Witaj, Gość
Główna » Artykuły » Moje artykuły

AZJA - NAJSTARSZE CYWILIZACJE

Azja – najstarsze cywilizacje. Ludność Azji

Badania antropologiczne wskazują, że pierwsi ludzie dotarli do Azji z Afryki. Liczne stanowiska archeologiczne pozwalają przypuszczać, że ok. 100 tys. lat temu człowiek rozumny (homo sapiens) zamieszkiwał już całą Azję.
Na niektórych obszarach warunki środowiska przyrodniczego sprzyjały przejściu z koczowniczego do osiadłego trybu życia i wówczas pojawiło się rolnictwo, czyli pozyskiwanie żywności w kontrolowany sposób. Na tych obszarach w IV i III tysiącleciu przed naszą erą zaczęły powstawać pierwsze cywilizacje Azji.

Na zdjęciu kamienna tabliczka z pismem klinowym – zygzakowate znaki.

 

Już wiesz

  • że w Azji występują obszary o silnie zróżnicowanych cechach środowiska przyrodniczego;

  • że cechy środowiska przyrodniczego wpływają na sposoby gospodarowania, rozmieszczenia ludności i gęstość zaludnienia;

  • że na Ziemi występują 3 główne odmiany (rasy) człowieka.

Nauczysz się

  • wskazywać na mapie obszary, w których kształtowały się najstarsze cywilizacje azjatyckie;

  • omawiać współczesne rozmieszczenie ludności w Azji;

  • wyjaśniać, posługując się mapami geograficznymi i historycznymi, przyczyny zróżnicowania gęstości zaludnienia w Azji;

  • wymieniać główne religie i ich współczesny zasięg w Azji.

1. Pierwotne obszary udomowienia roślin i zwierząt w Azji

W południowo‑zachodniej Azji ok. 8,5 tys. lat temu pierwotni łowcy‑zbieracze rozpoczęli pierwszą rewolucję rolniczą, której skutki są odczuwalne do dzisiaj. Tu, na obszarze nazwanym Żyznym Półksiężycem, obejmującym dolinę dolnego Nilu, wschodnie wybrzeża Morza Śródziemnego oraz dorzecze Eufratu i Tygrysu, rozpoczęły się procesy udomowienia roślin i zwierząt. Do dzisiaj w pełni nie wyjaśniono przyczyn rozwoju rolnictwa. Należy jednak przyjąć, że zapewne miały one charakter egzystencjalny, środowiskowy i kulturowy.

Prawdopodobne przyczyny i skutki rozwoju rolnictwa
Przyczyny pojawienia się rolnictwa Skutki rozwoju rolnictwa
Zmiany klimatu – ok. 10 tys. lat temu nastąpił schyłek epoki lodowcowej Innowacje techniczne – wzrost efektywności produkcji rolniczej
Skupienie wielu gatunków roślin, głównie dzikich gatunków zbóż, na obszarze Żyznego Półksiężyca Rozwój sposobów wymiany żywności – rozwój handlu
Spadek ilości dostępnej żywności w środowisku naturalnym i potrzeba uzyskiwania jej w sposób kontrolowany i na większą skalę Wytworzenie się różnorodnych form aktywności ludzkiej – świadoma i zaplanowana działalność rolnicza, podział prac
Wzrost zapotrzebowania na żywność, wzrost liczby ludności Osiadły tryb życia – rozwój osiedli wiejskich, początki miast

Na obszarze Żyznego Półksiężyca udomowiono ok. 70 gatunków roślin, które zostały później rozpowszechnione na całym świecie. Najważniejszymi z nich są zboża, rośliny strączkowe oraz wiele gatunków drzew owocowych. Spośród zwierząt udomowiono kozę, owcę, krowę i świnię.
Drugim obszarem, na którym nastąpiły niezależne procesy udomowienia roślin i zwierząt, była Nizina Chińska. W tym regionie ok. 7,5 tys. lat temu udomowiono proso, sorgo, soję, herbatę, trzcinę cukrową, brzoskwinię i pomarańczę. Hodowano tu także jedwabniki, świnie i bawoły.
Nieco później rolnictwo zaczęło się rozwijać w dolinie Indusu i na Półwyspie Indyjskim oraz w Azji Południowo‑Wschodniej. Z kolei Nizina Turańska w Azji Środkowej prawdopodobnie była obszarem udomowienia konia i wielbłąda.

