Witaj, Gość
Główna » Artykuły » Moje artykuły

JAK KLIMAT WPŁYWA NA GLEBY I BIORÓŻNORODNOŚĆ

Jak klimat wpływa na bioróżnorodność i zróżnicowanie gleb?

Zróżnicowany dopływ energii promieniowania słonecznego do powierzchni Ziemi na różnych szerokościach geograficznych zdecydował o powstaniu stref klimatycznych. Te przyczyniły się do wyodrębnienia się stref roślinnych, które z kolei (wraz z dostępnością wody i rodzajem skał w podłożu) wpłynęły na powstanie stref glebowych. Mamy zatem na Ziemi strefy klimatyczno‑roślinno‑glebowe.

Kliknij, aby uruchomić podglądNa zdjęciu krajobraz gorącej, piaszczystej pustyni zwrotnikowej. Duże połacie drobnego piasku. Usypane wydmy. Pofalowana powierzchnia piasku. Niebieskie niebo. Nieliczne białe chmury.

Krajobraz gorącej, piaszczystej pustyni zwrotnikowej

Już wiesz

  • jaki jest związek oświetlenia Ziemi ze zróżnicowaniem warunków środowiskowych;

  • dlaczego i jakie strefy klimatyczne występują na Ziemi;

  • w jaki sposób ogólna cyrkulacja atmosfery i czynniki astrefowe wpływają na dostępność wody w różnych częściach kuli ziemskiej;

  • czym charakteryzują się i czym różnią od siebie poszczególne typy klimatów.

Nauczysz się

  • wyjaśniać zależności między klimatem, dostępnością wody a formacjami roślinnymi i typami gleb;

  • określać na podstawie mapy formacje roślinne pokrywające wybrany obszar;

  • opisywać warunki przyrodnicze poszczególnych stref roślinnych.

1. Biosfera

Biosfera jest jedną ze sfer Ziemi, w której żyją i rozwijają się organizmy. Biosfera nie jest sferą niezależną, ale wyodrębnia się spośród pozostałych sfer – atmosfery, hydrosfery, litosfery i pedosfery w takim zakresie, w jakim stwarza organizmom odpowiednie warunki do życia i rozwoju. Obejmuje zatem dolną część atmosfery (do wysokości ok. 10 km), całą hydrosferę i pedosferę oraz powierzchniową część litosfery do głębokości wyznaczonej przez barierę termiczną rozwoju mikroorganizmów. Najwięcej organizmów żyje na powierzchni lądów, w wodzie do głębokości kilkuset metrów, w litosferze do głębokości kilkudziesięciu centymetrów i do wysokości kilku kilometrów w atmosferze. Różnorodność gatunkowa i liczebność organizmów żywych jest najwyższa w strefie równikowej i zmniejsza się ku biegunom. Niska bioróżnorodność charakteryzuje także wyższe partie gór, wysokie warstwy atmosfery oraz głębiny oceaniczne.

W biosferze wyróżnia się też parabiosferę – strefę, w której mogą istnieć tylko utajone formy życia, jak np. przetrwalnikowe postacie bakterii i grzybów. Obejmuje ona miejsca na Ziemi o skrajnie niesprzyjających warunkach do rozwoju życia, np. obszary wysokogórskie, pustynie lodowe, górne warstwy atmosfery.

Czynniki niezbędne dla istnienia życia i rozwoju roślin są zależne w znacznym stopniu od klimatu. Zdecydowana większość roślin może rosnąć w temperaturze powyżej 0°C. W klimacie umiarkowanym za tę granicę przyjmuje się nawet średnią temperaturę dobową powyżej +5°C. Część roku, w której panują warunki umożliwiające rozwój roślin, nazywamy okresem wegetacyjnym. W związku z bardzo zróżnicowanym klimatem i ze zmienną dostępnością wody na powierzchni Ziemi wykształciły się strefy roślinne swoim położeniem odpowiadające w przybliżeniu układowi stref klimatycznych. W poszczególnych strefach roślinnych pojawiają się charakterystyczne formacje roślinne, czyli typy roślinności o podobnych wymaganiach w stosunku do klimatu, wody, rzeźby terenu i gleby. W górach wraz ze wzrostem wysokości nad poziomem morza zmieniają się warunki klimatyczne, a wraz z nimi także roślinność. Zbiorowiska roślinne, których skład gatunkowy uwarunkowany jest występowaniem pięter klimatycznych, nazywamy piętrami roślinnymi.

