Witaj, Gość
Główna » Artykuły » Moje artykuły

MIEJSCE ZIEMI WE WSZECHŚWIECIE

Miejsce Ziemi we Wszechświecie. Kształt i wymiary Ziemi

Ziemia jest jedną z ośmiu planet krążących wokół Słońca – naszej najbliższej gwiazdy. W galaktyce nazywanej Drogą Mleczną, w której znajduje się nasz Układ Słoneczny, zaobserwowano kilkaset miliardów innych gwiazd. Wokół wielu z nich krążą planety. W dostępnej naszym obserwacjom części Wszechświata jest prawdopodobnie kilkaset miliardów innych galaktyk.

fullscreen

Układ Słoneczny

Już wiesz

  • jakie ciała niebieskie znajdują się w pobliżu Ziemi;

  • że Ziemia ma kształt zbliżony do kuli;

  • że Ziemia w ciągu jednego roku obiega Słońce, choć pozornie wydaje się, że to Słońce wędruje codziennie wokół naszej planety.

Nauczysz się

  • przedstawiać historię zmian poglądu na kształt Ziemi i jej miejsca we Wszechświecie;

  • podawać najważniejsze informacje o kształcie i rozmiarach Ziemi;

  • wskazywać miejsce i opisywać znaczenie Ziemi w Układzie Słonecznym, w Galaktyce i w całym Wszechświecie.

1. Historyczne poglądy na kształt Ziemi

Ludzi od dawna nurtowały pytania dotyczące otaczającego ich świata. Zastanawiali się: czym jest Ziemia, jaki ma kształt i rozmiary? Swoją prawdę o świecie początkowo opierali nie na naukowych badaniach, ale na obserwacji za pomocą zmysłów, co często prowadziło do błędnych wniosków. Twierdzili, że powierzchnia Ziemi jest płaska albo prawie płaska, ponieważ nie potrafili dostrzec kulistego kształtu naszej planety. Ludzie mieli wrażenie, że Słońce jest mniejsze od Ziemi. Nie byli w stanie ocenić, jak bardzo jest ono oddalone od naszej planety, i dlatego nie umieli określić jego prawdziwych rozmiarów. To, co nasi przodkowie widzieli nad głowami w ciągu dnia i nocy, uznawali za część sfery, czyli powierzchnię połowy kuli widzianą od środka z płaskiej Ziemi.

Kliknij, aby uruchomić podgląd

Galeria składająca się z trzech ilustracji. Pierwsza ilustracja przedstawia dawne wyobrażenie kształtu Ziemi. Podstawą biało-czarnego rysunku jest duży żółw o głowie skierowanej w prawo. Na skorupie żółwia znajdują się cztery słonie, które stoją w równych odstępach od siebie. Układ słoni wskazuje główne kierunki świata. Słoń po prawej to wschód, po lewej to zachód. Słoń w środku to południe, a ten z tyłu to północ. Ustawienie słoni przypomina również układ na tarczy zegara. Słonie stoją odpowiednio na dwunastej, trzeciej, szóstej i dziewiątej. Ich trąby skierowane są w górę. Słonie podtrzymują spłaszczoną Ziemię, podobną do zaokrąglonej misy, przykrytej płaską pokrywą, odwróconej do góry dnem. Na ich grzbietach umieszczona jest płaska podstawa Ziemi – pokrywa. Od podstawy rozpościera się kopuła – misa. Na okrągłej kopule widoczne są kontury kontynentów.

