Witaj, Gość
Główna » Artykuły » Moje artykuły

AUSTRALIA

Australia – środowisko przyrodnicze, cechy gospodarki

Terra Australis to łacińska nazwa oznaczająca 'ziemię południową'. Tego tajemniczego lądu poszukiwano na półkuli południowej w XVIII wieku, w tzw. okresie wielkich odkryć geograficznych. W 1770 roku wyprawa Jamesa Cooka dopłynęła do wschodnich wybrzeży nieznanego lądu i od tego momentu najmniejszy kontynent na Ziemi znalazł się w strefie wpływów imperium brytyjskiego. Obecnie, co jest także wyjątkowe, cały kontynent zajmuje jedno państwo – Związek Australijski – które utworzono w 1901 roku.

Na ilustracji nowoczesna, zwarta, wysoka zabudowa na brzegu morza. Na pierwszym planie nowoczesna budowla złożona z elementów przypominających kształtem żagle.

Sydney – największe miasto Australii; na pierwszym planie słynny budynek opery

Już wiesz

  • jak odczytać treść map ogólnogeograficznych i tematycznych;

  • jak dokonać opisu wybranych cech środowiska przyrodniczego na podstawie treści map tematycznych;

  • że cechy środowiska przyrodniczego wpływają na sposób gospodarowania na danym obszarze.

Nauczysz się

  • określać położenie geograficzne i wielkość powierzchni Australii;

  • dokonywać charakterystyki cech środowiska przyrodniczego Australii na podstawie map tematycznych;

  • wymieniać gatunki organizmów reliktowych i endemicznych występujących w Australii oraz wyjaśniać przyczyny ich przetrwania na tym lądzie;

  • wskazywać przyrodnicze i historyczne przyczyny niskiej gęstości zaludnienia i nierównomiernego rozmieszczenia ludności;

  • wskazywać związki między rozmieszczeniem głównych działów gospodarki a składnikami środowiska przyrodniczego Australii.

1. Australia – położenie geograficzne

Australia jest najmniejszym kontynentem na Ziemi. Jej powierzchnia wynosi 7,7 mln km2, co stanowi zaledwie 5,2% ogólnej powierzchni wszystkich lądów na Ziemi. Zwarty blok lądu leży w całości na półkuli południowej, a przez jego środek przebiega zwrotnik Koziorożca.

Australia – mapa hipsometryczna

 

Ilustracja przedstawia mapę hipsometryczną Australii i Oceanii. W lewym dolnym rogu mapy kontynent Australii, pozostałą część mapy zajmują wyspy. W obrębie lądów występują obszary w kolorze zielonym, żółtym, pomarańczowym i czerwonym. Przeważają niziny i wyżyny. Morza zaznaczono kolorem niebieskim. Na mapie opisano nazwy półwyspów, wysp, nizin, wyżyn i pasm górskich, mórz, zatok, rzek i jezior. Oznaczono i opisano główne miasta. Oznaczono czarnymi kropkami i opisano szczyty górskie. Trójkątami oznaczono wulkany i podano ich nazwy i wysokości. Mapa pokryta jest równoleżnikami i południkami. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co dziesięć stopni. W legendzie umieszczono i opisano znaki użyte na mapie.

 

Najdalej na północ wysuniętym punktem Australii jest Przylądek Jork: 10°42'S. Z kolei na południe najdalej wysunięty jest Przylądek Wilsons Promontory: 39°05'S. Maksymalna rozciągłość południkowa wynosi ponad 3 tys. km.
Wschodnie i północne wybrzeże Australii oblewa Ocean Spokojny, a wybrzeża południowe i zachodnie – wody Oceanu Indyjskiego. Australia ma raczej słabo rozwiniętą linię brzegową. Jedynymi większymi zatokami są leżąca na południu Wielka Zatoka Australijska i wcinająca się między dwa półwyspy – Ziemię Arnhem i Półwysep Jork – Zatoka Karpentaria. Do Australii zalicza się też wyspę Tasmanię oddzieloną od głównego lądu Cieśniną Bassa. Zwartość lądu i położenie geograficzne wpływa na cechy środowiska przyrodniczego tego najbardziej odosobnionego kontynentu na świecie.

Ćwiczenie 1

Australia – rozciągłość południkowa

 

Oblicz przybliżoną rozciągłość południkową Australii między Przylądkiem Jork (~11°S) a Przylądkiem Wilsons Promontory (~39°S).

 

Ćwiczenie 2

Australia – położenie geograficzne

 

Na mapie Australii zaznaczono 4 punkty. W którym z nich w dniu 22 grudnia Słońce góruje najwyżej?

 

Na zdjęciu brzeg zbiornika wodnego, cypel, na który prowadzi wąski mostek. Na brzegu tablica informacyjna.

Zatoka Botaniczna (Botany Bay) – miejsce pierwszego przybycia Jamesa Cooka do Australii; dziś nad Zatoką znajduje się m.in. Park Narodowy i wielkie miasto Sydney

Na zdjęciu satelitarnym kontynent Australii, dużo niebieskiego tła (ocean). W oddali fragment lądu Ameryki Środkowej i Południowej.

Australia to najbardziej odosobniony kontynent na Ziemi; najbliższym zwartym lądem jest Azja, którą oddziela złożony z tysięcy wysp Archipelag Malajski

Na zdjęciu fragment zatoki, plaża piaszczyste wydmy porośnięte roślinnością, na pierwszym planie gęsty las.

Przylądek Jork – najdalej na północ wysunięty punkt Australii; pokrywają go lasy równikowe i piaszczyste wydmy

2. Cechy środowiska przyrodniczego Australii

Australia jest lądem równinnym i mało urozmaiconym pod względem ukształtowania powierzchni. Średnia wysokość terenu wynosi tam zaledwie 292 m n.p.m. Na mapie hipsometrycznej Australii doskonale widoczne są trzy wielkie formy ukształtowania powierzchni.

Na zdjęciu satelitarnym kontynent Australii, widoczne tereny zielone nad brzegiem morza i brunatne oraz żółte wewnątrz kontynentu. Rozczłonkowana linia brzegowa na wschodzie kontynentu.

Na zdjęciu satelitarnym Australii wyraźnie widoczne są 3 główne regiony: Wyżyna Zachodnioaustralijska, Nizina Środkowoaustralijska z Wielkim Basenem Artezyjskim oraz łańcuch Wielkich Gór Wododziałowych

Największym regionem zajmującym zachodnią część kontynentu jest Wyżyna Zachodnioaustralijska. Wznosi się ona na wysokość od 300 m n.p.m. do 600 m n.p.m. