Witaj, Gość
Główna » Artykuły » Moje artykuły

GEOGRAFIA JAKO NAUKA

Geografia jako nauka

Geografia to dla ciebie nowy przedmiot szkolny. Jednak podczas pierwszych zajęć przekonasz się, że niektóre zagadnienia są ci już znane. Jak to możliwe? Pojawiły się wcześniej na lekcjach przyrody w szkole podstawowej. Od teraz zaczynasz właściwą naukę geografii. Przygotuj się na fascynującą przygodę.

  •  

Już wiesz

  • że geografia jest jedną z kilku nauk przyrodniczych;

  • że geografia zajmuje się zarówno działalnością człowieka, jak i środowiskiem przyrodniczym.

Nauczysz się

  • określać zakres zagadnień, którymi zajmuje się geografia jako nauka;

  • wymieniać działy geografii;

  • wymieniać sfery ziemskie podlegające badaniom geograficznym;

  • wymieniać źródła wiedzy geograficznej.

1. Czym zajmuje się geografia?

Geografia to nauka zajmująca się zróżnicowaniem powłoki ziemskiej, wzajemnych relacji pomiędzy jej składnikami oraz działalnością człowieka w ich obrębie. Nazwa tej dyscypliny naukowej pochodzi z połączenia greckich słów geos – co znaczy 'ziemia' i grapho, czyli 'pisać, opisywać'. Geografowie na początku zajmowali się zbieraniem podstawowych informacji na temat naszej planety, np. dotyczących rozkładu lądów i mórz, gór, rzek itp. Natomiast obecnie badają powłokę ziemską zarówno pod względem przyrodniczym, jak i społeczno‑gospodarczym oraz przestrzenne związki, jakie występują pomiędzy powłoką ziemską a działalnością człowieka.

Współczesna geografia została podzielona przez geografów na dwa działy w zależności od szczegółowego pola badań:

  • geografię fizyczną badającą naturalne procesy i składniki powłoki ziemskiej;

  • geografię ekonomiczną (czyli społeczno‑gospodarczą), która bada wpływ działalności gospodarczej człowieka na Ziemię oraz wpływ czynników naturalnych na działalność ludzi

    .

Niektórzy badacze wyróżniają jeszcze kolejne dwa działy:

  • geografię regionalną, która łączy elementy geografii fizycznej i ekonomicznej, kładąc nacisk na całościowe przedstawienie regionu geograficznego;

  • kartografię, czyli naukę o mapach.

Kliknij, aby uruchomić podglądIlustracja przedstawia dwa spłaszczone okręgi, które są umieszczone obok siebie w poziomie. Okręgi zachodzą na siebie dokładnie w połowie. Lewy okrąg jest niebieski, a prawy żółty. Miejsce wspólne jest barwy zielonej. Diagram opisuje podział nauk geograficznych. W lewym okręgu znajduje się geografia fizyczna, która zajmuje się środowiskiem przyrodniczym. W prawym okręgu – geografia ekonomiczna, która zajmuje się gospodarką człowieka i społeczeństwem. We wspólnej części umieszczono geografię regionalną i kartografię. Geografia regionalna zajmuje się całościowym przedstawianiem regionów geograficznych, natomiast kartografia – mapami.

 

Polecenie 1

Geografia składa się z wielu dziedzin. Poznasz je bliżej podczas trzech lat nauki. Jednak już teraz do przedstawionych wcześniej głównych działów geografii spróbuj przypisać następujące dyscypliny:

  • geografia gleb,

  • geografia komunikacji,

  • geografia Australii,

  • geografia przemysłu,

  • meteorologia i klimatologia.

2. Sfery Ziemi

Wyróżniamy pięć sfer Ziemi, które wzajemnie na siebie wpływają i przenikają się. litosfera

  • Litosfera (od greckiego słowa lithos oznaczającego 'kamień') – skalna warstwa oddzielająca gorące wnętrze Ziemi od jej powierzchni.

  • Hydrosfera (od greckiego słowa hydro oznaczającego 'wodę, wodny') – obejmuje wody w morzach, oceanach, jeziorach i rzekach, w lodowcach i lądolodach, a także wody w powietrzu, glebie i skałach.

  • Atmosfera (od greckiego słowa atmos, czyli 'para wodna, opar') – gazowa powłoka otaczająca litosferę i hydrosferę.

  • Biosfera (od greckiego słowa bios – 'życie') – sfera obejmująca istoty żywe na naszej planecie.

  • Pedosfera (od greckiego słowa pedon oznaczającego 'grunt, glebę') – wyróżniana przez wielu geografów, ściśle powiązana z biosferą warstwa glebowa składająca się zarówno z okruchów skał, wody, gazów atmosferycznych, jak i z organizmów oraz ich szczątków.

  •  

Ciekawostka

Od greckiego słowa anthropos oznaczającego 'człowieka' utworzono pojęcie antroposfera, rozumiane jako ta część biosfery, w której żyje, funkcjonuje i gospodaruje człowiek. Dzięki rozwojowi nauki człowiek poszerza granice antroposfery o obszary, gdzie nie potrafią żyć inne organizmy. Przykładem może być Międzynarodowa Stacja Kosmiczna wraz z sześcioosobową załogą, krążąca wokół Ziemi na wysokości ok. 400 km.

Kliknij, aby uruchomić podglądZdjęcie satelitarne Europy nocą. Na zdjęciu widać zarys kontynentu. Widoczne są światła wielkich aglomeracji. Światła to żółte punkty na tle granatowej Europy. Duże skupiska świateł tworzą żółte plamy. Najbardziej oświetlone są północne Włochy, Niemcy oraz Wyspy Brytyjskie. Pojedyncze punkty to mniejsze miasta.

Widać światła wielkich aglomeracji. Człowiek po raz pierwszy w historii Ziemi tak silnie przekształcił otoczenie dla swoich potrzeb. Sztuczne światło ułatwia życie w ciemnościach. Odszukaj i wskaż na ilustracji Warszawę

Ciekawostka

Najdalej w przestrzeń kosmiczną sięga niewidzialna dla nas sfera oddziaływania pola magnetycznego Ziemi nazywana magnetosferą. Magnetosfera chroni naszą planetę przed szkodliwym działaniem naładowanych, wysokoenergetycznych cząstek wiatru słonecznego, który wytwarzany jest przez naszą najbliższą gwiazdę i wysyłany w każdym kierunku.

Kliknij, aby uruchomić podglądIlustracja przedstawia magnetosferę. Po lewej stronie fragment Słońca. Powierzchnia w kolorze żółtym i czerwonym. Słońce emituje naładowane cząstki o wysokiej energii. Wokół powierzchni Słońca znajduje się korona słoneczna. Żółta korona słoneczna to promienie i obłoki naładowanych cząstek. Cząsteczki to wiatr słoneczny. Na prawo, pomiędzy Słońcem i Ziemią, znajduje się magnetosfera. Po prawej stronie ilustracji magnetosfera otacza Ziemię, tworząc wokół niej ochronny kokon. W ten niebieski kokon uderza wiatr słoneczny w postaci żółtopomarańczowego obłoku. To fala uderzeniowa. Wokół Ziemi z jej biegunów rozchodzą się błękitne kręgi. Po lewej i prawej stronie Ziemi kręgi tworzą owalne pasy. Kręgi różnią się rozmiarami. Mniejsze są ułożone równolegle do siebie wewnątrz większych kręgów. Kręgi rozchodzą się falami. Tworzą pole magnetyczne. Po lewej stronie Ziemi, od strony Słońca wszystkie kręgi są zamknięte, a po prawej te, które znajdują się na zewnątrz, nie są domknięte, ich ramiona biegną od biegunów dalej w stronę prawą, aż do granic ilustracji. To warkocz magnetosferyczny.

 

Słońce jest gwiazdą. Najbardziej zewnętrzną częścią atmosfery słonecznej jest korona słoneczna. Poprzez koronę Słońce emituje w postaci wiatru słonecznegonaładowane cząstki o dużej energii, które są niebezpieczne dla życia. Ziemia wytworzyła wokół siebie otoczkę magnetyczną, czyli tzw. magnetosferę, chroniącą przed tym szkodliwym działaniem. Magnetosfera jest zamknięta od strony Słońca (dosłonecznie), a odsłonecznie jest otwarta, tworząc długi warkocz magnetosferyczny.

Na przodzie dosłonecznie zwróconej części magnetosfery zderzają się z nią cząstki wiatru słonecznego i powstaje tu fala uderzeniowa. Od strony biegunów magnetosfera jest częściowo otwarta w postaci lejów polarnych, poprzez które mogą wpadać w głąb atmosfery ziemskiej cząstki wiatru słonecznego. W górnych warstwach atmosfery ziemskiej cząstki te wywołują świecenie gazów, czyli zjawisko zorzy polarnej. Przechwycone przez pole magnetyczne Ziemi cząstki wiatru słonecznego gromadzą się w pasach radiacyjnych.

3. Skąd współcześnie czerpiemy wiedzę geograficzną?

Wiedzę o naszej planecie ludzie zdobywają, gromadzą i przetwarzają od tysięcy lat. Źródła wiedzy geograficznej możemy podzielić na bezpośrednie i pośrednie.

Źródła bezpośrednie to:

  • obserwacje (np. zmian rodzaju roślinności wraz ze wzrostem wysokości w górach);

  • pomiary (np. elementów pogody – temperatury i wilgotności powietrza, opadów, ciśnienia atmosferycznego);

  • fotografie (np. dokonywane podczas obserwacji, dokumentujące jakieś zjawisko, fotografia lotnicza, zdjęcia satelitarne);

  • kartowanie – nanoszenie na mapę nowych treści zdobytych w trakcie obserwacji i pomiarów terenowych.

