Witaj, Gość
Główna » Artykuły » Moje artykuły

CZYNNIKI ROZWOJU ROLNICTWA W POLSCE

Czynniki rozwoju rolnictwa Polski

Rolnictwo to jeden z trzech głównych działów gospodarki (poza przemysłem i usługami). Jego celem nadrzędnym jest wytwarzanie żywności. Produkcja rolna dzieli się na roślinną i zwierzęcą. Uprawa roślin dostarcza m.in. ziarna zbóż, warzyw i owoców. Dzięki hodowli zwierząt mamy przede wszystkim mięso, a ponadto mleko, jaja, tłuszcze, skóry i inne.

Na zdjęciu równe rzędy grządek na polu uprawnym. W każdym rzędzie rośnie inna roślina, są też w różnym stadium wzrostu. Dwa rzędy przykryte włókniną.

 

Już wiesz

  • co to jest rolnictwo;

  • jakie jest ukształtowanie terenu Polski;

  • gdzie w naszym kraju występują najlepsze gleby.

Nauczysz się

  • wyjaśniać pojęcia: użytki rolne, grunty orne, użytki zielone, uprawy trwałe, agrotechnika, rolnictwo towarowe;

  • na podstawie danych statystycznych analizować pozaprzyrodnicze czynniki rozwoju rolnictwa (zużycie nawozów sztucznych, poziom mechanizacji, wielkość gospodarstw rolnych itp.);

  • wskazywać obszary Polski o najlepszych i najgorszych warunkach rozwoju rolnictwa;

  • wyjaśniać, czym jest rolnictwo ekologiczne.

1. Użytki rolne

Działalność rolnicza prowadzona jest głównie na terenach wiejskich, w gospodarstwach rolnych. W skład każdego gospodarstwa rolnego, oprócz zabudowań gospodarczych, wchodzą użytki rolne, czyli ziemia.

Użytki rolne dzielą się na:

  • grunty orne – ziemia przeznaczona pod uprawę roślin jednosezonowych, np. zbóż, ziemniaków, buraków cukrowych, rzepaku, kapusty, marchewki czy innych warzyw;

  • uprawy trwałe – obszary zajęte pod uprawę roślin wieloletnich, np. sady z drzewami owocowymi (jabłoniami, gruszami, czereśniami, wiśniami, śliwami i in.) czy plantacje krzewów owocowych (winorośli, malin, truskawek, porzeczek);

  • użytki zielone – łąki i pastwiska trwale porośnięte głównie trawami, które stanowią paszę dla zwierząt hodowlanych; trawa z łąk jest kilka razy w roku koszona i suszona do postaci siana, a trawa z pastwisk jest konsumowana bezpośrednio przez zwierzęta;

  • ogródki działkowe i przydomowe – małe obszary ziemi rolnej przeznaczone pod uprawę roślin na własne potrzeby.

Większość ww. użytków rolnych jest stale uprawiana, czyli znajduje się w tzw. dobrej kulturze rolnej. Jednak cześć z nich pozostaje nieuprawiana – są to odłogi i ugory. Odłóg to ziemia nieuprawiania przez kilka lat, a ugór to ziemia nieuprawiana przez część roku. Odłogowanie i ugorowanie zazwyczaj ma na celu poprawienie jakości gleby, która sama się regeneruje, kiedy nie jest uprawiana. Jednak ziemia może leżeć odłogiem również z innych powodów, np. z braku możliwości lub chęci do jej uprawiania.
Użytki rolne zajmują około 60% obszaru Polski. Blisko 3/4 z nich to grunty orne.
Kilkanaście procent powierzchni kraju pokrywają łąki i pastwiska, a sady tylko około 1%.

Na ilustracji diagram struktura użytkowania ziemi w Polsce. Grunty orne 44,5%, lasy 30,6%, łąki i pastwiska 14,5%, tereny zabudowane i przemysłowe 5,4%, wody 2%, nieużytki i inne tereny 2%, sady 1%.

 

Użytki rolne występują na obszarze całego kraju.
Grunty orne dominują na Nizinach Środkowopolskich ze względu na równinne ukształtowanie terenu. Na pofałdowanych pojezierzach i wyżynach (z wyjątkiem Wyżyny Lubelskiej) oraz w górach gruntów ornych jest znacznie mniej – zaznacza się tam większy udział lasów.
Łąki i pastwiska zajmują większe powierzchnie na wschodzie kraju, a zwłaszcza w wilgotnych rejonach województw podlaskiego, mazowieckiego i warmińsko‑mazurskiego. Są one typowe dla dolin rzecznych oraz innych terenów podmokłych.
Najwięcej wielkich sadów występuje na Mazowszu, głównie w okolicach Warszawy. Ponadto spotkać je można w pobliżu miast na południu – Wrocławia, Krakowa czy Sandomierza. W rejonie Zielonej Góry znajdują się duże, jak na nasze warunki klimatyczne, plantacje winorośli.

Ilustracja przedstawia mapę Polski. Na mapie za pomocą kolorów przedstawiono użytkowanie ziemi w Polsce. Oznaczono i opisano główne miasta. Granice województw oznaczono szarymi liniami. Opisano państwa sąsiadujące. Na mapie kolorem kremowym oznaczono grunty orne, zajmujące większą część Polski. Kolorem jasnozielonym oznaczono łąki i pastwiska. Występują one nierównomiernie na terenie całego kraju ale największe ich skupisko jest we wschodniej części Polski. Kolorem zielonym oznaczono występowanie lasów, które występują nierównomiernie na terenie całego kraju. Kolorem różowym oznaczono tereny zabudowane, które pokrywają się z położeniem miast. Kolorem pomarańczowym oznaczono sady, które skupione są w województwie mazowieckim. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co jeden stopień. W legendzie na dole mapy objaśniono kolory użyte na mapie.

 

Polecenie 1

Korzystając z powyższej mapy, omów użytkowanie ziemi w swoim województwie. Zwróć szczególną uwagę na użytki rolne.

Polecenie 2

Korzystając z danych w Tabeli 1., oblicz udział użytków rolnych w powierzchni ogólnej województw. Następnie stwórz odpowiednią mapę – kartogram. Na koniec wyjaśnij przyczyny występowania wartości ekstremalnych (najwyższych i najniższych) w określonych województwach.

Powierzchnia użytków rolnych w województwach
Województwa Powierzchnia Użytki rolne
ha %
P O L S K A 31 267 967 18 770 139 60,03
Dolnośląskie 1 994 674 1 190 531 .……
Kujawsko‑pomorskie 1 797 134 1 172 622 .……
Lubelskie 2 512 246 1 763 035 .……
Lubuskie 1 398 789 566 369 .……
Łódzkie 1 821 895 1 290 401 .……
Małopolskie 1 518 279 926 907 .……
Mazowieckie 3 555 847 2 418 934 .……
Opolskie 941 187 601 706 .……
Podkarpackie 1 784 576 943 170 .……
Podlaskie 2 018 702 1 215 887 .……
Pomorskie 1 831 034 922 613 .……
Śląskie 1 233 309 633 074 .……
Świętokrzyskie 1 171 050 751 056 .……
Warmińsko‑mazurskie 2 417 347 1 312 841 .……
Wielkopolskie 2 982 650 1 939 252 .……
Zachodniopomorskie 2 289 248 1 121 740 .……

Na ilustracji mapa konturowa Polski z podziałem na województwa. Nad nią legenda z kolorami. Kolory jasne niski udział użytków rolnych w powierzchni województw (40%). Kolory ciemne duży udział użytków rolnych w powierzchni województw (70%).

 

2. Przyrodnicze czynniki rozwoju rolnictwa w Polsce

Działalność rolnicza w naszym kraju uzależniona jest od trzech głównych czynników przyrodniczych – rzeźby terenu, jakości gleby i klimatu.

Rzeźba terenu w Polsce ogólnie sprzyja działalności rolniczej, ponieważ aż 75% powierzchni zajmują płaskie lub tylko lekko pofałdowane niziny. Jest to istotne ułatwienie mechanicznych prac polowych – na obszarach pofałdowanych (góry, wyżyny, pojezierza) duże nachylenie stoków często uniemożliwia maszynom rolniczym wjazd na pole. Ponadto po stromych stokach szybko spływa woda opadowa, wypłukując wierzchnią warstwę gleby, która przez to ma słabą jakość, co zniechęca do uprawy roślin.
Zobacz hipsometryczną mapę Polski i krzywą hipsograficzną.

Jakość gleby ma znaczący wpływ na wielkości plonów, jakie się uzyskuje. W rolnictwie jakość gleby określana jest przez następujące pojęcia:

  • żyzność – naturalna zdolność gleby do dostarczania roślinom składników pokarmowych oraz wody i powietrza;

  • urodzajność – rzeczywista żyzność gleby, tj. żyzność naturalna poprawiona działaniami człowieka, np. nawożeniem czy nawadnianiem;

  • produktywność – zdolność gleby do produkcji biomasy, czyli wydawania plonów.

Wartość użytkową gleb, czyli stopień ich przydatności do celów rolniczych wyrażają klasy bonitacyjne. W Polsce sytuacja pod tym względem nie jest zbyt korzystna, ponieważ aż 1/3 powierzchni wszystkich gruntów ornych zajmują najsłabsze gleby klasy V i VI.