Ziemia według starożytnych Hindusów miała kształt spłaszczonego dysku podtrzymywanego przez cztery słonie stojące na skorupie żółwia, który pływał w nieskończonym oceanie

Druga ilustracja przedstawia drzeworyt obrazujący wyobrażenia kształtu Ziemi. Obraz jest czarno-biały. W centrum ilustracji znajduje się drzewo liściaste. W tle widoczne zabudowania małego miasteczka. Wokół miasteczka teren pagórkowaty. Po prawej stronie Słońce. Tarcza Słońca to ludzka twarz. Duże oczy, nos i usta. Od Słońca symetrycznie rozchodzą się duże promienie. Widocznych jest tylko sześć. Prawa strona ilustracji jest oddzielona półokrągłym nieboskłonem. Na sklepieniu nieba znajdują się gwiazdy o różnej wielkości, ułożone nierównomiernie. W górnej części sklepienia – półksiężyc. Wewnątrz półksiężyca znajduje się twarz. Twarz i rogi półksiężyca skierowane są w lewo. W lewym dolnym rogu ilustracji nieboskłon styka się z Ziemią. W miejscu tego styku znajduje się człowiek – podróżnik czołgający się na kolanach. Tułów i lewe ramię położone są po prawej stronie sklepienia. W lewej ręce podróżnik trzyma laskę, którą przyciska do ziemi. Głowa i prawa ręka znajdują się po drugiej stronie sklepienia. Wyraźna krawędź sklepienia dzieli ciało podróżnika na wysokości ramion. Podróżnik obserwuje świat po drugiej stronie sklepienia. Lewa strona ilustracji przedstawia chmury, płomienie i inne słońca na górze. W lewym górnym rogu widnieją dwa drewniane koła używane w transporcie.

Drzeworyt z 1888 roku obrazujący średniowieczne poglądy na kształt Ziemi. Przedstawia podróżnika, który dotarł do skraju firmamentu (sklepienia niebieskiego) i wystawia przez niego głowę i rękę w kierunku gwiazd

Trzecia ilustracja przedstawia mapę spłaszczonej Ziemi z końca dziewiętnastego wieku. Autor Orlando Ferguson. Widok z góry. Mapa wykonana w kolorze. Cała mapa ma postać wydrążonej w kamieniu misy. Mapa przyjmuje formę koła, na którego powierzchni znajdują się linie południków i równoleżników. W centrum mapy leży biegun północny, który jest jednocześnie szczytem wypukłości utworzonej na dnie misy. Jest to lekkie wzniesienie z naniesionymi kontynentami. Na wierzchołku wypukłości wokół bieguna nakreślony jest biały okrąg, z którego odchodzą promieniście południki siatki kartograficznej. Ze środka okręgu wychodzą trzy pałąki, na końcach których zawieszone są trzy małe słońca. Pałąki rozchodzą się promieniście w trzy różne strony. Na rogach kamiennej płyty, poza kołem mapy, znajdują się anioły. Jeden w każdym rogu płyty kamiennej. Każdy anioł zwrócony jest w stronę środka obrazu Ziemi.

Mapa płaskiej Ziemi autorstwa Orlando Fergusona pochodząca z 1893 roku

Nawet w całkiem niedawnej przeszłości ludzie nie potrafili sobie wyobrazić, że Ziemia ma kształt zbliżony do kuli. Dopiero obserwacje kształtu widnokręgu, zaćmień Księżyca, statków oddalających się od portu na spokojnym morzu, obserwacje wysokości Gwiazdy Polarnej nad horyzontem i wreszcie podróże dookoła świata oraz podróże w kosmos dowiodły, że Ziemia jest kulą lub bryłą bardzo do kuli zbliżoną.

Kliknij, aby uruchomić podgląd

fullscreen

Zaokrąglony cień Ziemi na Księżycu podczas zjawiska zaćmienia dowodzi kulistości naszej planety, ponieważ tylko taka bryła w każdym momencie rzuca cień w kształcie koła. Na filmie widoczne kolejne etapy całkowitego zaćmienia Księżyca obserwowane w Denver (Stany Zjednoczone) 14. kwietnia 2014 roku. Zwróć uwagę na wyraźnie zaokrąglony cień Ziemi padający na Księżyc pomiędzy godziną 00.37 a 00.54

fullscreen

Kiedy statek oddala się od nas, pozornie robi się coraz mniejszy. Wraz ze wzrostem odległości statku od obserwatora krzywizna Ziemi powoduje, że statek znika stopniowo za linią horyzontu

Ilustracja przedstawia fragment kuli ziemskiej. Na szczycie umieszczona jest biała latarnia z trzema oknami i dwoma balkonikami z płotkami. Jeden położony w połowie latarni, drugi – na samej górze. Ze szczytu latarni poprowadzone są dwie proste linie, które rozchodzą się na prawo i na lewo. Linie łączą się na szczycie latarni, tworząc kąt rozwarty. Dwie krótsze linie rozchodzą się na lewo i prawo od latarni, łączą się nad pierwszym balkonikiem. Linie zarysowują kręgi wokół latarni. Im wyżej, tym większe kręgi na Ziemi można zakreślić za pomocą linii wychodzących ze szczytu latarni. Wyznaczone kręgi to obszar, który dostrzega obserwator stojący na górze latarni. Im większy promień okręgu, tym większy widnokrąg.

Widnokrąg ma kształt okręgu. Jeżeli znajdziemy się w połowie wysokiego budynku lub jakiejś wieży (np. latarni morskiej) i popatrzymy w otwartą przestrzeń, możemy dostrzec szeroką panoramę. Kiedy staniemy na dachu tego budynku lub na szczycie wieży, pole widzenia znacznie się rozszerzy. Wniosek jest taki: im jesteśmy wyżej, tym większy obszar obejmujemy swoim wzrokiem, a widnokrąg tworzy okrąg o coraz większym promieniu

fullscreen

Wielki żeglarz Ferdynand Magellan zorganizował wyprawę, która pod jego dowództwem, w latach 1519-1522, opłynęła Ziemię. Płynąc stale w kierunku zachodnim, śmiałkowie dotarli od wschodniej strony do miejsca, skąd wypłynęli. Podróż ta jednoznacznie udowodniła, że Ziemia nie jest płaska, ale jest zamkniętą, sferyczną bryłą. Niestety podczas tej historycznej wyprawy zginął Ferdynand Magellan. Został zabity w 1521 roku przez mieszkańców wyspy Mactan wchodzącej w skład Filipin – archipelagu na Oceanie Spokojnym

Ilustracja przedstawia zdjęcie satelitarne Ziemi. Po lewej stronie kuli ziemskiej znajduje się Ameryka Północna i Południowa, w centralnej części Ocean Atlantycki, po prawej stronie zanjdują się Afryka i Europa. W górnej części Grenlandia pokryta lądolodem i czapa lodowa pokrywająca Ocean Arktyczny. Kula ziemska gdzieniegdzie przysłonięta obłokami chmur.

Zdjęcia satelitarne Ziemi dostarczają jednoznacznych dowodów na jej kulistość. Znajdź na fotografii Amerykę Południową, Amerykę Północną, Afrykę i Europę

Polecenie 1

Położenie Gwiazdy Polarnej na niebie

  • Znajdź na nocnym niebie fragment gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy zwany Wielkim Wozem.

  • Poprowadź linię pomiędzy tzw. tylnymi kołami Wielkiego Wozu, a następnie wyznacz jej długość i pięciokrotnie ją wydłuż. Rysunek poniżej pokazuje, jak to zrobić.

  • Na przedłużeniu tego odcinka znajdziesz bardzo jasną gwiazdę. Jest to Gwiazda Polarna, najjaśniejsza gwiazda na końcu dyszla Małego Wozu w gwiazdozbiorze Małej Niedźwiedzicy.

  •  

Polecenie 2

Wysokość Gwiazdy Polarnej na niebie
Podróżując w kierunku północnym lub w kierunku południowym, można zaobserwować, że wysokość Gwiazdy Polarnej nad horyzontem się zmienia. Im bliżej jesteśmy równika, tym bliżej horyzontu znajduje się Gwiazda Polarna. Gdy będziemy na równiku, Gwiazda Polarna schowa się za horyzontem. Im bliżej jesteśmy bieguna północnego, tym bardziej jej położenie zbliża się do zenitu. Obserwacja położenia Gwiazdy Polarnej dowodzi kulistości Ziemi.

  • Odszukaj Gwiazdę Polarną na niebie.

  • Ustal kąt pomiędzy linią prowadzącą od twojego oka do Gwiazdy Polarnej a płaszczyzną poziomą.