Źródła pośrednie to:

  • zasoby Internetu – największe i najłatwiej dostępne źródło wiedzy; trzeba jednak umiejętnie,

    krytycznie i ostrożnie dobierać strony www, gdyż często można natknąć się na informacje niepełne, nieaktualne, a nawet całkowicie błędne i niebezpieczne;

  • mapy – bardzo istotne źródło wiedzy, które będziesz poznawać i analizować i z którego będziesz korzystać na wielu lekcjach geografii;

  • materiały drukowane – przekazujące informacje za pomocą słów, ilustracji i liczb; do najważniejszych należą: podręczniki, słowniki, encyklopedie, książki podróżnicze, przewodniki turystyczne i aktualizowane co roku roczniki statystyczne albo inne zbiory danych statystycznych;

  • pliki cyfrowe – obecnie wydawnictwa, urzędy i inne instytucje często publikują swoje treści na nośnikach elektronicznych; nasz e‑podręcznik jest właśnie taką formą przekazu;

  • filmy i zdjęcia – cenne źródła wiedzy, mogące na przykład pokazać zjawiska geograficzne zachodzące w odległych od nas regionach kuli ziemskiej.

Polecenie 2

Korzystając z Internetu, encyklopedii oraz map zamieszczonych w atlasie geograficznym, znajdź kilka informacji. Zmierz, ile czasu zajmuje wyszukanie konkretnych wiadomości w każdym z tych źródeł.

  • Znajdź w trzech źródłach nazwę stolicy Tanzanii.

  • W ten sam sposób odszukaj nazwę i wysokość najwyższego szczytu Kenii.

  • Wyszukaj nazwy wszystkich państw graniczących z Etiopią.

Porównaj uzyskane odpowiedzi i czas poświęcony na ich zdobycie. Wyciągając wnioski, pamiętaj, że każde źródło wiedzy ma swoją wartość.

Ciekawostka

Informacje geograficzne często są nieprecyzyjne. Nie jest to jednak spowodowane niedbałością badaczy. Nie ma możliwości wykonania tak starannych pomiarów, aby dokładnie określić liczbę Polaków, wielkość powierzchni lądolodów na kuli ziemskiej albo światowych zbiorów jabłek. Innym przykładem może być podawanie różnych wysokości dla jednego obiektu, np. w wyniku zderzania się płyt litosferycznych Mount Everest „rośnie” od 4 mm do 6 mm rocznie.

Kliknij, aby uruchomić podglądZdjęcie przedstawia pasmo górskie. To fragment najwyższych gór świata Himalajów. Pasmo górskie pokryte jest śniegiem. W środkowej części pasma najwyższy szczyt w kształcie trójkąta. To Mount Everest, najwyższa góra świata. Skalisty, pokryty śniegiem i oświetlony promieniami słonecznymi szczyt góry kontrastuje z kamienistym, brązowym terenem rozpościerającym się u stóp Mount Everestu. W dole ilustracji widoczne ścieżki. Niebo błękitne.

 

Od lat toczy się spór, jaką naprawdę wysokość ma Mount Everest. Od 2010 roku, po uzgodnieniach Chińczyków z Nepalczykami, podaje się w atlasach wysokość 8848 m n.p.m. z czapą lodową i 8844 m n.p.m. bez tej czapy. Himalaje to pasmo górskie, które powstało w wyniku zderzenia się płyty indyjskiej z kontynentem Azji. W zasadzie to zderzanie trwa nadal, w wyniku czego Himalaje stale zmieniają swoją wysokość. Na przykład podczas ostatniego trzęsienia ziemi, jakie miało miejsce w Nepalu (25.04.2015), wysokość Mount Everestu zmniejszyła się o 2,5 cm.

Podsumowanie

  • Geografia to nauka opisująca Ziemię – jej środowisko przyrodnicze, a także wpływ działalności człowieka na naszą planetę.

  • Geografia bada powłokę ziemską, na którą składają się: litosfera, hydrosfera, atmosfera, biosfera i pedosfera.

  • Wiedzę geograficzną można zdobyć z różnych źródeł – bezpośrednich i pośrednich. Źródła bezpośrednie to m.in. obserwacje i pomiary terenowe. Źródła pośrednie to m.in. podręczniki, słowniki, encyklopedie, książki podróżnicze, przewodniki turystyczne, roczniki statystyczne i Internet. Korzystając z nich, nie można zapomnieć o porównywaniu informacji i uzyskanych wyników, a także o ich krytycznej ocenie.

Kategoria: Moje artykuły | Dodał: kolo (2019-03-21)
Wyświetleń: 102 | Rating: 0.0/0
Liczba wszystkich komentarzy: 0
Imię *:
Email *:
Kod *:
Kategorie sekcji
Mini-czat
Statystyki

Ogółem online: 1
Gości: 1
Użytkowników: 0
Formularz logowania
 Statystyki