Kliknij, aby uruchomić podglądIlustracja przedstawia mapę Polski. Na mapie kolorami zaznaczono długość okresu wegetacyjnego. Z lewej strony mapy jest kolor brązowy, przechodzący w kierunku wschodnim w czerwony, potem żółty, zielony do zielono-niebieskiego. Najwięcej obszarów w kolorze zielonym i zielono-niebieskim występuje na północnym-wschodzie i na południu. W południowej części mapy, obejmującej góry występuje również kolor niebieski. Na izoliniach opisano długość okresu wegetacyjnego od stu dziewięćdziesięciu dni – kolor niebieski do dwustu trzydziestu dni – kolor brązowy. Czerwonymi punktami zaznaczono miasta wojewódzkie. Mapa pokryta jest siatką równoleżników i południków. Dookoła mapy jest biała ramka, w której opisane są współrzędne geograficzne. Poniżej mapy w legendzie umieszczono prostokątny poziomy pasek. Pasek podzielono na osiem kolorów. Z lewej strony niebieski, niebiesko-zielony, dalej zielony przez żółty, pomarańczowy i czerwony do brązowego. Na izoliniach opisano długość okresu wegetacyjnego od stu dziewięćdziesięciu dni – kolor niebieski do dwustu trzydziestu dni – kolor brązowy. Opisano izolinie sto dziewięćdziesiąt dni, dwieście, dwieście pięć, dwieście dziesięć, dwieście piętnaście, dwieście dwadzieścia, dwieście dwadzieścia pięć, dwieście trzydzieści dni.

Zróżnicowany czas trwania okresu wegetacyjnego na obszarze Polski

Polecenie 1

  • Określ przyczyny zróżnicowania długości okresu wegetacyjnego w Polsce.

  • Wyjaśnij, dlaczego okres ten jest krótszy w Polsce wschodniej niż w zachodniej.

  • Uzasadnij, dlaczego najkrótszy okres wegetacyjny występuje na niektórych południowych i północnych krańcach naszego kraju.

Ciekawostka

Dna oceanów są niemal pozbawione życia. Panuje tam całkowita ciemność uniemożliwiająca życie roślinom, a woda ma temperaturę ok. 2°C i ogromne ciśnienie. Nieliczne zwierzęta żywią się szczątkami organizmów opadających z mniejszych głębokości. W punktach rozchodzenia się płyt tektonicznych dna oceanów, na głębokościach 1,5‑4 tys. m, występują kominy hydrotermalne, czyli miejsca wydostawania się do oceanu rozgrzanej do ponad 350°C (a nawet powyżej 400°C) wody przesyconej trującymi związkami chemicznymi. Pomimo że temperatura wody i jej skład chemiczny są zabójcze dla większości organizmów, miejsca te zamieszkuje mnóstwo gatunków różnych organizmów. Badania naukowe wykazały, że w porównaniu z otaczającym dnem morskim strefy kominów hydrotermalnych charakteryzują się wielokrotnie większym zagęszczeniem organizmów. Świadczy to o niezwykłych możliwościach przystosowawczych ziemskiej biosfery.

Kliknij, aby uruchomić podglądZdjęcie przedstawia komin hydrotermalny na dnie oceanu. Na pierwszym planie niebieskawo-czerwone rurki porastające skałę. To rurkoczułkowiec na dnie Oceanu Spokojnego. Cała skała pokryta setkami czułek w kształcie rurek. Na drugim planie, za skałą, komin gorącej wody. Komin to tysiące bąbelków wypełnionych gazami, które unoszą się pionowo w górę pod wysokim ciśnieniem.