Ilustracja przedstawia mapę Azji. Mapa hipsometryczna, kolory wygaszone, brak opisów. Na tym tle umieszczono pięć obszarów początków rolnictwa (udomowień roślin i zwierząt). Oznaczono je kolorem fioletowym i opisano numerami. Numery objaśniono w legendzie. 1 – Żyzny Półksiężyc, zwierzęta: świnia , krowa, koza, owca, rośliny: pszenica, jęczmień, cebula, soczewica, len, palma daktylowa. 2 – Nizina Chińska, zwierzęta: jedwabnik, rośliny: proso, sorgo, pomarańcza, brzoskwinia, soja, herbata, trzcina cukrowa. 3 – Półwysep Indyjski, zwierzęta: bawół, rośliny: bawełna, konopie, juta, cytryna, ogórek. 4 – Azja Południowo-Wschodnia, rośliny: ryż, kokos, banan, trzcina cukrowa, chlebowiec, palma betelowa. 5 – Azja Środkowa, zwierzęta: koń, wielbłąd, rośliny: proso, gryka, lucerna. Morza i oceany zaznaczono kolorem niebieskim i opisano. Mapa pokryta jest równoleżnikami i południkami. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co dwadzieścia stopni.

Obszary udomowienia ważniejszych roślin żywieniowych i uprawnych oraz zwierząt w Azji

Mapa pokazuje, że najbardziej sprzyjającymi terenami dla pierwotnego osadnictwa były obszary leżące w strefie klimatu podzwrotnikowego z dobrymi glebami i z dostępem do wody. Rozwój rolnictwa przyczynił się do wielu innowacji, ale najważniejszy był stały wzrost liczby ludności. To bowiem zapoczątkowało powstanie cywilizacji i pierwszych państw.

Niziny rzeczne w Azji w strefie klimatu podzwrotnikowego były atrakcyjnymi terenami do wczesnego osadnictwa

Na zdjęciu pola uprawne nad rzeką. W tle pagórkowaty teren.

 

Wody Indusu od tysiącleci służą do nawadniania użytków rolnych w dolinie tej rzeki

 

Na Nizinie Gangesu wciąż stosowane są prymitywne metody uprawy ziemi

 

W dolinie chińskiej rzeki Jangcy tak jak przed wiekami uprawiany jest ryż

 

2. Najstarsze cywilizacje w Azji

Termin cywilizacja wywodzi się z łaciny – słowo civilitas oznacza 'poczucie bycia obywatelem'. Cywilizacja to stan kultury materialnej, technicznej i duchowej, jaki osiągnęło dane społeczeństwo w pewnym momencie swoich dziejów. Do elementów odróżniających jedną cywilizację od innej należą: język, historia, religia, obyczaje, instytucje społeczne. Te elementy tworzą wspólnotę ludzi zamieszkujących dany obszar.