  • W ten sposób uzyskasz kąt położenia Gwiazdy Polarnej nad horyzontem.

Do wykonania ćwiczenia wykorzystaj dołączoną ilustrację.
Pamiętaj, że kiedy stanęlibyśmy idealnie na biegunie północnym, Gwiazda Polarna znalazłaby się dokładnie nad nami. To oznacza, że kąt, pod jakim znalazłaby się Gwiazda Polarna względem płaszczyzny poziomej, wynosiłby 90°.

Kliknij, aby uruchomić podglądIlustracja przedstawia kątomierz zawieszony na sznurku. Podzielona jest poziomo na dwie równe części. Górna część jest niebieska, dolna – czarna. Linia dzieląca ilustrację na dwie równe części to linia horyzontu. Na środku ilustracji znajduje się duży żółty kątomierz, zawieszony tak, że jego podstawa umieszczona jest pionowo po lewej stronie, a półkole z podziałką kątową po prawej. Punkt zerowy kątomierza pokrywa się z poziomą linią horyzontu dzielącą ilustrację. Punkt zerowy jest na szczycie półkola z podziałką kątową, a przy podstawie skierowanej ku górze umieszczono wartość 90°. Dokładnie w połowie podstawy kątomierza zamocowana jest płaska linijka. Na końcach linijki prostopadle do niej doczepiono wizjery – dwie kwadratowe tekturki z otworami w środku. Obserwator patrzy z dołu w wizjery jak w celownik. Ustawia linijkę tak, by drugi koniec był skierowany na Gwiazdę Polarną. Kąt między linią horyzontu a ustawioną linijką wskazuje wysokość Gwiazdy Polarnej. Podziałka kątowa na kątomierzu wskazuje wysokość gwiazdy.

Gwiazda Polarna widziana jest z półkuli północnej Ziemi pod różnymi kątami w zależności od pozycji obserwatora, co świadczy o kulistości naszej planety

Polecenie 3

Zastanów się, czy Gwiazda Polarna byłaby widoczna z różnych miejsc pod różnym kątem, gdyby Ziemia była płaska. Czy byłaby widoczna na linii horyzontu z okolic równikowych? Czy mogłyby istnieć miejsca (takie jak cała półkula południowa), skąd Gwiazdy Polarnej w ogóle nie widać?

Ciekawostka

Położenie Układu Słonecznego w naszej Galaktyce – Drodze Mlecznej – nie jest centralne. Nasz układ planetarny leży na skraju jednego z ramion (Ramię Oriona) tej spiralnej galaktyki. Droga Mleczna ma ok. 100 tys. lat świetlnych średnicy. To znaczy, że promień światła biegnie z jednego do drugiego skraju tej galaktyki przez 100 tys. lat. Słońce oddalone jest od środka galaktyki o 28 tys. lat świetlnych. Przyjmując, że światło porusza się z prędkością ok. 300 tys. km/s, zaś rok trwa 365 dni, można określić orientacyjnie długość roku świetlnego, czyli odległość, jaką pokona światło w ciągu roku. Przy tych danych wynosi ona 9 460 800 000 000 km (ok. 9,5 biliona km). Astronomowie uwzględniają bardziej szczegółowe dane, stąd ich obliczenia długości roku świetlnego różnią się od podanej wartości.

Kliknij, aby uruchomić podglądIlustracja przedstawia Drogę Mleczną. Górna część ilustracji to poziomo przedstawiona smuga świetlna. Jest to widziana z boku Droga Mleczna. W najjaśniejszym punkcie zdjęcia widnieje biała pionowa strzałka z grotami na obu końcach. Strzałka wskazuje grubość galaktyki. Poniżej opis: dziesięć tysięcy lat świetlnych. Na lewo od strzałki zaznaczone jest Słońce. Poniżej opisanego fragmentu ilustracji znajduje się zdjęcie Drogi Mlecznej widzianej z góry. Świetliste smugi układają się spiralnie. To miliardy gwiazd. Centrum spiralnie układających się smug jest najjaśniejsze. Biała ukośna strzałka z grotami na obu końcach wskazuje średnicę galaktyki Drogi Mlecznej, czyli sto tysięcy lat świetlnych. Druga strzałka jest krótka i pozioma. Jej groty wskazują odległość Słońca od centrum galaktyki. Powyżej podana jest odległość, czyli trzydzieści tysięcy lat świetlnych.

Położenie Układu Słonecznego w naszej Galaktyce nie jest centralne

2. Kształt i rozmiary kuli ziemskiej

Po tysiącach lat postrzegania Ziemi jako obiektu płaskiego zwyciężył (na skutek różnych obserwacji, obliczeń i wnioskowania) pogląd, że nasza planeta jest kulą albo bryłą zbliżoną kształtem do kuli. Pierwszą udaną próbę określenia rozmiarów Ziemi przeprowadził Eratostenes, mieszkający przez większość życia w Egipcie filozof, geograf, astronom i matematyk greckiego pochodzenia. Badacz ten porównał długość cieni rzucanych w południe w czasie letniego przesilenia w dwóch egipskich miastach, które – jak przypuszczał – leżały na tym samym południku: Syene (dzisiejszy Asuan leżący w południowej części kraju) i Aleksandrii (położonej na wybrzeżu Morza Śródziemnego). Kiedy w Asuanie promienie słoneczne oświetlały dno głębokiej studni (a więc były skierowane prostopadle do powierzchni Ziemi), w Aleksandrii padały one pod kątem 7,2 stopnia (co stanowi 7,2/360, czyli 1/50 część kąta pełnego). Eratostenes zmierzył, że odległość pomiędzy tymi miastami wynosi ok. 800 km (w przeliczeniu na współczesne jednostki miar). Obwód Ziemi powinien być według niego 50 razy większy i liczyć ok. 40 tys. km. Jest to wynik szokująco bliski obecnym wynikom pomiaru obwodu Ziemi, według których obwód naszej planety wynosi 40 075,017 km, a średni promień 6 371,0 km.

Kliknij, aby uruchomić podglądIlustracja przedstawia kulę ziemską. Na powierzchni kuli zaznaczone są kontury kontynentów. Prawa półkula jest oświetlona promieniami słonecznymi – żółtymi równoległymi liniami padającymi na powierzchnię kuli ziemskiej. Kula ziemska nachylona jest w kierunku Słońca pod kątem sześćdziesięciu sześciu stopni i trzydziestu trzech minut w stosunku do poziomu. Dokładnie w środku promieni naniesione są groty strzałek skierowane w stronę kuli ziemskiej. Za promieniami napis: promienie słoneczne w południe. Oświetlony kontynent to Afryka. Lewa półkula znajduje się w cieniu. Widnieją na niej dwa kontynenty: Ameryka Południowa i Ameryka Północna. Na kuli ziemskiej w dwóch miejscach zaznaczony jest kąt padania promieni w stosunku do pionu. W miejscowości Asuan promienie padają pod kątem zerowym w stosunku do pionu. Drugie miejsce to Aleksandria, gdzie różnica między pionem a promieniem słonecznym wynosi siedem stopni i dwanaście minut. Na prawo od kuli ziemskiej umieszczono ilustrację, która przedstawia powiększenie sytuacji opisanej na powierzchni kuli ziemskiej. Na rysunku widoczne są dwie studnie w Afryce. Kąt padania promieni słonecznych do studni w Asuanie wynosi dziewięćdziesiąt stopni w stosunku do powierzchni ziemi. Studnia jest całkowicie oświetlona. Kąt padania promieni słonecznych do studni w Aleksandrii jest mniejszy od kąta prostego o siedem stopni i dwanaście minut. Studnia nie jest oświetlona. Dwie studnie oddalone są od siebie o osiemset kilometrów.

