Witaj, Gość
Główna » Artykuły » Moje artykuły

GEOGRAFICZNE REGIONY POLSKI

Geograficzne regiony Polski

Jak wiadomo, obszar Polski podzielony jest na pasy rzeźby terenu. Wewnątrz każdego pasa wydzielono mniejsze jednostki – krainy geograficzne czy regiony geograficzne. Jaka jest różnica między krainą a regionem? A może nie ma żadnej?

Ilustracja zawiera dwie mapy Polski, pierwsza zawiera prowincje geograficzne, a druga podprowincje geograficzne. Na pierwszej mapie czerwonymi liniami zaznaczono granice między prowincjami geograficznymi, Różnymi odcieniami koloru czerwonego, pomarańczowego i zielonego oznaczono poszczególne prowincje i opisano je: Niż Środkowoeuropejski, Niż Wschodniobałtycko-Białoruski, Masyw Czeski, Wyżyny Polskie, Wyżyny Ukraińskie, Karpaty Zachodnie z Podkarpaciem Zachodnim i Północnym oraz Karpaty Wschodnie z Podkarpaciem Wschodnim. Wszystkie te prowincje obejmują tereny Polski i sięgają poza granice kraju. Największą część mapy zajmuje Niż Środkowoeuropejski obejmujący zachodnią, północno-zachodnią i centralną część Polski oraz Niemcy. Na drugiej mapie różnymi odcieniami koloru czerwonego, pomarańczowego i zielonego oznaczono poszczególne prowincje z pierwszej mapy, a czerwonymi liniami zaznaczono granice między podprowincjami geograficznymi w ramach wydzielonych wcześniej prowincji i opisano je. W obrębie Niżu Środkowoeuropejskiego opisano Pobrzeża Południowobałtyckie i Pojezierza Południowobałtyckie oraz Niziny Środkowopolskie i Niziny Sasko-Łużyckie. W obrębie Wyżyn Polskich opisano Wyżynę Śląsko-Krakowską, Wyżynę Małopolską i Wyżynę Lubelsko-Lwowską. Karpaty Wschodnie i Zachodnie również rozbito na pięć mniejszych podprowincji, które opisano. Niż Wschodniobałtycko-Białoruski obejmuje cztery podprowincje, a w obrębie prowincji Wyżyny Ukraińskie znalazła się podprowincja Wyżyna Wołyńsko-Podolska.

 

Już wiesz

  • co to są góry, wyżyny, niziny, kotliny, równiny, płaskowyże;

  • że w Polsce występuje pasowy układ rzeźby terenu;

  • jaki jest wpływ budowy geologicznej i klimatu na ukształtowanie powierzchni.

Nauczysz się

  • wyjaśniać, co to są regiony geograficzne i na podstawie jakich kryteriów się je wyznacza;

  • wskazywać na mapach tematycznych różne regiony geograficzne Polski;

  • opisywać podział regionalny własnego województwa.

1. Jak i dlaczego dokonano podziału Polski na regiony geograficzne?

Określenia „kraina geograficzna” i „region geograficzny” są niekiedy traktowane jako synonimy, czyli terminy oznaczające to samo. Nie jest to dużym błędem, ponieważ wg definicji zarówno kraina, jak i region to wydzielony obszar o charakterystycznych cechach fizycznogeograficznych mający jednorodne pochodzenie. Kraina zazwyczaj jest większa od regionu i to może być podstawowa różnica między tymi jednostkami.
Istnieje wiele klasyfikacji i podziałów regionalnych obszaru Polski. Najważniejszym kryterium jest na ogół ukształtowanie powierzchni. Rozmieszczenie gór, wyżyn i nizin ściśle wiąże się z budową geologiczną. Rzeźbę terenu kształtowały różnorodne procesy mające związek z warunkami klimatycznymi, np. temperaturą, wiatrami, opadami. Klimat wpłynął też na rozmieszczenie wód powierzchniowych (rzeki, jeziora) i podziemnych oraz zadecydował o ich zasobności. Wymienione warunki naturalne przyczyniły się do rozwoju określonego świata roślinnego i zwierzęcego. Wszystko to razem miało wpływ na wykształcenie się określonych gleb. A na koniec przyszedł człowiek, który na różne sposoby zaczął wykorzystać i przekształcać środowisko przyrodnicze.

Dokonując regionalizacji geograficznej, należy uwzględniać wszystkie ww. czynniki. W Polsce najbardziej rozpowszechniony jest, opracowany przez prof. Jerzego Kondrackiego, podział z 1955 roku . Swój początek bierze on od geograficznego podziału Europy na Północną, Południową, Wschodnią i Zachodnią.

Ilustracja przedstawia mapę Europy. Kolorami wyróżniono wielkie regiony: Europa Wschodnia, Europa Północna, Europa Zachodnia, Europa Południowa. W ich obrębie nasyceniem kolorów wyróżniono megaregiony – Europa Północna ؘ– Archipelagi Europy Północnej I Półwysep Fennoskandzki, Europa Zachodnia – Wyspy Brytyjskie, Pozaalpejska Europa Zachodnia, Region Karpacki, Region Alpejski, Europa Południowa – Półwysep Iberyjski, Wyspy Morza Śródziemnego, Półwysep Apeniński, Półwysep Bałkański, Europa Wschodnia – Niż Wschodnioeuropejski, Ural. W obrębie megaregionów wyznaczono jeszcze mniejsze jednostki – prowincje. Mapa zawiera południki i równoleżniki, dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co dziesięć stopni.

 

Większość obszaru Polski należy do Europy Zachodniej, a konkretnie do dwóch jej megaregionów – Pozaalpejskiej Europy Zachodniej i Regionu Karpackiego. Do Europy Wschodniej, a konkretnie do rozległego Niżu Wschodnioeuropejskiego, należy tylko północno‑wschodnia część naszego kraju.

Polecenie 1

Na mapie powyżej wskaż przebiegające przez Polskę odcinki granic między Europą Zachodnią i Wschodnią oraz między megaregionami geograficznymi.

Polecenie 2

Z map poniżej odczytaj najpierw nazwy prowincji geograficznych znajdujących się na obszarze Polski, a następnie nazwy wydzielonych wewnątrz nich podprowincji.

Ilustracja zawiera dwie mapy Polski, pierwsza zawiera prowincje geograficzne, a druga podprowincje geograficzne. Na pierwszej mapie czerwonymi liniami zaznaczono granice między prowincjami geograficznymi, Różnymi odcieniami koloru czerwonego, pomarańczowego i zielonego oznaczono poszczególne prowincje i opisano je: Niż Środkowoeuropejski, Niż Wschodniobałtycko-Białoruski, Masyw Czeski, Wyżyny Polskie, Wyżyny Ukraińskie, Karpaty Zachodnie z Podkarpaciem Zachodnim i Północnym oraz Karpaty Wschodnie z Podkarpaciem Wschodnim. Wszystkie te prowincje obejmują tereny Polski i sięgają poza granice kraju. Największą część mapy zajmuje Niż Środkowoeuropejski obejmujący zachodnią, północno-zachodnią i centralną część Polski oraz Niemcy. Na drugiej mapie różnymi odcieniami koloru czerwonego, pomarańczowego i zielonego oznaczono poszczególne prowincje z pierwszej mapy, a czerwonymi liniami zaznaczono granice między podprowincjami geograficznymi w ramach wydzielonych wcześniej prowincji i opisano je. W obrębie Niżu Środkowoeuropejskiego opisano Pobrzeża Południowobałtyckie i Pojezierza Południowobałtyckie oraz Niziny Środkowopolskie i Niziny Sasko-Łużyckie. W obrębie Wyżyn Polskich opisano Wyżynę Śląsko-Krakowską, Wyżynę Małopolską i Wyżynę Lubelsko-Lwowską. Karpaty Wschodnie i Zachodnie również rozbito na pięć mniejszych podprowincji, które opisano. Niż Wschodniobałtycko-Białoruski obejmuje cztery podprowincje, a w obrębie prowincji Wyżyny Ukraińskie znalazła się podprowincja Wyżyna Wołyńsko-Podolska.

 

Jak widać, megaregiony geograficzne dzielą się na prowincje oraz podprowincje, które w pewnym stopniu pokrywają się z pasami rzeźby terenu.

