnienia i wielkie miasta w Afryce

     

Na pozostałym obszarze kontynentu gęstość zaludnienia jest na ogół bardzo niska i nie przekracza 10 osób na 1 km2. We wnętrzu Sahary występują obszary całkowicie niezamieszkane, gdyż cechy środowiska przyrodniczego uniemożliwiają jakąkolwiek formę osadnictwa.
W Afryce na południe od Sahary mieszka ok. 85% ludności kontynentu, czyli ponad 1 mld ludzi, głównie odmiany czarnej. Ludność ta posługuje się ok. 1500 językami, wyznaje chrześcijaństwo i islam, a także tradycyjne religie animistyczne. Czynnikami silnie oddziałującymi na życie społeczne są warunki środowiska przyrodniczego, tradycje kulturowe i przeszłość historyczna.

Ćwiczenie 1

Państwa spoza Afryki subsaharyjskiej

 

Odczytaj na mapie politycznej Afryki i wskaż, w którym zestawie umieszczono nazwy państw niezaliczających się do Afryki Subsaharyjskiej.

 

Ćwiczenie 2

Ludność Afryki

 

Ludność Nigerii liczy 182,2 mln mieszkańców. Jest to najliczniejszy naród w Afryce i siódmy na świecie. Oblicz udział ludności Nigerii w liczbie ludności Afryki, która wynosi 1 mld 186 mln (dane z 2015 roku).

 

Na zdjęciu wysoki człowiek rasy białej, obok Pigmeje, znacznie niżsi. Kobieta sięga mu do łokcia, a mężczyzna do ramienia.

Dorośli Pigmeje obok człowieka rasy białej

Na zdjęciu kilkunastoosobowa rodzina przed domem pod daszkiem z liści. Kolorowe ubrania. Dużo dzieci.

Rodzina ludności Bantu – najliczniejszej grupy czarnoskórych Afrykanów

Na zdjęciu ciemnoskóre kobiety z dziećmi. Kolorowe ubrania.

Ludy Khoisan (Buszmeni) zamieszkują południową część Afryki

Na zdjęciu tłum przed ogrodzeniem, na którym wiszą balony, flagi i kwiaty.

Biali i czarni mieszkańcy RPA przed domem zmarłego w 2013 roku Nelsona Mandeli, który przez całe życie walczył przeciwko dyskryminacji rasowej

Na zdjęciu wielodzietna rodzina. Stoją na dworze, jedno dziecko na rowerze.

Rodzina z Madagaskaru – tamtejsza ludność zalicza się do grupy austronezyjskiej, która prawdopodobnie jest mieszanką rasy czarnej i żółtej

3. Zróżnicowanie poziomu życia i gospodarki w krajach Afryki Subsaharyjskiej

Na południe od Sahary leży prawie 50 państw silnie zróżnicowanych pod względem społecznym i gospodarczym. Według statystyk międzynarodowych większość państw tego regionu zalicza się do krajów o niskim poziomie rozwoju gospodarczego. Najgorsza sytuacja panuje w Liberii, Burundi, Malawi, Demokratycznej Republice Konga i Republice Środkowoafrykańskiej, gdzie wartość rocznego dochodu narodowego na 1 mieszkańca nie przekracza 1000 USD. I tylko w kilku krajach afrykańskich notowane są wysokie wartości dochodu na 1 mieszkańca przekraczające 10 000 USD. Są to głównie państwa posiadające bogactwa mineralne, np. RPA (różne bogactwa) czy Nigeria, Gabon i Gwinea Równikowa (ropa naftowa), a także Botswana (diamenty). Wysoki dochód narodowy osiągany jest również w małych państwach wyspiarskich – Seszele i Mauritius – gdzie zyski pochodzą niemal wyłącznie z turystyki.

W większości państw afrykańskich rolnictwo jest sektorem gospodarki zatrudniającym od 30% do 60% ogółu pracujących. W skrajnych przypadkach udział ten sięga 80%. Tak jest na przykład w Czadzie, Nigrze, Etiopii.
Rolnictwo afrykańskie zależy od warunków naturalnych, tradycji oraz współcześnie zachodzących przemian. Do dzisiaj w strefie wilgotnych lasów deszczowych występuje rolnictwo wędrowne, zwane odłogowym lub żarowym. Polega ono na wykarczowaniu roślinności pierwotnej i jej częściowym wypaleniu. Popiół użyźnia glebę, którą spulchnia się prymitywnymi narzędziami, a następnie sadzi się w niej bulwy i kłącza (maniok, jams) lub wysiewa zboża (proso, sorgo). Po kilku latach, gdy gleba utraci żyzność, uprawę przenosi się w inne miejsce.
Na obszarach suchych w strefie międzyzwrotnikowej z rolnictwem osiadłym, w którym nie stosuje się nawodnienia, popularna jest tzw. trójpolówka. Aby podtrzymać żyzność gleb, obszar uprawy dzieli się na trzy części: pola uprawne, tereny pastwiskowe i odłogi, czyli obszary pozostające w spoczynku. W trzyletnim cyklu następuje zmiana sposobów wykorzystania ziemi na poszczególnych częściach.
Na niektórych obszarach Afryki rozwinęło się rolnictwo plantacyjne zajmujące się towarową uprawą roślin. Celem tego typu rolnictwa jest uzyskanie wysokich zbiorów przeznaczonych do sprzedaży. Taki typ rolnictwa rozwinął się głównie w państwach nad Zatoką Gwinejską, w których uprawia się kakao, kawę, bawełnę, owoce cytrusowe czy palmę oleistą.
Jedynym państwem, w którym rolnictwo zaspokaja potrzeby żywnościowe ludności, jest Republika Południowej Afryki. Choć w rolnictwie pracuje tam tylko 5% ogółu zatrudnionych, to jest ono na tyle nowoczesne i wydajne, by móc wytworzyć nawet niewielkie nadwyżki żywności. Rolnictwo w pozostałych krajach Afryki jest na ogół prymitywne i ekstensywne, silnie uzależnione od warunków naturalnych. Ma niską wydajność, w uprawie nie stosuje się sztucznego nawożenia i nawadniania, a stopień mechanizacji jest niewielki. Tym niemniej w niektórych uprawach państwa afrykańskie zajmują czołowe miejsca w świecie.

Udział państw afrykańskich w produkcji wybranych płodów rolnych (2013 r.)
RODZAJ UPRAWY
Państwo
Udział w produkcji światowej Miejsce
na świecie
MANIOK
Nigeria 19,1% I
Demokratyczna Republika Konga 6,0% V
Angola 5,9% VI
Ghana 5,8% VII
OLEJ PALMOWY
Nigeria 1,8% IV
ORZESZKI ZIEMNE
Nigeria 6,6% III
WŁÓKNO AGAWY (SIZAL)
Tanzania 12,4% II
Kenia 9,9% III
Madagaskar 6,7% IV
KAWA
Etiopia 3,0% VII
Uganda 2,1% XI
ZIARNO KAKAO
Wybrzeże Kości Słoniowej 31,6% I
Ghana 18,2% II
Nigeria 8,0% IV
Kamerun 6,0% V
HERBATA
Kenia 8,1% III
Źródło: FAOstat

Warunki naturalne ograniczają również hodowle zwierząt w Afryce. Stałym zagrożeniem dla stad zwierząt są powtarzające się okresy suszy i wynikający z nich brak wody. W strefie lasów deszczowych i na terenach wilgotnych sawann hodowla bydła jest ograniczona przez występującą tam muchę tse‑tse roznoszącą śmiertelną chorobę – naganę, tj. śpiączkę afrykańską.
Afryka jest kontynentem zasobnym w surowce mineralne. Jednak eksploatacja użytecznych kopalin wymaga dużych nakładów pieniężnych. Koszty przetwarzania surowców są również bardzo wysokie, dlatego w Afryce pozyskuje się takie surowce mineralne, które nie muszą być przetwarzane, a przynoszą duże zyski.

Mapa poniżej przedstawia największych producentów głównych surowców energetycznych.

Ilustracja przedstawia mapę gospodarczą Afryki. Tło żółte. Na mapie odmiennymi sygnaturami oznaczono miejsca wydobycia węgla kamiennego i ropy naftowej oraz wielkość wydobycia w państwach. Węgiel kamienny – miejsca wydobycia: Republika Południowej Afryki (OkręgWitwatersrand), Zimbabwe i Botswana. Wielkość wydobycia węgla kamiennego w Republice Południowej Afryki – 255 milionów ton, w Zimbabwe – 5 milionów ton. Ropa naftowa – miejsca wydobycia: zachodnie wybrzeże nad Zatoką Gwinejską, północna część kontynentu. Największe wydobycie: Nigeria – 111 milinów ton, Angola – 87 milionów ton, Algieria – 68 milionów ton, Libia – 46 milionów ton, Egipt – 34 miliony ton, dalej – Gwinea Równikowa, Kongo, Gabon, Sudan, Czad, Ghana, Sudan Południowy, Kamerun. Morza zaznaczono kolorem niebieskim, opisano Zatokę Gwinejską. Mapa pokryta jest równoleżnikami i południkami. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co dziesięć stopni.