Sposób wyliczenia przez Eratostenesa obwodu Ziemi

Ziemia nie jest idealną kulą. Obrót Ziemi dookoła osi ziemskiej powoduje powstanie siły odśrodkowej, która najmocniej działa na równiku i sprawia, że promień od środka Ziemi do równika (ok. 6 378 km) jest większy niż promień od środka Ziemi do bieguna (ok. 6 357 km). Bryłę taką nazywa się elipsoidą obrotową. Ze względu na lądy wznoszące się ponad powierzchnię oceanów kształt Ziemi nie jest dokładnie ani kulą, ani nawet elipsoidą obrotową. Jest to kształt typowy wyłącznie dla naszej planety, niemający odpowiednika w bryłach geometrycznych, więc nazwany został geoidą.

Kliknij, aby uruchomić podgląd

Ilustracja przedstawia kulę ziemską. Na jej powierzchni zaznaczone zostały kontynenty. Kula podzielona jest na dwie równe połowy. Pozioma strzałka wskazuje promień Ziemi od środka do równika. Strzałka ma grot, który dotyka równika. Promień równikowy wynosi sześć tysięcy trzysta siedemdziesiąt osiem kilometrów. Pionowa strzałka wskazuje promień od środka Ziemi do bieguna, opisany jako promień biegunowy, który wynosi sześć tysięcy trzysta pięćdziesiąt siedem kilometrów. Szara linia wokół Ziemi to równik i jednocześnie obwód Ziemi. Obwód Ziemi to czterdzieści tysięcy dwadzieścia pięć kilometrów. Wokół Ziemi linią przerywaną narysowano okrąg, z którym Ziemia styka się tylko w miejscach, gdzie przebiega równik. Przy biegunach Ziemia odstaje od okręgu do wewnątrz, jest spłaszczona. Dlatego jej kształt przypomina elipsoidę. Na górze ilustracji znajdują się dwie poziome linie. Dolna styka się z konturem Ziemi w miejscu bieguna północnego. Górna, równoległa, oparta jest na okręgu. Odległość między północnym biegunem Ziemi i okręgiem to dwadzieścia jeden kilometrów. O taką wielkość Ziemia jest spłaszczona na biegunach.

Ziemia ma kształt zbliżony do elipsoidy obrotowej. Promień od środka Ziemi do równika jest o 21 km większy niż promień od środka Ziemi do bieguna

Ilustracja przedstawia kulę ziemską. Jest to geoida. Nieregularna bryła zbliżona do kuli. Na powierzchni zaznaczone są kontury kontynentów. Powierzchnia geoidy jest nierówna. Zniekształcenia są zaznaczone kolorami. Najniżej położone punkty to kolor niebieski. Najwyżej – to kolor czerwony.

Geoida to bryła, która powstałaby na skutek przedłużenia powierzchni mórz i oceanów pod lądami. Jej powierzchnia jest w każdym punkcie prostopadła do pionu wyznaczonego przez siłę ciężkości. Geoida ma kształt najbardziej zbliżony do rzeczywistego kształtu Ziemi. Na rysunku zniekształcenia są powiększone w celu lepszego zobrazowania nieregularnej formy geoidy

3. Miejsce Ziemi we Wszechświecie i w Układzie Słonecznym

Przez tysiące lat ludzie uważali, że Ziemia jest środkiem Wszechświata, a Słońce, Księżyc i inne ciała niebieskie krążą wokół niej. Pogląd taki został naukowo opracowany w II wieku n.e. przez pochodzącego z Grecji matematyka, astronoma i geografa Klaudiusza Ptolemeusza i zapisany w dokumentach, które przetrwały do dziś. Przez kilkanaście wieków teoria geocentryczna Ptolemeusza była traktowana jako jedyny prawdziwy obraz Wszechświata.

Dopiero badania, obserwacje, pomiary i obliczenia prowadzone w XVI wieku przez Mikołaja Kopernika (astronoma, matematyka, ekonomistę, prawnika, stratega wojskowego i lekarza), Polaka pochodzącego z Torunia, udowodniły, że Ziemia (wraz z innymi planetami i ich księżycami) obiega Słońce. Powszechnie akceptowana obecnie koncepcja Mikołaja Kopernika, zmodyfikowana przez późniejszych uczonych, znana jest jako teoria heliocentryczna. Uświadomiła ona ludzkości, że Ziemia nie jest jakimś szczególnym, centralnym miejscem, ale zaledwie drobną częścią ogromnego Kosmosu.