Najstarsze cywilizacje Azji powstały w IV i III tysiącleciu p.n.e. na nizinnych obszarach nad dużymi rzekami w klimacie podzwrotnikowym. Najstarszą jest cywilizacja Sumerów, która powstała na Nizinie Mezopotamskiej nad Eufratem i Tygrysem – wielkimi rzekami w Azji Południowo‑Zachodniej. W III tysiącleciu p.n.e. państwo sumeryjskie osiągnęło szczyt rozwoju, obejmując całą ówczesną Mezopotamię. Do wielkich osiągnięć tej cywilizacji należy pismo klinowe, opracowanie sześćdziesiętnego systemu liczenia, który jest do dzisiaj zachowany w miarach czasu i kątów; wynalezienie koła i zastosowanie go jako koła garncarskiego oraz części wozu. Upadek tej cywilizacji datuje się na II tysiąclecie p.n.e.
W środkowym i dolnym biegu Indusu w latach 2500‑1750 p.n.e. powstała cywilizacja harappańska, nazywana też cywilizacją doliny Indusu. Tereny te zamieszkiwały prawdopodobnie ludy drawidyjskie, które wytworzyły dobrze rozwiniętą cywilizację miejską, o czym świadczy powstanie 70 miast – dwa najbardziej znane z nich to Harappa i Mohendżo Daro. Miasta budowano według jednego wzorca urbanistycznego – ulice przecinały się pod kątem prostym. Domy budowano z wypalonej cegły, planując ścisłe przeznaczenie każdego budynku. Miasta posiadały niezwykle wydajne systemy kanalizacyjne. Po tej cywilizacji zachowały się liczne zabytki piśmiennictwa – niektórych z nich do dziś nie odczytano.
Na Nizinie Chińskiej w dorzeczu Huang He w IV tysiącleciu p.n.e. zaczęła się kształtować cywilizacja chińska. Badania archeologiczne wskazują, że między IV a I tysiącleciem p.n.e. cywilizacja ta rozszerzała swój zasięg na coraz większy obszar Azji Wschodniej. W Chinach udomowiono dwa gatunki prosa odpornego na suszę, które uprawiano na północy, natomiast na południu kraju rozwinięto uprawę ryżu. Udomowiono też bawoła, jedwabniki, a także kaczki i gęsi. Około 500 roku p.n.e. potrafiono już wytapiać i obrabiać żelazo. W 221 roku p.n.e. Chiny zostały zjednoczone. Do ważnych zmian, które przyczyniły się do scalenia państwa, należało wówczas opracowanie i wprowadzenie systemu zapisu znaków, który przekształcił się we współczesny alfabet chiński. Wspólny język oraz wspólne elementy kultury umożliwiły przetrwanie państwa chińskiego do dziś.
Do ważnych chińskich wynalazków, które pojawiły się ok. 800–1000 lat wcześniej niż w Europie, należą: wyrób papieru i prochu strzelniczego, kompas magnetyczny, ruchoma czcionka umożliwiająca szybki druk, ster rufowy, piece hutnicze z miechami tłokowymi umożliwiające wytop stali.
Do najbardziej znaczących budowli należy Wielki Mur Chiński wznoszony już od VII wieku p.n.e. (wiele odgałęzień zbudowano później, tj. od XIV do XVII wieku n.e.). Długość Muru wynosi ok. 6500 km. Innym znaczącym osiągnięciem jest Wielki Kanało długości 1600 km, łączący ze sobą rzeki Huang He i Jangcy.
Silne uformowane i ugruntowane państwo, jakim były Chiny, wywarło wielki wpływ na cały obszar Azji Wschodniej i Południowo‑Wschodniej.

Na zdjęciu kamienna tabliczka z pismem klinowym – zygzakowate znaki.

 

Na zdjęciu ruiny dawnego miasta. Regularny, prostokątny kształt pozostałości.

 

Na zdjęciu figury żołnierzy z wypalonej gliny, nieco poblakłe. Figury różnią się, mają inne twarze, podobne stroje i nakrycia głowy.

 

Na zdjęciu Wielki Mur Chiński, przebiegający po szczytowych partiach pasma górskiego porośniętego lasami, wieże sygnalizacyjne. Na murze turyści.

 

3. Ludność Azji i jej współczesne rozmieszczenie

Azję zamieszkuje obecnie 4 mld 393 mln ludzi, co stanowi blisko 60% ogółu ludności świata (dane z 2015 roku). Wzrost liczby ludności w Azji przedstawia wykres.

Na ilustracji wykres liniowy. Regularny wzrost liczby ludności Azji o stałą (około pół miliona) liczbę osób w poszczególnych dziesięcioleciach od tysiąc dziewięćset sześćdziesiątego roku do dziś. Prognoza przewiduje zmniejszenie przyrostu (do trzystu milionów osób) w następnym dziesięcioleciu.