Bujnie rozwijające się życie wokół kominów hydrotermalnych to przede wszystkim bakterie i archeony pobierające energię z gorącej wody i zawartych w niej związków chemicznych. Stanowią one pokarm różnorodnych organizmów, jak Riftia pachyptila (widoczne na zdjęciu białe rurki z bordowym pióropuszem), małże, ślimaki i krewetki

Ciekawostka

Biosfera jest najbardziej rozprzestrzenioną sferą Ziemi. Organizmy ziemskie znajdują się nawet w największych głębiach oceanicznych, bywają na najwyższych szczytach i w najgłębszych kopalniach. Od 2000 roku ludzie stale zamieszkują przestrzeń kosmiczną (Międzynarodowa Stacja Kosmiczna), dokonując przy okazji eksperymentów na roślinach i zwierzętach. W latach 1969‑1972 w trakcie 6 misji aż 12 ludzi przebywało na Księżycu.

Kliknij, aby uruchomić podglądZdjęcie przedstawia powierzchnię Księżyca. Na pierwszym planie pofałdowany teren pokryty szarym pyłem. Na środku pojazd kosmiczny oraz kosmonauta. Kosmonauta w białym kombinezonie, dużych ciężkich butach oraz kasku z zaciemnioną szybką. Amerykańska flaga na dwumetrowym drzewcu wetknięta w powierzchnię Księżyca. Górny dłuższy bok flagi jest usztywniony poprzeczką, żeby wyglądała na powiewającą na wietrze. Skierowana jest w prawą stronę. Przestrzeń nad powierzchnią Księżyca czarna.

Na razie, co prawda incydentalnie, najdalszym miejscem, gdzie sięgnęła ziemska biosfera, był Księżyc

2. Główne formacje roślinne

Wpływ na występowanie formacji roślinnych na kuli ziemskiej mają przede wszystkim: klimat, dostępność wody, ukształtowanie terenu oraz typ gleby. Z tego powodu roślinność zmienia się w zależności od stref klimatycznych, odmiany klimatu, a nawet warunków konkretnego obszaru. W każdej strefie roślinnej spotyka się charakterystyczne formacje, ale także ich specyficzne, lokalne odmiany.

Charakterystyka stref roślinnych kuli ziemskiej
Nazwa strefy roślinnej Główne cechy klimatu Przykładowe rośliny Przykładowe zwierzęta
Lasy równikowe gorąco i wilgotno przez cały rok palmy, storczyki, liany, bananowce, paprocie drzewiaste, namorzyny goryle, hipopotamy, kolibry, kameleony, piranie, motyle
Sawanny gorąco przez cały rok, ale dwie wyraźne pory roku: sucha i deszczowa akacje, baobaby, eukaliptusy, kolczaste krzewy, trawy słonie, żyrafy, antylopy, lwy, hieny, strusie, sępy, węże, szarańczaki, termity
Gorące pustynie i półpustynie gorąco w ciągu dnia i chłodno w nocy, bardzo małe opady tylko latem agawy, rozchodniki, kaktusy, aloesy, w oazach palmy daktylowe wielbłądy, skoczki pustynne, jaszczurki, grzechotniki, skorpiony, mrówki, muchy
Roślinność śródziemnomorska (makia) gorące suche lata i ciepłe deszczowe zimy cedry, dęby karłowate, dzikie oliwki, pistacje, mirty, wrzośce, cyprysy, jałowce, wawrzyny, lawendy daniele, muflony, jeżozwierze, nietoperze, flamingi, gekony, żółwie
Stepy i chłodne pustynie gorące suche lata i mroźne zimy trawy, piołuny, hiacynty, tulipany, czosnek suhaki, osły, ryjówki, susły, bobaki, przepiórki, dropie, szarańcza
Lasy liściaste i mieszane ciepłe deszczowe lata i chłodne, wilgotne zimy buki, dęby, klony, lipy, jesiony, sosny żubry (bizony), sarny, jelenie, dziki, wilki, bociany, wróble
Tajga krótkie ciepłe lata i mroźne zimy sosny, świerki jodły, modrzewie, cisy, brzozy, olchy, jałowce, mchy łosie, niedźwiedzie, wilki, lisy, gronostaje, sikorki, jemiołuszki, komary
Tundra bardzo krótkie chłodne lato i długa mroźna zima brzozy karłowate, wierzby karłowate, wrzosy, borówki, chrobotek reniferowy renifery, wilki, lisy polarne, zające bielaki, lemingi, myszołowy, pardwy, sowy śnieżne
Pustynia arktyczna i antarktyczna mrozy przez cały rok, bardzo krótkie i chłodne lato tylko na obrzeżach mchy, wątrobowce, bardzo rzadko trawy Arktyka: niedźwiedzie polarne, morsy, foki
Antarktyka: pingwiny, słonie morskie, foki

W wielu miejscach kuli ziemskiej spotykamy także astrefowe formacje roślinne. Odpowiadają one obszarom klimatów astrefowych, terenom o specyficznych właściwościach gleb lub powierzchniom przeobrażonym przez człowieka. Są to m.in.: roślinność wysokogórska, roślinność wodna i przybrzeżna oraz roślinność na obszarach silnie zmienionych przez ludzi.

Kliknij, aby uruchomić podglądIlustracja przedstawia mapę świata. Opisano kontynenty. Morza zaznaczono kolorem niebieskim. Opisano oceany. Czerwoną linią zaznaczono kontur Polski. Na mapie w obrębie lądów kolorami zaznaczono potencjalną roślinność naturalną. Zasadniczo strefy układają się pasami o przebiegu równoleżnikowym, za wyjątkiem terenów górskich. Oznaczono pustynię lodową – kolor biały, tundrę i lasotundrę – kolor seledynowy, las iglasty – tajgę – kolor turkusowy, las liściasty i mieszany strefy umiarkowanej – kolor zielonkawy, lasostep i step – kolor jasnopomarańczowy, roślinność śródziemnomorską – kolor różowy, półpustynie i pustynie – kolor ciemnopomarańczowy, sawannę – kolor jasnozielony, subtropikalny las przejściowy – kolor zielony, wilgotny las równikowy – kolor ciemnozielony, roślinność wysokogórską (astrefową) – kolor fioletowy. Mapa pokryta jest równoleżnikami i południkami. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co dwadzieścia stopni. Po lewej stronie mapy w legendzie umieszczono 11 kolorowych prostokątów w wymienionych wyżej kolorach wraz z opisami nazw stref.

Strefy roślinne kuli ziemskiej

Ważne!

Zasięgi występowania zwierząt często różnią się od stref roślinnych i tylko niektóre gatunki są ściśle z nimi powiązane. Wiele gatunków zwierząt żyje w dwóch, a nawet kilku strefach. Całą Ziemię dzielimy na 4 królestwa zoogeograficzne (zwane też państwami zwierzęcymi), a te z kolei na krainy i dzielnice. Układ taki nie pokrywa się ani z podziałem na strefy klimatyczne czy roślinne, ani z podziałem na kontynenty. Jest to wynik ogromnych możliwości przemieszczania się wielu zwierząt oraz ich zdolności przystosowania się do odmiennych warunków środowiskowych.

Polecenie 2

  • Wymień nazwy i scharakteryzuj główne formacje roślinne występujące na Ziemi w poszczególnych strefach roślinnych.

  • Wskaż na mapie strefy roślinne Ziemi.

  • Na podstawie schematu pięter roślinnych w Tatrach opisz, jak zmienia się średnia temperatura powietrza w kolejnych piętrach, i uzasadnij, gdzie znajduje się granica, powyżej której średnia temperatura roczna jest niższa od zera.

Kliknij, aby uruchomić podglądIlustracja przedstawia schemat układu roślin w Tatrach na różnych wysokościach. Po lewej stronie schematu pionowa oś liczbowa. Oś wskazuje wysokość pięter w metrach nad poziomem morza. Piętra to poziome pasy w odcieniach zieleni. Najniższe piętro na wysokości dziewięćset pięćdziesiąt metrów to regiel dolny. Piktogramy lasów liściastych i iglastych. Drugie piętro na wysokości tysiąc dwieście pięćdziesiąt metrów. To regiel górny. Piktogramy lasów iglastych. Trzecie piętro kosodrzewiny na wysokości tysiąc pięćset pięćdziesiąt metrów. Na piętrze piktogramy małych krzewów. Czwarte piętro hal od wysokości tysiąc osiemset metrów. Ostatnie piętro to turnie powyżej dwóch tysięcy trzystu metrów.