Kliknij, aby uruchomić podgląd

Galeria składająca się z dwóch ilustracji. Pierwsza kolorowa ilustracja przedstawia obraz Ziemi według teorii geocentrycznej. W centralnej części ilustracji znajduje się kula ziemska. Widoczne są kontury kontynentów. Cała kula jest pokryta siatką południków i równoleżników. Wokół otoczona jest szerokim pasem, wzdłuż którego umieszczono rysunki znaków zodiaku. Są one ułożone w równych odstępach od siebie. Między pasem ze znakami zodiaku a kulą ziemską narysowane są orbity, po których krąży Słońce oraz inne planety, takie jak Jowisz, Mars czy Merkury. Całość umieszczona wewnątrz większej kuli utworzonej z linii podobnych do siatki południków i równoleżników znajdujących się na globusie. Pas ze znakami zodiaków styka się po prawej i lewej stronie z krawędzią tej większej kuli. Po lewej i prawej stronie większej kuli, poza jej krawędzią, znajdują się postacie. W górnym prawym i lewym rogu ilustracji aniołki na chmurach i dwa duże orły. W prawym i lewym dolnym rogu obrazu siedzą uczeni, którzy trzymają przyrządy pomiarowe. Otwarte książki leżą obok uczonych.

Teoria geocentryczna przedstawiona na ilustracji pochodzącej z XVII wieku autorstwa holendersko-niemieckiego kartografa i geografa Andreasa Cellariusa

Druga kolorowa ilustracja przedstawia obraz Ziemi według teorii heliocentrycznej. W centralnej części ilustracji znajduje się Słońce. Ma ono ludzką twarz. Wokół niego rozchodzą się ostro zakończone promienie. Ponadto, wokół Słońca, na orbicie, widnieją cztery kule ziemskie, ułożone jak na tarczy zegara – jedna na dwunastej, druga na trzeciej, trzecia na szóstej i czwarta na dziewiątej. Kule są oświetlone przez promienie Słońca, jednak te ich części (połowy), na które nie padają promienie, są czarne. Połowy kul ziemskich skierowane do Słońca mają zaznaczone kontury kontynentów. Na każdej połowie inny kontynent. Wokół Słońca przed orbitą Ziemi znajdują się dwie owalne orbity, po których poruszają się planety. Za orbitą Ziemi są następne trzy owalne orbity i planety na nich. Wokół każdej z czterech kul ziemskich pokazanych na rysunku krążą po swoich orbitach Księżyce. Całość otoczona jest owalnym pasem ze znakami zodiaku. Wszystko okala okrąg, poza krawędzią którego znajdują się anioły. W prawym i lewym górnym rogu ilustracji umieszczono anioła i amorki. Poniżej – chmury. W lewym dolnym rogu siedzi królowa. Na głowie ma koronę, oczy zakryte opaską. Przed nią na stojaku stoi mała kula ziemska, a także zegar i otwarta książka. Obok zegara bawi się dwoje dzieci. W prawym dolnym rogu znajduje się tron, na którym siedzi królowa. W lewej dłoni trzyma berło w kształcie pochodni. Druga dłoń leży na kartkach otwartej książki. Czyta książkę trzymaną przez dziecko. Drugie dziecko czyta inną książkę.

Teoria heliocentryczna zobrazowana przez Andreasa Cellariusa

Ciekawostka

Mikołaj Kopernik w 1543 roku wydał swoje największe dzieło pod tytułem O obrotach sfer niebieskich (łac. De revolutionibus orbium coelestium) i niestety w tym samym roku zmarł.Teoria heliocentryczna była tak bardzo rewolucyjna, że w 1616 roku dzieło to zostało umieszczone przez Kościół katolicki na liście ksiąg zakazanych. Znajdowało się na niej aż do początku XIX wieku, chociaż papież Benedykt XIV zezwolił na publikację innych dzieł traktujących o teorii heliocentrycznej w połowie XVIII wieku.