2. Makroregiony i mezoregiony

Dalszy podział wyróżnia makroregiony – wiele z nich to dobrze nam znane krainy geograficzne.

Ilustracja przedstawia mapę Polski z wydzielonymi różnymi kolorami podprowincjami, a wewnątrz nich pooddzielane cienkimi czerwonymi liniami są makroreginy. Wydzielone są następujące podprowincje – kolorem niebieskim wydzielone są Pobrzeża Południowobałtyckie, szaroniebieskim Pobrzeża Wschodniobałtyckie, fioletowym Pojezierza Połuniowobałtyckie, fioletowym ciemniejszym Pojezierza Wschodniobałtyckie, ciemnozielonym Niziny Sasko-Łużyckie, jasnozielonym Niziny Środkowopolskie, zielononiebieskim Wysoczyzny Podlasko-Białoruskie, innym odcieniem ciemnozielonym Polesie, jasnobrązowym Sudety i Pogórze Sudeckie, jasnopomarańczowym Wyżyna Śląsko-Krakowska, pomarańczowym Wyżyna Małopolska, innym odcieniem pomarańczowego Wyżyna Lubelsko-Lwowska, brązowym Wyżyna Wołyńsko-Podlaska, żółtopomarańczowym Północne Podkarpacie, czerwonobrązowym Zewnętrzne Karpaty Zachodnie, intensywnym czerwonobrązowym Centralne Karpaty Zachodnie, oraz innym odcieniem tego koloru Beskidy Wschodnie.Czerwonymi liniami średniej grubości zaznaczono granice między podprowincjami geograficznymi w ramach wydzielonych wcześniej prowincji.Cienkimi czerwonymi liniami zaznaczono granice makroregionów w obrębie podprowincji i opisano je. W każdej podprowincji wydzielono kilka makroregionów.Przez Polskę przebiega zaznaczona granatową grubszą linią granica pomiędzy obszarem Europy Wschodniej i obszarem Europy Zachodniej.Kolory poza granicami Polski są zamglone, opisane są państwa sąsiadujace z Polską i Morze Bałtyckie.

 

Głównym celem podziału Kondrackiego było wyróżnienie na obszarze Polski jeszcze mniejszych regionów geograficznych – mezoregionów. Dokonując tego podziału, trzymał się on kilku podstawowych zasad:

  • region geograficzny jest jednostką indywidualną o niepowtarzalnych cechach i różni się od innych regionów, w tym sąsiednich;

  • region geograficzny ma jednorodną genezę;

  • wszystkie elementy środowiska przyrodniczego mezoregionu są ze sobą silnie powiązane.

    Ilustracja przedstawia mapę Polski z wydzielonymi różnymi odcieniami koloru czerwonego, pomarańczowego i zielonego prowincjami geograficznymi. Zaznaczono granice między podprowincjami geograficznymi w ramach wydzielonych wcześniej prowincji. Zaznaczono granice makroregionów w obrębie podprowincji. W każdej podprowincji wydzielono kilka makroregionów. Cienkimi szarymi liniami zaznaczono granice mezoregionów w obrębie makroregionów i opisano je. W każdym makroregionie wydzielono kilka mezoregionów.

     

     

Polecenie 3

Korzystając z powyższych map, ustal, na terenie których jednostek podziału geograficznego – megaregionu, prowincji, podprowincji, makroregionu czy mezoregionu – położona jest twoja miejscowość.

Podział wg Kondrackiego posiada też oznaczenia cyfrowe w układzie dziesiętnym, gdzie np.:

  • megaregion Pozaalpejskiej Europy Zachodniej oznaczony jest jedną cyfrą 3;

  • prowincja Niżu Środkowoeuropejskigo oznaczona jest dwiema cyframi 31;

  • podprowincja Pobrzeży Południowobałtyckich oznaczona jest trzema cyframi313;

  • makroregion Pobrzeża Koszalińskiego oznaczony jest czterema cyframi 313.4;

  • mezoregion Wybrzeża Słowińskiego oznaczony jest pięcioma cyframi 313.41.

Geograficzny podział Polski wg J. Kondrackiego do pobrania poniżej.