Wydobycie ropy naftowej i węgla kamiennego w 2013 roku

Ważnymi surowcami wydobywanymi w państwach Afryki są rudy metali kolorowychi szlachetnych oraz diamenty. Największe wydobycie metali kolorowych występuje w Pasie Miedzionośnym – okręgu wydobywczym leżącym na pograniczu Demokratycznej Republiki Konga i Zambii oraz w Okręgu Witwatersrand w Republice Południowej Afryki. Najwięksi producenci złota w Afryce to RPA (5. miejsce na świecie z udziałem 5,7% w globalnym wydobyciu) i Ghana (9. miejsce i 3,2%). Diamenty są wydobywane m.in. w Botswanie, Demokratycznej Republice Konga, Angoli, Zimbabwe i Republice Południowej Afryki.
Czynnikiem ograniczającym rozwój przemysłu przetwórczego jest brak wykwalifikowanych pracowników.
Wśród państw Afryki Subsaharyjskiej wyróżniają się dwa wytwarzające aż 50% wartości produktu krajowego brutto całego regionu: Republika Południowej Afrykii Nigeria. Pozostałe państwa to kraje o niskim lub bardzo niskim stopniu rozwoju gospodarczego, co wpływa na wskaźniki rozwoju społecznego, rozwój oświaty, ochronę zdrowia. W regionie subsaharyjskim występuje najwyższy udział na świecie ludności żyjącej w ubóstwie i niedożywieniu. Jednym z zaskakujących wskaźników jest malejąca średnia oczekiwana długość życia mieszkańców, która na przełomie XX i XXI wieku wynosi ok. 55 lat. Przy niskim poziomie urbanizacji, wynoszącym 45%, ponad 70% mieszkańców miast żyje w ubogich osiedlach niezapewniających dostatecznych warunków egzystencji. Na wsi tylko 46% ludności ma dostęp do odpowiedniej jakości wody pitnej. Wielkie zagrożenie społeczne w regionie subsaharyjskim to epidemia wirusa HIV. Szacuje się, że ok. 40 mln ludzi w Afryce jest nosicielem tego wirusa. Najgorsza sytuacja występuje na południu kontynentu, gdzie w krajach takich jak: Botswana, RPA, Lesotho, Suazi zarażeni stanowią ponad 20% populacji.
Tabela 2 i mapa poniżej pokazują, jak wielkie są dysproporcje między regionami bogatej Północy a ubogiego Południa.

Wybrane dane obrazujące rozwój gospodarczy i społeczny w Afryce i Europie (2010 r.)
  AFRYKA EUROPA
Ludność 1 mld 022 mln 738 mln
Ludność na 1 km2 34 32
Przeciętna długość trwania życia 55,2 lat 75,4 lat
Ludność w miastach 45,1% 72,8%
Ludność umiejąca czytać i pisać
(w wieku >15 lat)
kobiety 53,7%
mężczyźni 71,1%
kobiety 96,9%
mężczyźni 99,0%
Produkt krajowy brutto
na 1 mieszkańca
1 676 USD 25 678 USD
Użytkownicy Internetu
na 1000 mieszkańców
109,2 368,0
Źródło: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, GUS, Warszawa 2012

Afryka – HDI

Podział świata na bogatą Północ i biedne Południe

Mapa pokazuje, jak wielka w Afryce jest skala niedorozwoju społeczno‑ekonomicznego. Wskaźnik rozwoju społecznego oznaczany jako HDI (ang. Human Development Index) uwzględnia szereg mierników społecznych i gospodarczych, np. wysokość dochodu narodowego na 1 mieszkańca, przeciętne dalsze trwanie życia, poziom analfabetyzmu. Jest on uniwersalną miarą pozwalającą na wiarygodną ocenę poziomu i jakości życia w państwie. Wskaźnik przyjmuje wartość od 0,001 do 1,000. W przedziale od 0,001 do 0,250 znajdują się państwa o bardzo niskim poziomie życia, przedział od 0,251 do 0,500 oznacza poziom niski, 0,501–0,800 to poziom średni, a powyżej 0,800 – poziom wysoki i bardzo wysoki.
Na mapie widać wyraźnie, że region Afryki na południe od Sahary to najbiedniejsza część świata. Należy postawić pytanie: Jak państwa bogatej Północy mogą pomóc krajom afrykańskim leżącym na ubogim Południu? Do odpowiednich działań należą:

  • umożliwienie wejścia na rynki światowe towarów nieprzetworzonych z państw afrykańskich;

  • udzielenie różnorodnej pomocy finansowej;

  • zmniejszenie zadłużenia krajów afrykańskich;

  • udzielenie pomocy materialnej w sytuacjach zagrożenia klęskami naturalnymi;

  • świadczenie pomocy medycznej w ograniczaniu epidemii AIDS;

  • wspomaganie rozwoju oświaty i ograniczenie analfabetyzmu.

