Witaj, Gość
Główna » Artykuły » Moje artykuły

EUROPA POŁUDNIOWA - CECHY ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO

Europa Południowa – cechy środowiska przyrodniczego

Wokół północnych wybrzeży Morza Śródziemnego rozciąga się region Europy Południowej, który składa się z trzech górzysto‑wyżynnych półwyspów oraz licznych wysp śródziemnomorskich. Region ten różni się zdecydowanie warunkami przyrodniczymi od pozostałych obszarów Europy. Tylko tu nie ma klimatycznej zimy, okres wegetacyjny jest niezwykle długi, a szata roślinna całkowicie odmienna. Tu też zdarzają się katastrofalne w skutkach trzęsienia ziemi.

Na zdjęciu zatoka otoczona łagodnymi górami. Z prawej strony zabudowania, jasne domy z czerwonymi dachami wśród bujnej roślinności. Plaże, zacumowane łodzie, na morzu statki.

 

Już wiesz

  • jak odczytać treść mapy hipsometrycznej;

  • jak wykorzystać mapę hipsometryczną i mapy tematyczne do charakterystyki cech środowiska przyrodniczego w danym regionie;

  • czym odróżnia się klimat podzwrotnikowy od innych typów klimatu w Europie.

Nauczysz się

  • określać położenie geograficzne wielkich półwyspów i wysp należących do Europy Południowej;

  • dostrzegać odrębność klimatyczno‑roślinną Europy Południowej;

  • rozpoznawać krajobraz śródziemnomorski i wskazywać główne jego składniki;

  • wyjaśniać znaczenie terminów: zjawiska sejsmiczneobszar sejsmiczny, trzęsienie ziemi.

1. Europa Południowa – położenie geograficzne i ukształtowanie powierzchni

Europa – podział na główne regiony fizyczno-geograficzne

 

Ilustracja przedstawia mapę hipsometryczną południowej części Europy, północnej części Afryki i fragmentu Azji. W obrębie lądów występują obszary w kolorze zielonym, żółtym, pomarańczowym i czerwonym. Morza zaznaczono kolorem niebieskim. Na mapie opisano nazwy wysp, półwyspów, nizin, wyżyn i pasm górskich, mórz, zatok, rzek i jezior. Oznaczono i opisano główne miasta. Oznaczono czarnymi kropkami i opisano szczyty górskie. Czerwonymi liniami zaznaczono granice między poszczególnymi częściami Europy i opisano ich nazwy. W centralnej części mapy znajduje się Europa Południowa. Mapa pokryta jest równoleżnikami i południkami. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co pięć stopni. W legendzie przedstawiono i opisano znaki użyte na mapie.

 

Wody Morza Śródziemnego oblewają południowe wybrzeża Europy. Znajdują się tam 3 duże półwyspy: Iberyjski, Apeniński, Bałkański. Wraz z dużymi wyspami – Korsyką, Sardynią, Sycylią, Kretą – oraz grupami wysp – Balearami, Cykladami i Sporadami – tworzą one megaregion Europy Południowej.

Na zachodzie leży Półwysep Iberyjski (Pirenejski). Jego zachodnie brzegi oblewane są przez wody Oceanu Atlantyckiego, a wybrzeże wschodnie – przez Morze Śródziemne. Na południu od Afryki oddziela go wąska, mająca 14–44 km szerokości Cieśnina Gibraltarska. Na północy lądową granicę półwyspu stanowią młode góry fałdowe – Pireneje.
We wnętrzu półwyspu rozciąga się rozległy płaskowyż o średniej wysokości od 600 m do 850 m, nazywany Mesetą Iberyjską (meseta po hiszpańsku oznacza 'płaskowyż', 'wyżynę'). Na południowym wschodzie mesetę zamykają młode Góry Betyckiez najwyższym poza Alpami szczytem w Europie – Mulhacen (3479 m n.p.m.).

W środkowej części Europy Południowej leży Półwysep Apeniński, którego długość wynosi ok. 1000 km, a szerokość waha się od 125 km do 220 km. Wnętrze półwyspu zajmują młode góry fałdowe – Apeniny. Najwyższym szczytem jest Corno Grande (2914 m n.p.m.) leżący w Apeninach Środkowych. W sąsiedztwie tego półwyspu leżą 3 największe wyspy na Morzu Śródziemnym – na południu Sycylia, a na zachodzie Sardynia i Korsyka.