Liczba ludności Azji latach 1960–2010 i prognoza na lata 2010–2030

Od połowy lat 50. XX wieku utrzymuje się w Azji stały, niezwykle wysoki bezwzględny wzrost liczby ludności. W tym czasie w wielu państwach tego kontynentu nastąpiła poprawa sytuacji zdrowotnej, wprowadzono szczepienia ochronne. Zwiększyła się też wydajność pracy w rolnictwie dzięki wprowadzeniu mechanizacji, nawozów sztucznych, nawodnień oraz uprawy nowych, wysoko wydajnych odmian ryżu i pszenicy. Falę wielkiego wzrostu populacji ludzkiej nazywa się eksplozją demograficzną (ludnościową).
Wykres powyżej pokazuje, że od 1960 roku w każdym dziesięcioleciu przybywało w Azji od 450 mln do 550 mln ludzi. Taki wielki wzrost bezwzględnej liczby ludności nigdy nie występował na żadnym innym kontynencie.
Mapa poniżej przedstawia współczesne rozmieszczenie ras ludzkich w Azji. Ludzie rasy żółtej stanowią 55% ogółu ludności, zamieszkując regiony w północno‑wschodniej, wschodniej i południowo‑wschodniej Azji.

Ilustracja przedstawia mapę odmian ludzkich w Azji. Odmiany główne: biała – Europeidzi, żółta – Mongoloidzi. Odmiany mieszane: biała z żółtą – Metysi. Najwięcej obszarów pokrywa kolor niebieski oznaczający odmianę białą (na południu i w środkowej części Azji), i żółty – Mongoloidzi (na północnym-wschodzie i południowym- wschodzie Azji). Państwa nad Morzem Kaspijskim zamieszkuje odmiana mieszana – Metysi. Część obszarów pokrywają kolorowe pasy oznaczające, że występuje tam ludność różnych odmian (głównie Indie i Kazachstan). Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co dwadzieścia stopni. W legendzie umieszczono i opisano kolory użyte na mapie.

 

Ludzie rasy białej stanowią 43% ogółu ludności i zamieszkują tereny Azji Południowej i Południowo‑Zachodniej oraz obszary skolonizowane przez Europejczyków, leżące w południowej Syberii. Ludność rasy czarnej stanowi ok. 1,5% ogółu ludności Azji i zamieszkuje niewielkie obszary na Półwyspie Indyjskim, a także wyspy w Azji Południowo‑Wschodniej. Każda z głównych ras dzieli się na liczne odmiany różniące się cechami fizycznymi.

Na ilustracji kula ziemska, punktem zaznaczony Afganistan. Obok twarz starego mężczyzny z siwą brodą. Na głowie ma turban. Podpis – Pasztun.

 

Na ilustracji kula ziemska, punktem zaznaczony Izrael. Obok twarz mężczyzny z długą siwą brodą. Na głowie ma turban. Podpis – Samarytanin.

 

Na ilustracji kula ziemska, punktem zaznaczony Turkmenistan. Obok twarz starszego mężczyzny z długą siwą brodą. Na głowie ma dużą czapkę. Podpis – Turkmen.

 

Na ilustracji kula ziemska, punktem zaznaczony Yushu, Tybet, Chiny. Obok twarz kobiety długimi ciemnymi lekko siwymi włosami. Podpis – Tybetanka.

 

Na ilustracji kula ziemska, zaznaczono trzy punkty w północno-wschodniej Rosji. Obok twarz mężczyzny z wąsami i brodą. Na głowie ma Futrzaną czapkę. Podpis – Czuksza.

 

Na ilustracji kula ziemska, zaznaczono punkt w północnej Rosji. Obok twarz mężczyzny z długimi ciemnymi włosami. Podpis – Ewenk.

 

Na ilustracji kula ziemska, zaznaczono punkt w Indiach. Obok twarz mężczyzny z długimi jasnymi wąsami i siwymi krótkimi włosami. Ciemna cera. Podpis – Hindus z Kawardha.

 

Ważną cechą ludności żyjącej w Azji jest wielka mozaika językowa i narodowościowa. Na świecie używa się dzisiaj 5 tys. języków, z czego tysiąc w Azji. Do największych azjatyckich grup językowych należą: chińsko‑tybetańska i indoeuropejska. Mniejszy zasięg mają grupy językowe: malajsko‑polinezyjska, drawidyjska (Indie) i semicko‑chamicka (odmiany języka arabskiego), a także japońska i koreańska.