 

Warto wiedzieć

Piętrowość środowiska bywa czasem nazywana strefowością pionową z powodu ułożenia pięter w porządku przypominającym układ stref krajobrazowych (klimatyczno‑glebowo‑roślinnych). Poza obszarami pustynnymi i polarnymi, gdzie w górach prawie nie występuje piętrowość roślinna, w innych strefach, np. w strefie umiarkowanej, można znaleźć podobieństwa między reglem dolnym a strefą lasów liściastych i mieszanych, między piętrem regla górnego a strefą tajgi, między piętrem kosodrzewiny i halami a tundrą oraz między turniami a obrzeżami lodowej pustyni.

Kliknij, aby uruchomić podglądZdjęcie przedstawia Alpy. Na pierwszym planie długi jęzor lodowca. Na prawo i lewo skaliste stoki gór. Na linii horyzontu szczyty gór pokryte śniegiem i lodem. Niebo błękitne.

Lodowce górskie występujące w Alpach, Himalajach i wielu innych wysokich górach świata w pewnym sensie odpowiadają lodowcom i lądolodom obszarów okołobiegunowych

Ważne!

Roślinność naturalna (odpowiednia dla stref roślinnych kuli ziemskiej) w wielu obszarach świata już niemal nie występuje. Zastąpiły ją rośliny uprawiane przez człowieka na różnych plantacjach, polach uprawnych, sadzone w ogrodach, parkach, na trawnikach oraz w specjalnie tworzonych lasach czy sadach.

Kliknij, aby uruchomić podglądZdjęcie przedstawia olbrzymie pole kukurydzy. Na pierwszym planie zielone gęsto rosnące pędy kukurydzy na polu wzdłuż asfaltowej drogi. Za polem kukurydzy, w oddali, wysokie góry. Szare skaliste stoki. Szczyty gór pokryte śniegiem. Nad górami białe kłębiaste chmury. Niebo błękitne.

Przykładem rośliny, którą ludzie obecnie uprawiają na ogromnych plantacjach na wszystkich kontynentach, jest kukurydza. Jeszcze kilkaset lat temu rosła dziko tylko na niewielkich obszarach w Ameryce Środkowej

Uwaga!

Zastępowanie naturalnej roślinności przez plantacje tworzone dla potrzeb ludzi grozi wyginięciem wielu gatunków roślin i zwierząt (co prowadzi do obniżenia bioróżnorodności), zniszczeniem gleb, zmianami stosunków wodnych, a nawet zmianami klimatu.

Kliknij, aby uruchomić podgląd

Zdjęcie satelitarne fragmentu Amazonii. Na zdjęciu obszary zielone to wilgotny las równikowy, natomiast obszary żółte to tereny, gdzie las został wycięty.

Dla celów gospodarczych wycina się ciągle nowe obszary tropikalnych dżungli i lasów całego świata, co grozi poważnymi konsekwencjami dla całej planety

Zdjęcie lotnicze fragmentu Puszczy Amazońskiej. Z góry widoczne wielkie połacie wyciętego lasu zamienione w pola uprawne.

Kolejny fragment Puszczy Amazońskiej wycięty pod uprawę soi

3. Gleba i jej główne typy. Rozmieszczenie typów gleb na Ziemi

Gleba to zewnętrzna warstwa skorupy ziemskiej, która poza cząstkami mineralnymi zawiera także wodę, powietrze, rozmaite organizmy glebowe oraz martwą materię pochodzenia organicznego, nazywaną próchnicą. Gleba powstaje w wyniku powolnego procesu glebotwórczego polegającego na przekształcaniu skały macierzystej w glebę i dalszym jej rozwoju. Proces ten zachodzi w dwóch etapach:

  1. rozdrobnienie skały macierzystej lub nagromadzenie okruchów skalnych w wyniku działalności wody, wiatru, temperatury lub innych procesów;

  2. przekształcenie materiału skalnego w glebę przy udziale organizmów glebowych; wytwarzają się wówczas charakterystyczne poziomy glebowe, począwszy od powierzchniowego z dużym udziałem próchnicy aż do skały macierzystej; te specyficzne dla każdego typu gleby poziomy tworzą tzw. profil glebowy.
    Głównymi czynnikami kształtującymi właściwości gleb są: klimat, woda, skała macierzysta, organizmy, rzeźba terenu oraz działalność człowieka.