Na wschodzie regionu leży Półwysep Bałkański, który jest silnie zrośnięty z lądem. Jego północną granicę wyznacza linia biegnąca od Półwyspu Istria nad Morzem Adriatyckim poprzez doliny Sawy i Dunaju do Morza Czarnego.
Wnętrze półwyspu jest górzyste. W części zachodniej znajdują się młode fałdowe Góry Dynarskie, których przedłużeniem na południu są góry Pindos. W części wschodniej leżą Bałkany, nazywane też Starą Płaniną, oraz łańcuch Rodopów. Najwyższym szczytem Półwyspu Bałkańskiego jest Musała osiągająca 2925 m n.p.m. Leży ona w zrębowych górach Riła, w sąsiedztwie Rodopów.
Wschodnie wybrzeża Morza Adriatyckiego mają charakterystyczny wygląd ze względu na liczne wyspy ułożone równolegle do pasm Gór Dynarskich. Jest to wybrzeże dalmatyńskie, które powstało przez zatopienie silnie rozczłonkowanych dolin górskich. Ponad wodę wystają jedynie kulminacje gór.
W południowej części Półwyspu Bałkańskiego w Morze Jońskie wysuwa się drugorzędny, górzysty Półwysep Peloponez osiągający na południu wysokość 2404 m n.p.m.

Ćwiczenie 1

Półwyspy w Europie Południowej

 

Przeczytaj opis położenia geograficznego jednego z półwyspów należących do Europy Południowej. Wykorzystaj mapę i wskaż półwysep, którego ten opis dotyczy. 
„Od południowego zachodu oblewają półwysep wody mórz: Liguryjskiego i Tyrreńskiego, a od północnego wschodu – wody Morza Adriatyckiego”.

 

Ćwiczenie 2

Współrzędne geograficzne w Europie Południowej

 

Na którym z półwyspów Europy Południowej leży punkt o współrzędnych geograficznych 40°N; 5°W? Wykorzystaj mapę hipsometryczną.

 

Na zdjęciu łagodne góry. Na pierwszym planie drogą idą turyści.

 

Na zdjęciu ośnieżony szczyt. U jego stóp rozległe miasto o zwartej zabudowie.

 

Na zdjęciu morze otoczone łagodnymi górami. Podłużna zalesiona wyspa położona równolegle do brzegu. Na pierwszym planie zabudowania, jasne domy z czerwonymi dachami wśród bujnej roślinności.

 

Stromy brzeg zabudowany położonymi piętrowo jasnymi budynkami. Na morzu statki wycieczkowe.

 

Na zdjęciu zatoka otoczona łagodnymi górami. Z prawej strony zabudowania, jasne domy z czerwonymi dachami wśród bujnej roślinności. Plaże, zacumowane łodzie, na morzu statki.

 

2. Wpływ klimatu na roślinność i wody w Europie Południowej

Znasz już cechy klimatu podzwrotnikowego wilgotnego, czyli śródziemnomorskiego, który występuje w Europie Południowej (lekcja nr 2). Twoim zadaniem na dzisiejszej lekcji jest analiza danych ze stacji klimatycznej Rzym i ustalenie, jakie cechy klimatu wpływają na szatę roślinną i sieć wodną (hydrografię) w Europie Południowej.

Roczny przebieg średnich temperatur miesięcznych i sum opadów na stacji Rzym
Miesiące I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Rok
Średnia temperatura powietrza [°C] 6,9 7,9 10,7 13,9 18,1 22,1 24,7 24,6 21,6 16,5 11,6 8,5 15,8
Średnie sumy opadów atmosferycznych [mm] 78 89 78 77 64 47 14 22 68 129 116 108 887
  półrocze zimowe półrocze letnie półrocze zimowe  

Ćwiczenie 3

Temperatury powietrza w klimacie śródziemnomorskim

 

Odczytaj, w których miesiącach średnia temperatura powietrza na stacji Rzym przekracza 20°C.

 

Ćwiczenie 4

Średnia temperatura powietrza latem w klimacie śródziemnomorskim

 

Oszacuj średnią temperaturę powietrza w półroczu letnim na stacji Rzym.

 

Ćwiczenie 5

Pogoda latem w klimacie śródziemnomorskim

 

Korzystając z danych w tabeli 1., wskaż, w którym zestawie prawidłowo określono typ pogody w czasie klimatycznego lata w Rzymie.

 

Ćwiczenie 6

Pogoda zimą w klimacie śródziemnomorskim

 

Korzystając z danych w tabeli 1., wskaż, w którym zestawie prawidłowo określono typ pogody w czasie klimatycznej zimy w Rzymie.