Klasy bonitacyjne gleb w Polsce
KLASA Jakość gleby Udział w powierzchni
gruntów ornych Polski
Przykładowe typy gleb
I najlepsza ~0,5% czarnoziemy, najlepsze czarne ziemie, mady i rędziny, brunatne na lessach
II bardzo dobra ~3,0% czarnoziemy, dobre czarne ziemie, mady, rędziny i brunatne, najlepsze płowe
III dobra ~23,5% brunatne, płowe, czarne ziemie, rędziny, mady, zmeliorowane bagienne
IV średnia ~39,5% brunatne, płowe, bagienne, lepsze bielice, słabsze rędziny, ciężkie mady
V słaba ~21,0% bielice, płowe, słabe brunatne, płytkie mady i rędziny
VI bardzo słaba ~12,5% słabe bielice, gleby górskie

Polecenie 3

Korzystając z mapy gleb Polski oraz informacji w lekcji Zróżnicowanie gleb i roślinności na obszarze Polski, przypomnij i wskaż na mapie obszary występowania u nas gleb najlepszych i bardzo dobrych.

Ilustracja przedstawia mapę Polski . Na mapie kolorami zaznaczono typy gleb. Centralną część Polski zajmują gleby bielicowe oznaczone kolorem żółtym i gleby płowe oznaczone kolorem beżowym. Na północy przeważają gleby brunatne właściwe i kwaśne oznaczone dwoma odcieniami koloru brązowego. Wzdłuż rzek występują mady (kolor turkusowy) i gleby bagienne (kolor zielony). Czerwonymi kropkami zaznaczono miasta wojewódzkie. Opisano rzeki. Po lewej stronie mapy w legendzie umieszczono w pionie jedenaście kolorowych prostokątów, które opisano nazwami gleb. Wydzielono pięć rodzajów gleb strefowych: bielicowe, płowe, brunatne właściwe, brunatne kwaśne i czarnoziemy oraz sześć rodzajów gleb astrefowych: czarne ziemie, mady, gleby bagienne, rędziny, inicjalne gleby górskie i gleby antropogeniczne. Gleby astrefowe rozmieszczone są nierównomiernie, gleby antropogeniczne występują wokół miast.

 

Warto wiedzieć

Działalność człowieka niekiedy powoduje degradację gleby, czyli obniżenie jej jakości. Przykładami mogą tu być:

  • niewłaściwe uprawy, np. monokultura – prowadzi do wyjałowienia gleby;

  • niewłaściwe melioracje – powodują nadmierne osuszenie lub zawilgocenie gleby;

  • orka wzdłuż stoków górskich – przyspiesza wymywanie gleby (erozja wodna);

  • zanieczyszczenie środowiska (powietrza, wody) – powoduje skażenie gleby;

  • górnictwo odkrywkowe – dewastacja, czyli całkowite usunięcie gleby.

Klimat wpływa na rolnictwo Polski głównie poprzez dwa składniki – opady atmosferyczne i temperaturę powietrza.
Kształtujące się u nas na poziomie około 600 mm rocznie opady są na ogół wystarczające do uprawy większości roślin. Oczywiście niekiedy zdarzają się kilkutygodniowe okresy suszy, które mogą doprowadzić do wyschnięcia wielu upraw. Pojawiają się również kilkudniowe ulewne deszcze, które z kolei mogą przyczynić się do gnicia roślin. Groźnym zjawiskiem są gradobicia towarzyszące letnim czy wiosennym burzom – mogą one połamać liście i łodygi roślin na polu (także wichury i trąby powietrzne wyrządzają duże szkody w gospodarstwach rolnych; są to jednak przypadki sporadyczne).

Temperatura powietrza może u nas zaszkodzić roślinom właściwie tylko wtedy, kiedy jest zbyt niska. Silne mrozy w zimie potrafią zniszczyć zboża ozime i uprawy wieloletnie, np. winorośl czy drzewa owocowe. Pojawiające się wiosną przymrozki mogą przyczynić się do obumarcia tych roślin, które już zdążyły wykiełkować, a także do zniszczenia pąków kwiatowych czy liściowych na drzewach i krzewach.

W rolnictwie ważna jest długość okresu wegetacyjnego, czyli czasu w ciągu roku, w jakim roślina może wzrastać i rozwijać się. Do okresu tego wliczają się wszystkie dni, w których średnia dobowa temperatura powietrza jest większa niż 5°C. W Polsce okres wegetacyjny trwa od około 180 dni w wyższych partiach gór i na Suwalszczyźnie do 230 dni w najcieplejszych miejscach Kotlin Podkarpackich i Doliny Odry.