Czynniki te nazywamy czynnikami glebotwórczymi.

Kliknij, aby uruchomić podglądNa ilustracji cztery prostopadłościenne wycinki skał. Kolejno – skała, gleba inicjalna, próchnica i gleba dojrzała. Jest to proces powstawania gleby ze skały macierzystej. Kolejne wycinki mają coraz bardziej zwietrzałą powierzchnię, na której rozwijają się rośliny i mikroorganizmy.

 

Kliknij, aby uruchomić podgląd

Prostokątny pas – przekrój profilu glebowego bielicy, w którym kolorami w odcieniach brązu i beżu przedstawiono poszczególne warstwy gleby. Dolną warstwę stanowi skała macierzysta – piaski, żwiry, a wierzchnią warstwę stanowi próchnica. Z prawej strony umieszczono podziałkę i opisano wysokość w centymetrach.

Profil gleby bielicowej

Prostokątny pas – przekrój profilu glebowego gleby brunatnej, w którym kolorami w odcieniach brązu, pomarańczu i żółci przedstawiono poszczególne warstwy gleby. Dolną warstwę stanowi skała macierzysta – piaski, żwiry i gliny, a wierzchnią warstwę stanowi próchnica. Z prawej strony umieszczono podziałkę i opisano wysokość w centymetrach.

Profil gleby brunatnej

Prostokątny pas – przekrój profilu glebowego czarnoziemu, w którym kolorami w odcieniach brązu i beżu przedstawiono poszczególne warstwy gleby. Dolną warstwę stanowi skała macierzysta – lessy, a wierzchnią warstwę stanowi próchnica. Z prawej strony umieszczono podziałkę i opisano wysokość w centymetrach.

Profil czarnoziemu

Prostokątny pas – przekrój profilu glebowego mady rzecznej, w którym kolorami w odcieniach brązu i beżu przedstawiono poszczególne warstwy gleby. Układ warstw powtarza się wielokrotnie, co świadczy o wielokrotnym wylewaniu rzeki i nanoszeniu kolejnej warstwy osadów rzecznych. Dolną warstwę stanowi skała macierzysta – piaski, a wierzchnią warstwę stanowi próchnica. Z prawej strony umieszczono podziałkę i opisano wysokość w centymetrach.

Profil mady

Prostokątny pas – przekrój profilu glebowego rędziny. Dolną warstwę stanowi skała macierzysta – czyli skała wapienna. Na rysunku w kolorze białym. Im wyżej tym skała bardziej popękana i rozdrobniona. Wierzchnią warstwę stanowi próchnica. Rędzina ma cienką warstwę glebową, grubą warstwę skały macierzystej w porównaniu do innych profilów glebowych. Z prawej strony umieszczono podziałkę i opisano wysokość w centymetrach.

Profil rędziny

Zróżnicowanie i strefowość klimatu, a wraz z nim stref roślinnych spowodowały, że powstały strefy klimatyczno‑roślinno‑glebowe z charakterystycznymi rodzajami gleb.

Rodzaje gleb strefowych w zależności od warunków klimatycznych
Strefa Warunki klimatyczne Przykładowe rodzaje gleb
równikowa gorący klimat i opady ponad 100 mm na miesiąc gleby ferralitowe (czerwono‑żółte, bogate w żelazo, ubogie w próchnicę)
gleby laterytowe (czerwone, bogate w glin, mangan i żelazo, ubogie w próchnicę)
tropikalna (podrównikowa) letnia pora deszczowa i okres suszy gleby cynamonowoczerwone i czerwonobure (bogate w glin i żelazo, ubogie w próchnicę)
zwrotnikowa klimat suchy i skrajnie suchy szaroziemy (ubogie w próchnicę, bliskie inicjalnym)
pustynne gleby inicjalne
śródziemnomorska (podzwrotnikowa) suche, gorące lata i łagodne deszczowe zimy gleby cynamonowe (ze skał wapiennych, żyzne)
terra rosa (gleba czerwona, ze skał wapiennych, bogata w glin i żelazo, uboga w próchnicę)
umiarkowana ciepła i wilgotna ciepłe deszczowe lata i łagodne zimy gleby brunatne (na glinach)
umiarkowana chłodna i wilgotna ciepłe deszczowe lata i krótkie chłodne zimy gleby bielicowe (na piaskach, ubogie w próchnicę)
gleby brunatne (na glinach, bogate w próchnicę)
gleby płowe (na piaskach, uboższe od brunatnych)
umiarkowana chłodna i sucha ciepłe lata, suche i mroźne zimy czarnoziemy (na lessach, bardzo bogate w próchnicę i bardzo żyzne)
gleby kasztanowe (bardzo żyzne, zbyt suche)
szaroziemy (ubogie gleby, bliskie inicjalnym)
umiarkowana bardzo chłodna i wilgotna krótkie cieple lata, długie mroźne zimy gleby bielicowe (na piaskach, ubogie w próchnicę)
podbiegunowa krótkie chłodne lata, długie i mroźne zimy gleby tundrowe (słabo wykształcone)