 

Podsumujmy wiadomości o klimacie w Europie Południowej.
Na obszarze tym praktycznie nie występuje klimatyczna zima, a klimatyczne lato trwa ok. 6 miesięcy. Roczny przebieg opadów jest bardzo charakterystyczny – lato jest bardzo suche, a w okresie chłodniejszym występują dość wysokie opady. Istotną cechą klimatu śródziemnomorskiego jest bardzo wysoka temperatura powietrza latem w ciągu dnia. W lipcu czy sierpniu może ona osiągnąć 45°C, a we wnętrzu Półwyspu Iberyjskiego nawet 50°C. Pomiędzy latem a zimą występuje krótki okres przejściowy („jesień”) przypadający na październik, kiedy to pojawiają się już większe opady, a temperatury utrzymują się jeszcze na względnie wysokim poziomie.
Dwa czynniki sprzyjające rozwojowi roślin – ciepło i odpowiednia ilość wilgoci – generalnie nie występują w tym samym czasie. Wpłynęło to na rozwój specyficznych gatunków roślin przystosowanych do śródziemnomorskich warunków klimatycznych. Jednak występująca dzisiaj w Europie Południowej szata roślinna została bardzo silnie zmieniona przez oddziaływanie ludzi. Wybrzeża Morza Śródziemnego od dawna były gęsto zaludnione. Naturalną roślinność wypalano, by uzyskać tereny uprawne i pastwiska. Wycinano także lasy, gdyż drewno było cennym surowcem. W efekcie dzisiaj typową roślinnością są w tym regionie wiecznie zielone zarośla krzewiaste, zwane makią. Gdzieniegdzie wśród splątanych krzewów pojawiają się drzewa sięgające do 10 m. W upalne dni rośliny tworzące makię wydzielają olejki aromatyczne, nasycając powietrze intensywnym zapachem. Zarośla składają się z dębu ostrolistnego, mirtu, oleandru, pistacji i lauru, czyli wawrzynu. Rośliny przystosowały się do letniego, wydłużonego okresu suchego. Wiele gatunków ma doskonale rozwinięte systemy korzeniowe sięgające głęboko w podłoże. Inne gatunki rosną szybko na początku półrocza letniego, gdy w glebie jest dużo wilgoci. Liście wielu roślin doskonale przystosowały się do klimatu. Są one twarde, długie, srebrzyste, często pokryte warstwą ochronną tak, aby tracić jak najmniej wody przez parowanie. Roślinność tę określa się jako zimozieloną i twardolistną. Ponadto człowiek wprowadził nad Morze Śródziemne obce gatunki roślin – agawy, opuncje, eukaliptusa. Z kolei na stokach górskich zaznacza się piętrowy układ roślinności.
Stany wód w** rzekach** Europy Południowej są nieregularne, co wiąże się z rocznym przebiegiem opadów w tym regionie. Najwyższe wodostany występują w półroczu zimowym, a najniższe latem. Mniejsze rzeki niekiedy latem wysychają.

Na zdjęciu wiecznie zielone twardolistne zarośla makii śródziemnomorskiej.

 

Na zdjęciu zbiornik wodny, na brzegu lasy liściaste.

 

Na zdjęciu aleja zielonych cyprysów wzdłuż żwirowej drogi. W tle zabudowania. Dookoła skoszone pola.

 

Na ilustracji plantacja winorośli. W tle łagodne pagórki porośnięte lasem, pola uprawne.

 

Stare drzewa oliwkowe. Bardzo grube pnie, rozłożyste korony.

 

Na zdjęciu czerwone owoce pistacji na gałązce. Drobne, mięsiste, zebrane w grona. Liście wąskie, złożone.

 

3. Europa Południowa – obszar sejsmiczny; czynne wulkany

Obszar Morza Śródziemnego i tereny wokół niego są nawiedzane przez trzęsienia ziemi. Są to więc tereny sejsmiczne. Trzęsienia ziemi wywołane są przemieszczaniem się mas skalnych w obrębie skorupy ziemskiej. Punkt leżący na powierzchni Ziemi nad ogniskiem trzęsienia nazywa się epicentrum i do niego najszybciej docierają fale sejsmiczne. W epicentrum trzęsienie ziemi jest też najsilniej odczuwalne i powoduje największe szkody. Energia wyzwalana podczas trzęsienia ziemi jest ogromna, a skutkiem są zmiany rzeźby powierzchni. Powstają pęknięcia, uskoki, przesunięcia, oberwania i obsunięcia skał. Tereny zabudowane są niszczone, pękają ściany budynków, nawierzchnia dróg i ulic. W wielu tragicznych trzęsieniach ziemi na tym obszarze zginęły tysiące ludzi.

Ilustracja przedstawia mapę Europy Południowej. Na mapie w centralnej części Morze Śródziemne, na wybrzeżach zaznaczone tereny górzyste, na nich wulkany (czynne i nieczynne – w przewadze) oraz większe trzęsienia ziemi (podano liczbę ofiar śmiertelnych). Zakreskowano tereny objęte trzęsieniami ziemi – większość wybrzeży Morza Śródziemnego i duża część akwenu. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co dziesięć stopni. W legendzie umieszczono i opisano kolory użyte na mapie.