Polecenie 4

Korzystając z map poniżej, określ przyczyny zróżnicowania przestrzennego długości okresu wegetacyjnego w Polsce.

Ilustracja przedstawia mapę Polski. Na mapie kolorami zaznaczono średnie miesięczne temperatury powietrza w styczniu. Z lewej strony mapy kolor jest żółty, w kierunku wschodnim, w prawo i południowym, w dół mapy przechodzi w błękitny, dalej niebieski i ciemnoniebieski. Na izotermach opisano średnią miesięczną temperaturę stycznia co pół stopnia. Czerwonymi punktami zaznaczono miasta wojewódzkie. Mapa pokryta jest siatką równoleżników i południków. Dookoła mapy jest biała ramka, w której opisane są współrzędne geograficzne co jeden stopień. Poniżej mapy w legendzie umieszczono prostokątny poziomy pasek. Pasek podzielono na trzynaście kolorów. Z lewej strony ciemnoniebieskie do jasnoniebieskiego, środek błękitny, z prawej strony –seledynowy, kremowy i żółty. Każda część paska obrazuje półstopniowy przedział średniej miesięcznej temperatury powietrza w styczniu od minus sześć i pół stopnia Celsjusza – niebieskie do minus jeden stopnia Celsjusza – żółte, co pół stopnia.

 

Ilustracja przedstawia mapę Polski. Na mapie odcieniami koloru pomarańczowego i żółtego zaznaczono średnie miesięczne temperatury powietrza w lipcu. W centralnej części mapy kolor jest najciemniejszy, w kierunku północnym i południowym przechodzi w jaśniejszy. Południowe krańce Polski (tereny górzyste) są w najjaśniejszym kolorze żółtym. Na izotermach opisano średnią miesięczną temperaturę lipca co jeden stopień od dziesięciu do szesnastu stopni, a dalej co pół stopnia – aż do osiemnastu i pół stopnia. Czerwonymi punktami zaznaczono miasta wojewódzkie. Mapa pokryta jest siatką równoleżników i południków. Dookoła mapy jest biała ramka, w której opisane są współrzędne geograficzne co jeden stopień. Poniżej mapy w legendzie umieszczono prostokątny poziomy pasek. Pasek podzielono na trzynaście kolorów. Z lewej strony jasnożółte, środek jasnopomarańczowy, z prawej najciemniejsze odcienie koloru pomarańczowego. Każda część paska obrazuje jednostopniowy (powyżej szesnastu stopni – półstopniowy) przedział średniej miesięcznej temperatury powietrza w lipcu od dziesięciu stopni Celsjusza (kolory żółte) do ponad osiemnastu stopni Celsjusza (kolory pomarańczowe).

 

Ilustracja przedstawia mapę Polski. Na mapie kolorami zaznaczono długość okresu wegetacyjnego. Z lewej strony mapy jest kolor brązowy, przechodzący w kierunku wschodnim w czerwony, potem żółty, zielony do zielono-niebieskiego. Najwięcej obszarów w kolorze zielonym i zielono-niebieskim występuje na północnym-wschodzie i na południu. W południowej części mapy, obejmującej góry występuje również kolor niebieski. Na izoliniach opisano długość okresu wegetacyjnego od stu dziewięćdziesięciu dni – kolor niebieski do dwustu trzydziestu dni – kolor brązowy. Czerwonymi punktami zaznaczono miasta wojewódzkie. Mapa pokryta jest siatką równoleżników i południków. Dookoła mapy jest biała ramka, w której opisane są współrzędne geograficzne. Poniżej mapy w legendzie umieszczono prostokątny poziomy pasek. Pasek podzielono na osiem kolorów. Z lewej strony niebieski, niebiesko-zielony, dalej zielony przez żółty, pomarańczowy i czerwony do brązowego. Na izoliniach opisano długość okresu wegetacyjnego od stu dziewięćdziesięciu dni – kolor niebieski do dwustu trzydziestu dni – kolor brązowy. Opisano izolinie sto dziewięćdziesiąt dni, dwieście, dwieście pięć, dwieście dziesięć, dwieście piętnaście, dwieście dwadzieścia, dwieście dwadzieścia pięć, dwieście trzydzieści dni.

Zróżnicowany czas trwania okresu wegetacyjnego na obszarze Polski

Polecenie 5

Odczytaj z mapy długość okresu wegetacyjnego w swoich okolicach i wyjaśnij przyczyny różnic względem obszarów sąsiednich.