Mapa poniżej przedstawia rozmieszczenie ludności w Azji. Łatwo dostrzeżesz, że na kontynencie tym występują ogromne dysproporcje w rozmieszczeniu ludności i gęstości zaludnienia. Główną przyczyną takiego stanu rzeczy jest wielkie zróżnicowanie cech azjatyckiego środowiska przyrodniczego. Obecnie w Azji znajdują się dwa największe skupiska ludności na świecie. Są to:

  • region wschodnioazjatycki obejmujący Chiny Wschodnie, Półwysep Koreański, i Wyspy Japońskie – na tym obszarze żyje 1,6 mld ludzi;

  • region południowoazjatycki obejmujący Półwysep Indyjski, ujście Gangesu i Brahmaputry, Nizinę Indusu – na tym obszarze żyje 1,5 mld ludzi.

    Ilustracja przedstawia mapę rozmieszczenia ludności w Azji. Kolorami od zielonego przez żółty i pomarańczowy do czerwonego i brunatnego przedstawiono gęstość zaludnienia. Na północy i w centrum przeważa kolor zielony (poniżej dziesięciu osób na jeden kilometr kwadratowy), dalej na południe i wschód przeważa kolor żółty i pomarańczowy do brunatnego oznaczające dużą gęstość zaludnienia. Najgęściej zaludnione są Indie, Chiny, Indonezja. W rejonach górskich białe plamy, obszary niezamieszkane. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co dwadzieścia stopni. W legendzie umieszczono i opisano kolory użyte na mapie.

     

     

W tych dwóch regionach żyje 75% ludności Azji. Ponadto większe skupienia ludności występują w Azji Południowo‑Wschodniej, np. na niektórych wyspach Archipelagu Malajskiego (Jawa, Bali), na Filipinach, w Wietnamie czy Tajlandii – łącznie mieszka tam ok. 500 mln ludzi. Stosunkowo gęsto zaludnione są też niektóre obszary Azji Południowo‑Zachodniej, np. Nizina Mezopotamska czy wybrzeża Morza Śródziemnego.

Ćwiczenie 1

Gęstość zaludnienia w Azji

 

Oblicz średnią gęstość zaludnienia w Azji w 2015 roku. 
Liczba ludności Azji – 4 mld 393 mln; powierzchnia Azji – 44,5 mln 

km2km2

.

 

Na zdjęciu zatłoczona ulica, dużo samochodów, wysokie budynki.

 

Na zdjęciu zwarta zabudowa w dużym mieście. Przewaga białych budynków z czerwonymi dachami. W tle góry.

 

Na zdjęciu mężczyźni w białych strojach, na głowach chusty i czarne krążki. Niektórzy ubrani w garnitury. Jeden mówi do mikrofonu, na stole laptop, w tle operator kamery filmuje.

 

Na zdjęciu ręczny zbiór warzyw. Niewielkie poletka z różnymi gatunkami warzyw, w różnym stadium wzrostu. Kilkanaście osób pracuje. Worki, kosze.

 

Na zdjęciu rodzina przed jurtą, dzieci bawią się, kobieta gotuje, ktoś zmywa naczynia w misce. Na kijach suszy się pranie. W tle las.

 

Na zdjęciu plaża nad morzem. Na brzegu palmy. W tle zabudowania hotelowe.

 

4. Struktura wyznaniowa ludności w Azji

Religia jest zjawiskiem społeczno‑kulturowym, a jej istotą są głoszone wartości. Składają się na nią wierzenia, kult, obrzędy; niektóre religie mają silnie rozbudowane organizacje. Religie poprzez systemy wartości wpływają na codzienne życie swoich wyznawców. W Azji narodziły się największe monoteistyczne religie świata głoszące wiarę w jedynego Boga: judaizm, chrześcijaństwo i islam. Te dwie ostatnie mają dzisiaj zasięg światowy, natomiast wyznawcy judaizmu zamieszkują głównie Izrael; wielu też mieszka w innych państwach świata. Do religii mających swych wyznawców głównie w Azji należą: islam, hinduizm, buddyzm, konfucjanizm, taoizm, szintoizm(shinto). W kilku państwach tego kontynentu występują duże grupy ludności deklarujące bezwyznaniowość. Są to: Chiny (ok. 40%), Korea Północna (ok. 95%), Mongolia (ok. 50%), Kazachstan (ok. 30%).