 

W Europie Południowej występują czynne wulkany. Opisy wybuchów wulkanów znane są od starożytności. Najsłynniejszym czynnym wulkanem jest Wezuwiusz, który leży koło Neapolu na Półwyspie Apenińskim. Pozostałe znajdują się na wyspach Morza Śródziemnego.
Erupcje wulkaniczne, tj. sposób wyrzucania gazów, popiołów lub lawy, mogą mieć różny przebieg – od bardzo gwałtownych (eksplozywnych) po bardziej spokojne (efuzywne), gdy lawa płynie po stoku i zastygając, wraz z popiołami i okruchami skalnymi tworzy kolejne warstwy stożka wulkanicznego. 

Ciekawostka

Przeczytaj dawny opis wybuchu Wezuwiusza, który nastąpił w 79 roku n.e.

W Kampanii nastąpiło wydarzenie wzbudzające dziwienie i grozę. Pod koniec lata (79 roku) (...) ogromny ogień wybuchł z ziemi. Góra Wezuwiusz, która położona jest koło Neapolis niedaleko brzegu morskiego, kryje w sobie niewyczerpane źródło ognia. Wierzchołek góry był niegdyś płaski, a ogień wybuchł właśnie z niego, jako że tylko tam wypłynęły języki ognia, reszta góry (...) pozostała nienaruszona. (...) z czasem wierzchołek stał się wklęsły i w ten sposób cała góra upodobniła się do amfiteatru. Kiedy się to wszystko działo, z góry wydostały się nieopisane ilości popiołu, który pokrył morze i ziemię i zapełnił powietrze. Popiół pogrzebał trzy całe miasta – Herkulanum, Pompeje i Stabie.

Kasjusz Dion, Historia rzymska. Kasjusz Dion – historyk rzymski i polityk; żył na przełomie II i III wieku, jego Historia rzymska obejmuje dzieje od czasów mitycznych do roku 229 n.e.

Szacuje się, że wybuch wulkanu w 79 roku n.e. spowodował śmierć ok. 20 tys. ludzi. Popioły wulkaniczne nagromadzone na powierzchni ziemi utworzyły porowatą skałę nazywaną tufem wulkanicznym. Dzisiaj archeologowie odsłaniają zasypane miasta i udostępniają je do zwiedzania.

Wybuch wulkanu

Schematyczny przekrój wulkanu

Ćwiczenie 7

Czynne wulkany w basenie Morza Śródziemnego

 

Połącz nazwy włoskich wulkanów z odpowiednimi opisami ich położenia.

 

Etna

Wezuwiusz

Stromboli

Vulcano

1277 m n.p.m. 
południowo-zachodnie wybrzeże Półwyspu Apenińskiego nad Zat. Neapolitańską

3323 m n.p.m. 
wschodnie wybrzeże wyspy Sycylii

924 m n.p.m. 
Wyspy Liparyjskie w południowo-wschodniej części Morza Tyrreńskiego

195 m n.p.m. 
Wyspy Liparyjskie w południowo-wschodniej części Morza Tyrreńskiego

Na zdjęciu zawalony budynek, ocalał parter, przed budynkiem zwały gruzu.

 

Na zdjęciu ruiny, kolumny, fragmenty murów. W tle stożek wulkaniczny.

 

Na zdjęciu wnętrze krateru wypełnione skałami i popiołami wulkanicznymi.

 

Na zdjęciu porowata skała osadowa, widoczne ciemniejsze elementy – piaski, okruchy scementowane jaśniejszym spoiwem.

 

Na zdjęciu na pierwszym planie ruiny zabudowań, w tle dzisiejsze zabudowania, dalej góry.

 

Podsumowanie

  • Europa Południowa to region nad Morzem Śródziemnym obejmujący 3 duże półwyspy – Iberyjski, Apeniński i Bałkański – oraz śródziemnomorskie wyspy należące do naszego kontynentu.

  • Na ukształtowanie powierzchni Europy Południowej składają się głównie łańcuchy młodych gór fałdowych. W regionie tym występują trzęsienia ziemi i znajduje się też kilka czynnych wulkanów.

  • W Europie Południowej panuje klimat podzwrotnikowy wilgotny, zwany też śródziemnomorskim. Suche gorące lato (temperatura powietrza powyżej 15°C) trwa ok. 150 dni, okres chłodniejszy (temperatura powietrza powyżej 5°C) jest względnie ciepły i deszczowy.

  • Roślinność tworzą wiecznie zielone zarośla dostosowane do letniej suszy. Dąb korkowy i oliwka europejska są roślinnym wyznacznikiem zasięgu klimatu śródziemnomorskiego.

Kategoria: Moje artykuły | Dodał: kolo (2019-03-14)
Wyświetleń: 42 | Rating: 0.0/0
Liczba wszystkich komentarzy: 0
Imię *:
Email *:
Kod *:
Kategorie sekcji
Mini-czat
Statystyki

Ogółem online: 1
Gości: 1
Użytkowników: 0
Formularz logowania
 Statystyki