Polecenie 6

Biorąc pod uwagę rzeźbę terenu, jakość gleb oraz długość okresu wegetacyjnego, uzupełnij poniższy tekst:
Najkorzystniejsze warunki naturalne dla rolnictwa występują w województwach:
………………………………….,……………………………………………..,………..………………………………………………,
ponieważ ………………………………………………………………………………………………………………………………
Najmniej korzystne warunki naturalne dla upraw roślin występują w województwach:
…………………………………………………………………………………………………………………………………………..…,
ponieważ ………………………………………………………………………………………………………………………………

3. Pozaprzyrodnicze czynniki rozwoju rolnictwa

Na działalność rolniczą wpływają również czynniki pozaprzyrodnicze, kształtowane przez człowieka, który zwykle dąży do uzyskiwania jak najwyższych plonów i zbiorów. Do czynników tych zaliczają się m.in. rozmaite zabiegi agrotechniczne:

  • podstawowa uprawa ziemi – orka, podorywka, siew, bronowanie, żniwa itp.

  • płodozmian – uprawianie na tej samej ziemi co rok innych roślin, by uniknąć wyjałowienia gleby, a także by pozbyć się uporczywych chwastów;

  • użyźnianie gleby – nawożenie, czyli dostarczanie glebie dodatkowych składników pokarmowych dla roślin, pochodzących z nawozów naturalnych (kompost, obornik, gnojowica) lub sztucznych (azotowych, fosforowych, potasowych, wapniowych);

  • melioracje – nawadnianie (irygacja) lub osuszanie pól za pomocą drenów, rowów i kanałów melioracyjnych; na mniejszych powierzchniach nawadnianie może być prowadzone przy pomocy tzw. deszczowni, czyli urządzeń rozpylających wodę nad uprawami;

  • chemiczna ochrona roślin – opryskiwanie upraw pestycydami, mające na celu usunięcie niepożądanych organizmów, np. owadów, robaków, grzybów itp.

  • pielęgnacja upraw – odchwaszczanie, przerzedzanie sadzonek, „prześwietlanie” drzew itp.

Warto wiedzieć

Przez ostatnich kilkadziesiąt lat zużycie nawozów sztucznych na świecie systematycznie rosło – stale dążono do uzyskiwania coraz to wyższych plonów. Jednak w ostatnich latach ta tendencja została zahamowana ze względu na zbyt dużą ilość środków chemicznych, jaka znajdowała się w żywności. Ludzie coraz bardziej zaczynają cenić „zdrową żywność” pochodzącą z gospodarstw ekologicznych, w których nie stosuje się ani nawozów sztucznych, ani chemicznych środków ochrony roślin.

Zużycie nawozów sztucznych w wybranych krajach w latach 2005‑2013
K R A J E 2005/06 2012/13 2005/06 2012/13 2005/06 2012/13 2005/06 2012/13
ogółem azotowe (NN) fosforowe (P2O5P2O5) potasowe (K2OK2O)
na 1 ha użytków rolnych w kg
ŚWIAT 32,1 39,5 18,4 24,3 8,1 9,4 5,6 5,8
Argentyna 8,6 10,3 4,6 6,5 3,7 3,5 0,3 0,3
Australia 4,9 5,2 2,1 2,7 2,3 2,0 0,5 0,5
Austria 57,4 44,5 31,2 27,2 11,8 7,3 14,4 10,0
Białoruś 103,9 170,3 45,4 63,3 14,5 25,2 44,0 81,8
Brazylia 30,4 47,9 7,6 15,4 10,5 15,8 12,3 16,7
Bułgaria 44,8 78,8 36,1 62,0 7,5 13,5 1,2 3,3
Cypr 80,3 154,4 43,3 85,6 29,4 43,5 7,6 25,3
Dania 118,1 103,6 66,1 67,2 15,4 12,7 36,6 23,7
Estonia 40,9 52,6 22,8 34,5 7,1 7,1 11,0 11,0
Finlandia 132,1 185,6 84,7 84,1 13,1 31,8 34,3 69,7
Francja 119,7 86,9 74,6 66,4 20,2 8,8 24,9 11,7
Grecja 45,2 31,4 24,4 17,2 14,9 11,1 5,9 3,1
Hiszpania 63,0 57,2 31,7 31,3 17,6 14,0 13,7 11,9
Holandia 193,7 170,2 144,1 150,7 25,1 8,1 24,5 11,4
Irlandia 126,0 99,8 80,2 61,8 19,8 17,0 26,0 21,0
Japonia 323,3 241,9 118,0 95,1 130,2 89,7 75,1 57,1
Kanada 41,5 52,3 26,3 35,8 10,3 11,1 4,9 5,4
Niemcy 145,9 141,3 104,8 98,9 16,1 17,1 25,0 25,3
Norwegia 182,1 153,6 101,9 95,0 27,6 19,3 52,6 39,3
Polska 123,3 133,0 62,5 80,7 27,7 25,6 33,1 26,7
Portugalia 69,3 46,8 26,9 28,0 20,2 10,2 22,2 8,6
Rosja 6,6 8,8 4,0 5,5 1,6 2,0 1,0 1,3
Rumunia 32,5 31,8 21,1 21,1 9,7 8,2 1,7 2,5
Słowacja 57,7 74,0 40,5 55,6 8,7 10,8 8,5 7,6
Stany Zjednoczone 47,5 49,8 26,7 29,6 10,0 9,8 10,8 10,4
Szwecja 73,6 59,1 50,2 48,6 11,0 3,4 12,4 7,1
Węgry 66,8 80,0 44,3 56,7 10,4 11,6 12,1 11,7
Wielka Brytania 92,3 84,7 59,2 57,9 13,9 11,3 19,2 15,5
Włochy 90,7 78,2 54,3 49,9 19,4 15,1 17,0 13,2
Źródło:

Polecenie 7

*Przeanalizuj dane z Tabeli 3. i znajdź państwa, w których ogólne zużycie nawozów sztucznych w ostatnich latach wyraźnie zmalało. Spróbuj wyjaśnić, dlaczego miało to miejsce właśnie w tych krajach. Zwróć też uwagę na państwa, w których zużycie nawozów sztucznych wzrosło – jak to wyjaśnisz?

Oprócz agrotechniki duże znaczenie mają też społeczno‑gospodarcze czynnikirozwoju rolnictwa, do których zaliczają się:

  • wielkość gospodarstw rolnych;

  • specjalizacja produkcji rolnej;

  • towarowość produkcji rolnej;

  • mechanizacja prac;

  • zatrudnienie w rolnictwie;

  • polityka rolna władz.

Nowoczesna produkcja rolna prowadzona jest w dużych, wyspecjalizowanych i zmechanizowanych gospodarstwach wysokotowarowych. Posiadając dużą powierzchnię użytków rolnych oraz odpowiednie wyposażenie w maszyny i sprzęt rolniczy, uzyskuje się wysokie plony i zbiory przy niższych kosztach jednostkowych uprawiania ziemi. Takie rolnictwo funkcjonuje w krajach Europy Zachodniej, a także w USA, Kanadzie i Australii.

W Polsce wciąż mamy zbyt wiele małych, niskotowarowych gospodarstw rolnych – co drugie nasze gospodarstwo liczy mniej niż 5 ha. Produkcja w nich jest na ogół niewielka i kosztowna, bo słabo wyspecjalizowana i zmechanizowana. Plony są małe, gdyż drobnym rolnikom indywidualnym często brakuje pieniędzy na nawozy sztuczne i zabiegi agrotechniczne. Niewielkie zbiory z małych gospodarstw trudniej jest też sprzedać po korzystnych dla rolnika cenach. To właśnie dzięki małym gospodarstwom zatrudnienie w rolnictwie sięga u nas kilkunastu procent, podczas gdy ww. krajach z nowoczesnym rolnictwem jest ono na poziomie zaledwie kilku procent.

Ilustracja przedstawia dwie mapy Polski z podziałem na województwa. Na pierwszej diagramami kołowymi przedstawiono wielkość gospodarstw rolnych w poszczególnych województwach. W północno-zachodniej części kraju gospodarstwa duże – powyżej piętnastu hektarów, średnie – od pięciu do piętnastu hektarów i małe – poniżej pięciu hektarów – występują w podobnych ilościach. Na wchodzie i południu przeważają gospodarstwa małe – poniżej pięciu hektarów. Na drugiej mapie pokazany jest stopień towarowości rolnictwa. Największa towarowość jest w pasie od Żuław, poprzez Kujawy i Wielkopolskę po Dolny Śląsk i Śląsk Opolski, oraz w zachodniej części województwa zachodniopomorskiego i w centralnej części Mazowsza. Niska towarowość przeważa w Małopolsce

 

Największe rozdrobnienie gospodarstw występuje w Polsce Południowo‑Wschodniej, gdzie gospodarstwa małe (do 5 ha) stanowią ponad 70% wszystkich gospodarstw. Tam też mamy najniższy poziom towarowości produkcji rolnej. To dlatego, że Małopolska i Podkarpacie są dosyć gęsto zaludnione ludnością wiejską i każdy potrzebuje ziemi rolnej, a tej nie ma tam zbyt wiele, ze względu na pofałdowany teren i duże zalesienie.
Najwyższa towarowość notowana jest na zachodzie Polski, a zwłaszcza na obszarach z dobrymi glebami – Nizina Śląska, Kujawy, Żuławy Wiślane, Nizina Szczecińska. Wielkopolska. Tam też funkcjonuje najwięcej dużych gospodarstw rolnych, wyspecjalizowanych w określonym rodzaju produkcji rolnej, np. w uprawie zbóż czy innych roślin jednosezonowych (buraków cukrowych, rzepaku) albo w hodowli trzody chlewnej czy drobiu. Jest to właściwy kierunek działalności rolniczej – tereny o najlepszych warunkach naturalnych są intensywnie wykorzystywane do wysokotowarowej produkcji rolnej.