Pobierz

Polecenie 4

Z listy poniżej wybierz mapę hipsometryczną swojego województwa i odczytaj nazwy występujących tam regionów geograficznych. Następnie ustal, czy są to makroregiony czy mezoregiony (ewentualnie podprowincje).

Podział Kondrackiego jest powszechnie stosowany w naukach geograficznych. Szczególne znaczenie mają jednostki najmniejsze, tj. mezoregiony, ponieważ odnoszą się one do konkretnych form terenu o w miarę wyraźnych granicach. Ich nazwy utrwaliły się w geografii Polski. Inaczej jest z jednostkami wyższego rzędu – makroregionami, podprowincjami, prowincjami, megaregionami. Stanowią one grupy mniejszych jednostek i tu już dosyć często wśród geografów pojawiają się wątpliwości, które z tych jednostek można zaliczyć do danego regionu. Z tego też względu nie zawsze używa się nazw makroregionów, podprowincji czy prowincji w postaci identycznej jak w podziale Kondrackiego. Istnieje tu pewna dowolność, toteż śmiało możemy mówić na przykład o jednym Pojezierzu Pomorskim czy o jednej Nizinie Mazowieckiej, bo takie nazwy również utrwaliły się w naszej geografii.

Polecenie 5

Z odpowiedniej mapy powyżej odczytaj nazwy makroregionów, które składają się na Pojezierze Pomorskie, Nizinę Mazowiecką i Nizinę Podlaską.

Podsumowanie

  • Krainy i regiony to obszary o odrębnych cechach fizycznogeograficznych mające jednorodną genezę i wyraźnie różniące się od innych obszarów, w tym sąsiednich. Przyjęło się, że kraina jest na ogół większa od regionu.

  • Podstawowym kryterium wyróżniającym region geograficzny jest rzeźba terenu. W dalszej kolejności bierze się pod uwagę budowę geologiczną, klimat, wody powierzchniowe, roślinność, gleby, zaludnienie.

  • W każdym regionie geograficznym powinny występować silne powiązania między elementami własnego środowiska przyrodniczego.

  • Podział Kondrackiego jest pięciostopniowy i wyróżnia kolejno: megaregiony, prowincje, podprowincje, makroregiony i mezoregiony geograficzne.

  • Największe znaczenie w tym podziale mają mezoregiony, ponieważ ich nazwy odnoszą się do konkretnych form terenu i często są dla nich jedynymi nazwami.

Praca domowa

Polecenie 6.1

Wymień i opisz główne cechy fizycznogeograficzne własnego mezoregionu, które zadecydowały o jego wyróżnieniu. Wybierz się w teren, np. na wycieczkę rowerową, i znajdź przykłady tych cech. Spróbuj też dotrzeć do granicy mezoregionu i sprawdź, czy jest ona wyraźnie widoczna w terenie. Zrób odpowiednie zdjęcia i je opisz.

Dowiedz się więcej

 

Słowniczek

kraina geograficzna

wydzielony i nazwany imieniem własnym teren, który wyróżnia się określonym zespołem cech fizycznogeograficznych

region geograficzny

wydzielony obszar, względnie jednorodny, różniący się od terenów sąsiednich cechami naturalnymi bądź nabytymi na przestrzeni dziejów; regiony uważa się zwykle za jednostki mniejsze od krain

Na zdjęciu popiersie starszego mężczyzna z dużą łysiną. Ubrany w garnitut i krawat.

prof. Jerzy Kondracki – geograf

Jerzy Kondracki

1.11.1908–13.04.1998

Wybitny polski geograf, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, autor najbardziej znanej regionalizacji fizycznogeograficznej Polski. Był też długoletnim działaczem Polskiego Towarzystwa Geograficznego oraz Komitetu Historii Nauki i Techniki Polskiej Akademii Nauk. Brał m.in. udział w pracach grupy ekspertów ONZ zajmujących się standaryzacją nazw geograficznych.

Kategoria: Moje artykuły | Dodał: kolo (2019-03-16)
Wyświetleń: 183 | Rating: 0.0/0
Liczba wszystkich komentarzy: 0
Imię *:
Email *:
Kod *:
Kategorie sekcji
Mini-czat
Statystyki

Ogółem online: 1
Gości: 1
Użytkowników: 0
Formularz logowania
 Statystyki