Bez względu na strefę klimatyczno‑roślinno‑glebową występują gleby śródstrefowe. Przykładami ich są:

  • mady – powstają podczas wylewów rzek w dolinach i deltach; są żyzne i bogate w próchnicę;

  • rędziny – powstają na podłożu wapiennym, głównie w klimatach umiarkowanych; są zasobne w próchnicę, żyzne, ale trudne do uprawy;

  • czarne ziemie – powstają na obszarach zanikających bagien i jezior; bogate w próchnicę, bardzo żyzne, ale trudne do uprawy;

  • gleby bagienne – powstają na bagnach, osuszenie bagien zwiększa ich żyzność;

  • gleby górskie – na ogół nie posiadają wykształconego profilu glebowego, mało żyzne.

Kliknij, aby uruchomić podglądIlustracja przedstawia mapę Polski. Na mapie kolorami zaznaczono typy gleb. Centralną część Polski zajmują gleby bielicowe oznaczone kolorem żółtym i gleby płowe oznaczone kolorem beżowym. Na północy przeważają gleby brunatne właściwe i kwaśne oznaczone dwoma odcieniami koloru brązowego. Wzdłuż rzek występują mady (kolor turkusowy) i gleby bagienne (kolor zielony). Czerwonymi kropkami zaznaczono miasta wojewódzkie. Opisano rzeki. Po prawej stronie mapy w legendzie umieszczono w pionie jedenaście kolorowych prostokątów, które opisano nazwami gleb. Wydzielono pięć rodzajów gleb strefowych: bielicowe, płowe, brunatne właściwe, brunatne kwaśne i czarnoziemy oraz sześć rodzajów gleb astrefowych: czarne ziemie, mady, gleby bagienne, rędziny, inicjalne gleby górskie i gleby antropogeniczne. Gleby astrefowe rozmieszczone są nierównomiernie, gleby antropogeniczne występują wokół miast.

Uproszczona mapa wybranych typów gleb w Polsce

Polecenie 3

Podaj 3 wybrane przykłady powiązań między klimatem, roślinnością a glebami kuli ziemskiej.

Ważne!

Powstawanie gleby trwa wiele lat. W zależności od klimatu i skał w podłożu warstwa gleby o grubości 1 cm może powstawać nawet przez 100‑500 lat.

Podsumowanie

  • Biosfera przenika się ze wszystkimi innymi sferami ziemskimi.

  • Strefy oświetlenia Ziemi i związane z nimi strefy klimatyczne wpłynęły na ukształtowanie się stref roślinnych.

  • Czynniki geograficzne powodują, że istnieją także astrefowe formacje roślinne.

  • Zmienność warunków klimatycznych, wodnych i ukształtowania terenu wraz z wysokością powoduje, że w górach można wyróżnić piętra roślinne.

  • Gleby na Ziemi są bardzo zróżnicowane i zależą głównie od klimatu, podłoża skalnego, organizmów i wody.

Kategoria: Moje artykuły | Dodał: kolo (2019-03-21)
Wyświetleń: 148 | Rating: 0.0/0
Liczba wszystkich komentarzy: 0
Imię *:
Email *:
Kod *:
Kategorie sekcji
Mini-czat
Statystyki

Ogółem online: 1
Gości: 1
Użytkowników: 0
Formularz logowania
 Statystyki