    Na zdjęciu wypalanie roślinności, ogień trawi zarośla, w tle góry.

     

    Na ilustracji rolnicy w polu, woły zaprzęgnięte do pługa.

     

    Na zdjęciu kombajn w polu, skoszone uprawy wyrzuca na jadący obok ciągnik z przyczepą.

     

    Na zdjęciu zabudowa przemysłowa.

     

    Na zdjęciu statek na morzu, na statku wysoki szyb, z szybu wydobywa się ogień.

     

    Na zdjęciu uboga zabudowa, gęsto ustawione prymitywne domy, w tle niedokończona budowa bloków.

     

    Na zdjęciu ciemnoskóre dzieci siedzą pod drzewem.

     

    Na zdjęciu rozległe tereny zielone, pojedyncze drzewa, drogi, zbiorniki wodne, nad nimi leci balon.

     

Ćwiczenie 3

Państwa afrykańskie o dużym znaczeniu

 

Przy każdym z opisów państw umieść literę, którą oznaczono to państwo na mapie konturowej Afryki. 

 

X

Y

Z

W

państwo o najlepiej rozwiniętej gospodarce w Afryce

państwo o największej liczbie ludności w Afryce

państwo produkujące najwięcej ziarna kakaowca na świecie – ok. 30% udziału

państwo produkujące najwięcej miedzi rafinowanej w Afryce

Podsumowanie

  • Afrykę zamieszkują dwie odmiany człowieka: biała – wybrzeża północne i tereny północnej Sahary; czarna – na południe od Sahary (Afryka Subsaharyjska).

  • W latach 1950–2010 na kontynencie afrykańskim nastąpił największy na świecie, prawie pięciokrotny wzrost liczby ludności.

  • Ludność w Afryce jest rozmieszczona nierównomiernie, na co decydujący wpływ mają warunki środowiska przyrodniczego.

  • Podział polityczny Afryki został ustalony przez europejskie państwa kolonialne. Po uzyskaniu niepodległości granice państw afrykańskich zostały utrwalone.

  • Większość państw leżących na południe od Sahary ma charakter rolniczy. Wiele państw eksploatuje surowce mineralne, które są eksportowane w postaci nieprzetworzonej.

  • Region subsaharyjski charakteryzuje się największym na świecie udziałem ludności żyjącej w ubóstwie i niedożywieniu, co wpływa na stan zdrowotny i średnią długość życia.

Praca domowa

Polecenie 1.1

Największym państwem leżącym na południe od Sahary jest Demokratyczna Republika Konga, gdzie na powierzchni 2345,4 tys. km2 mieszka 77,3 mln osób. Oblicz średnią gęstość zaludnienia na 1 km2 w tym państwie.

Polecenie 1.2

Przedstaw przyczyny nierównomiernego rozmieszczenia ludności w Afryce. Posłuż się mapami tematycznymi i wskaż obszary o dużej gęstości zaludnienia i obszary prawie bezludne.

Polecenie 1.3

Wyjaśnij, jakie czynniki spowodowały, że poza Republiką Południowej Afryki państwa leżące na południe od Sahary należą do najbiedniejszych państw świata.

Słowniczek

faktoria

dawna placówka handlowa w krajach kolonialnych, położona najczęściej na wybrzeżu morskim w celu ułatwienia wymiany handlowej

trójpolówka

prymitywny sposób racjonalnego wykorzystania ziemi uprawnej, polegający na podziale pola na trzy części i uprawianiu na każdej z nich co roku innych roślin; jedna część pola może też „odpoczywać” i być odłogowana

 

Kategoria: Moje artykuły | Dodał: kolo (2019-03-14)
Wyświetleń: 283 | Rating: 0.0/0
Liczba wszystkich komentarzy: 0
Imię *:
Email *:
Kod *:
Kategorie sekcji
Mini-czat
Statystyki

Ogółem online: 1
Gości: 1
Użytkowników: 0
Formularz logowania
 Statystyki