Ciekawostka

W czasach starożytnych (a także w średniowieczu – w czasach Kopernika) znano tylko 5 planet pozaziemskich. Były to widoczne gołym okiem: Merkury, Wenus, Mars, Jowisz i Saturn. Pozostałe dwie planety naszego Układu Słonecznego, czyli Uran i Neptun, odkryto dopiero po udoskonaleniu przyrządów obserwacyjnych.

Kliknij, aby uruchomić podglądZdjęcie przedstawia Układ Słoneczny. Planety ułożone są w poziomej linii, jedna obok drugiej. Po lewej stronie ilustracji znajduje się fragment powierzchni Słońca. Najbliżej Słońca położony jest mały punkt o średnicy łebka od szpilki. To Merkury. Za nim trochę większa planeta Wenus. Następnie Ziemia, Mars i duży Jowisz. Jego średnica jest zbliżona do średnicy pięciu złotych. Następnie nieco mniejsza od Jowisza planeta Saturn. Wokół Saturna narysowane są charakterystyczne pierścienie. Jowisz i Saturn w kolorach brązu. Za Saturnem – Uran i Neptun w kolorze niebieskim. Średnica tych planet zbliżona jest do średnicy dziesięciu groszy. Poniżej w jednej linii umieszczono punkty obrazujące planety karłowate. Od lewej Pluton, następnie Haumea, Makemake oraz Eris.

 

Ciekawostka

Ze względu na olbrzymie odległości trudno jest zaobserwować planety wokół bardzo oddalonych gwiazd. W latach 90. XX wieku polski astronom Aleksander Wolszczan wraz ze współpracownikami udowodnił istnienie trzech planet wokół gwiazdy PSR 1257+12. Do 2013 roku odkryto już ponad 1000 planet i ciągle odkrywane są następne.

Kliknij, aby uruchomić podglądIlustracja przedstawia ilość planet spoza Układu Słonecznego odkrytych do 2013 roku. Na górze ilustracji napis: Ponad tysiąc odkrytych planet pozasłonecznych. Poniżej sześć planet ułożonych w poziomym szeregu. Od najmniejszej po lewej do największej po prawej stronie. Po lewej cztery planety zaznaczone poziomą prostokątną klamrą. To planety typu ziemskiego. Od lewej: najmniejsza wielkości Merkurego. Powyżej liczba trzy. Następna – wielkości Marsa. Powyżej liczba siedem. Trzecia – wielkości Ziemi. Powyżej liczba jedenaście. Czwarta wielkości nieco większej od Ziemi. Powyżej liczba sto czternaście. Dwie kolejne planety to gazowe giganty. Oddzielone od pozostałych poziomą prostokątną klamrą. Pierwsza niebieska wielkości Neptuna. Powyżej liczba sto czterdzieści osiem. Druga dużo większa to planeta wielkości Jowisza. Liczba odkrytych tego typu planet to siedemset dwadzieścia siedem.

Do 2013 roku odkryto ponad 1000 planet pozasłonecznych (tzw. egzoplanet)

Podsumowanie

  • Ziemia ma kształt zbliżony do kuli nieznacznie spłaszczonej na biegunach. Bryła taka nazywana jest elipsoidą obrotową.

  • Najbliższa kształtowi Ziemi jest nieregularna bryła zwana geoidą.

  • Obwód równika ziemskiego ma niemal dokładnie 40 tys. km, a promień średnio 6 371 km.

  • Naturalnym satelitą Ziemi jest krążący wokół niej Księżyc.

  • Ziemia (wraz z Księżycem) krąży dookoła Słońca podobnie jak inne planety naszego Układu Słonecznego.

Kategoria: Moje artykuły | Dodał: kolo (2019-03-21)
Wyświetleń: 61 | Rating: 0.0/0
Liczba wszystkich komentarzy: 0
Imię *:
Email *:
Kod *:
Kategorie sekcji
Mini-czat
Statystyki

Ogółem online: 1
Gości: 1
Użytkowników: 0
Formularz logowania
 Statystyki