Polecenie 8

Korzystając z map zamieszczonych powyżej, wykaż związek między wielkością gospodarstw rolnych a poziomem towarowości produkcji rolnej.

Polecenie 9

Scharakteryzuj strukturę wielkości gospodarstw rolnych oraz towarowość produkcji rolnej w swoim województwie.

Po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej nasi rolnicy zaczęli otrzymywać dopłaty bezpośrednie do każdego hektara ziemi rolnej. Jest to znaczący dopływ gotówki dla wielu gospodarstw rolnych, ponieważ pozwala m.in. obniżyć koszty produkcji. Dzięki dopłatom rolnicy indywidualni mogą utrzymać się na rynku krajowym, a niekiedy nawet konkurować na rynkach zagranicznych.

Warto wiedzieć

Do 1989 roku większość użytków rolnych w Polsce była państwowa, tj. należała do wielkich Państwowych Gospodarstw Rolnych (PGR). Zostały one jednak zlikwidowane i obecnie ponad 90% użytków rolnych należy do prywatnych gospodarstw indywidualnych. Pozostałą część zajmują nieliczne spółdzielnie rolnicze oraz Agencja Nieruchomości Rolnych.

4. Rolnictwo ekologiczne

Stale rosnące zapotrzebowanie na tzw. „zdrową żywność” przyczynia się do rozwoju ekologicznych gospodarstw rolnych. W gospodarstwach tych produkcja rolna prowadzona jest wyłącznie naturalnymi sposobami uprawy i hodowli. Nie stosuje się nawozów sztucznych i innych środków chemicznych. Do użyźniania gleby wykorzystywane są nawozy naturalne – kompost (wytwarzany z odpadów roślinnych) oraz obornik (wytwarzany z odchodów zwierzęcych). Zwierzęta trzymane są w tzw. chowie ściółkowym, co oznacza, że w podłożu mają ściółkę złożoną ze słomy, otrębów, trocin itp. Dzięki temu powstaje nawóz naturalny w postaci zwięzłego obornika, a nie płynnej gnojowicy, jak to jest w chowie bezściółkowym. Zwierzęta hodowlane żywią się paszami naturalnymi, często wprost na pastwiskach naturalnych. Stosuje się specjalny, płytki rodzaj orki ziemi uprawnej, by zachować w jak najlepszym stanie naturalny profil glebowy. Rośliny uprawiane są na małych poletkach w systemie corocznego, bardzo urozmaiconego płodozmianu, by nie wyjałowić gleby.

Na zdjęciu równe rzędy grządek na polu uprawnym. W każdym rzędzie rośnie inna roślina, są też w różnym stadium wzrostu. Dwa rzędy przykryte włókniną.

 

Ogólnie działalność ekologicznych gospodarstw rolnych opiera się na dwóch podstawowych zasadach:

  • produkcja rolna bez szkodliwego wpływu na środowisko naturalne,

  • wytwarzanie żywności całkowicie zdrowej dla człowieka.

Ścisłe przestrzeganie ww. zasad we współczesnym rolnictwie jest dosyć trudne i wymaga znacznych nakładów finansowych oraz pracy ręcznej. Z tych względów jednostkowe koszty produkcji w gospodarstwach ekologicznych są dosyć duże, co przekłada się na wysokie ceny „zdrowej żywności”. Dlatego rolnictwo ekologiczne rozwija się głównie w bogatych krajach.

Rolnictwo ekologiczne w krajach Unii Europejskiej (2012 r.)
KRAJE Liczba gospodarstw
ekologicznych
Powierzchnia użytków rolnych
gospodarstw ekologicznych
w ha w % 
użytków rolnych ogółem
UNIA EUROPEJSKA 251849 9960521 5,3
Austria 21843 533230 19,7
Belgia 1413 59718 4,4
Bułgaria 2754 39137 1,3
Cypr 719 3923 2,7
Czechy 3934 488658 11,5
Dania 2651 194706 7,4
Estonia 1478 144147 15,3
Finlandia 4322 197751 8,7
Francja 24425 1032941 3,8
Grecja 23433 462618 5,6
Hiszpania 30462 1593197 6,4
Holandia 1646 48038 2,5
Irlandia 1400 54122 1,3
Litwa 2527 156539 5,4
Luksemburg 102 3924 3,0
Łotwa 3496 195658 10,8
Malta 9 26 0,3
Niemcy. 23032 1034355 6,2
Polska 25944 661956 4,3
Portugalia 2603 200151 6,0
Rumunia 15315 288261 2,1
Słowacja 365 166700 8,8
Słowenia 2682 35101 7,6
Szwecja 5601 477685 15,6
Węgry 1560 130609 3,1
Wielka Brytania 4281 590009 3,4
Włochy 43852 1167362 9,1
Źródło:

Polecenie 10

Wymień zalety i wady rolnictwa ekologicznego.