Ilustracja przedstawia mapę religii w Azji. Kolorami przedstawiono występowanie religii. Islam w południowo-zachodniej Azji , Malezji i Indonezji. Hinduizm w Indiach i Nepalu. Buddyzm w południowo-zachodniej części Chin, Mongolii, państwach na Półwyspie Indochińskim oraz częściowo w Japonii na równi z szintoizmem. Prawosławie w Rosji i Kazachstanie. Katolicyzm na Filipinach i częściowo w Korei Południowej. Część obszarów Rosji, Mongolii i Chin zawiera szare pasy, oznaczają one bezwyznaniowość na równi z panującym tam wyznaniem. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co dwadzieścia stopni. W legendzie umieszczono i opisano kolory użyte na mapie.

 

Na ilustracji diagram. Struktura wyznaniowa Azji. Muzułmanie – 26,5%, hinduiści – 23%, buddyści – 11%, wyznawcy chińskich religii ludowych -11%, pozostałe religie i bezwyznaniowcy -13,8%, chrześcijanie – 8,5%, wyznawcy religii etnicznych – 4%, wyznawcy nowych religii – 1,5%, sikhowie – 0,5%, Żydzi – 0,2%.

 

Ćwiczenie 2

Główne religie w Azji

 

Odczytaj z diagramu, które dwie religie mają obecnie najwięcej wyznawców w Azji.

 

Ćwiczenie 3

Główna religia Indii

 

Skorzystaj z mapy i odpowiedz na pytanie: Wyznawcy której religii dominują na Półwyspie Indyjskim?

 

Na zdjęciu bardzo gęsta zabudowa, liczne świątynie, kopuły i wieże. W tle wysokie budynki biurowe. Na pierwszym planie mur.

 

Na zdjęciu ogromny meczet pełen wiernych. Pośrodku prostokątna, czarna kamienna budowla (Kaaba). Po bokach minarety. W tle wysokie budynki.

 

Na zdjęciu posąg Buddy w parku.

 

Na zdjęciu okazała wielokondygnacyjna budowla na wysokiej skale. W skale schody.

 

Na zdjęciu Dalajlama, mężczyzna w okularach, ubrany w żółto-czerwony strój.

 

Na zdjęciu wierni na brzegu rzeki.

 

Na zdjęciu mężczyźni siedzą na podłodze, w specjalnym palenisku pali się ogień, dookoła leżą kwiaty, liście i dekoracje. Kobiety w kolorowych strojach stoją pod ścianami.

 

Podsumowanie

  • Około 8 tys. lat przed naszą erą na nizinnych nadrzecznych obszarach w klimacie podzwrotnikowym rozpoczęły się w Azji procesy kontrolowanej produkcji żywności – była to pierwsza rewolucja rolnicza, której konsekwencją było przejście na osiadły tryb życia prowadzący do powstania wsi i miast.

  • Najstarsze cywilizacje w Azji powstały w IV i III tysiącleciu przed naszą erą na obszarach rozwoju rolnictwa na Nizinie Mezopotamskiej, na Nizinie Indusu i na Nizinie Chińskiej.

  • W Azji mieszka obecnie 4,4 mld ludzi co stanowi 60% ludności świata (dane z 2015 roku). Najliczniejszą grupę stanowią ludzie rasy żółtej i ludzie rasy białej – odpowiednio 55% i 43% ogółu mieszkańców.

  • Ludność Azji jest rozmieszczona bardzo nierównomiernie; w dwóch obszarach – Azji Wschodniej i Azji Południowej – mieszka 75% ludności tego kontynentu.

  • W Azji powstały trzy wielkie religie monoteistyczne – chrześcijaństwo, islam, judaizm – oraz wiele innych znaczących wyznań, np. hinduizm, buddyzm, taoizm, konfucjanizm, szintoizm. Najwięcej wyznawców na tym kontynencie mają dziś islam i hinduizm.

Kategoria: Moje artykuły | Dodał: kolo (2019-03-14)
Wyświetleń: 91 | Rating: 0.0/0
Liczba wszystkich komentarzy: 0
Imię *:
Email *:
Kod *:
Kategorie sekcji
Mini-czat
Statystyki

Ogółem online: 1
Gości: 1
Użytkowników: 0
Formularz logowania
 Statystyki