Polecenie 11

Przeanalizuj dane z Tabeli 4. i sporządź krótką notatkę w zeszycie na temat rozwoju rolnictwa ekologicznego w krajach Unii Europejskiej.

W 2001 roku Sejm RP uchwalił ustawę regulującą zasady prowadzenia produkcji ekologicznej oraz obrotu i przetwórstwa tych produktów. Powołano jednostki certyfikujące rolnictwo ekologiczne, które m.in. nadzorują przestawianie się gospodarstw zwykłych na produkcję ekologiczną. Liczba gospodarstw ekologicznych i tym samym ogólna powierzchnia ekologicznych użytków rolnych w Polsce systematycznie wzrasta.

Ekologiczne gospodarstwa rolne w Polsce w latach 2005–2013
Lata Z certyfikatem W okresie przestawiania
gospodarstwa powierzchnia użytków rolnych
w ha
gospodarstwa powierzchnia użytków rolnych
w ha
2005 1463 38673 5719 127627
2007 6618 137891 5252 150380
2010 12901 308095 7681 210974
2011 15234 376036 8215 229484
2012 18187 457089 7757 204599
2013 19872 492972 6726 176998
Źródło:

Polecenie 12

Dowiedz się gdzie w okolicy znajduje się ekologiczne gospodarstwo rolne i spróbuj poznać bliżej zasady jego funkcjonowania. Zrób odpowiednie notatki i zdjęcia.

Ciekawostka

Wydajnym, ale kontrowersyjnym rodzajem rolnictwa jest wytwarzanie żywności genetycznie zmodyfikowanej GMO (ang. Genetically Modyfied Organism). Dzięki rozwojowi inżynierii genetycznej możliwe było uzyskiwanie takich odmian roślin, które na przykład zawierają więcej składników odżywczych i nie zawierają toksyn, są bardziej odporne na szkodniki, mają dłuższą trwałość. Uzyskano to przy uprawie m.in. kukurydzy, ziemniaków, soi, fasoli, pomidorów, tytoniu. W produkcji żywności genetycznie zmodyfikowanej na świecie przodują Amerykanie i Chińczycy. W Polsce corocznie obsiewa się takimi odmianami kilka tysięcy hektarów gruntów. Powierzchnia ta systematycznie rośnie, mimo licznych protestów ekologów, którzy uważają, że spożywanie genetycznie zmienionych roślin jest szkodliwe dla zdrowia.

Podsumowanie

  • Rolnictwo to jeden z trzech głównych działów gospodarki, zajmujący się wytwarzaniem żywności na użytkach rolnych, które wchodzą w skład gospodarstw rolnych.

  • Główne rodzaje użytków rolnych to grunty orne, łąki i pastwiska oraz sady.

  • Podstawowe czynniki przyrodnicze wpływające na rozwój rolnictwa to ukształtowanie terenu, jakość gleby i klimat.

  • W Polsce rolnictwu sprzyja przewaga równinnego ukształtowania terenu i umiarkowany klimat. Jednak mało jest dobrych gleb.

  • Najważniejsze pozaprzyrodnicze czynniki rozwoju rolnictwa to poziom agrotechniki, wielkość gospodarstw rolnych, towarowość i specjalizacja produkcji rolnej, zatrudnienie w rolnictwie, polityka rolna władz.

  • W Polsce wciąż jeszcze za dużo jest małych gospodarstw niskotowarowych – dominują one na wschodzie kraju.

  • Polscy rolnicy otrzymują dopłaty bezpośrednie z Unii Europejskiej, dzięki którym działalność rolnicza może być opłacalna.

  • Rolnictwo ekologiczne rozwija się głównie w krajach bogatych, choć także i w Polsce.

Kategoria: Moje artykuły | Dodał: kolo (2019-03-17)
Wyświetleń: 130 | Rating: 0.0/0
Liczba wszystkich komentarzy: 0
Imię *:
Email *:
Kod *:
Kategorie sekcji
Mini-czat
Statystyki

Ogółem online: 1
Gości: 1
Użytkowników: 0
Formularz logowania
 Statystyki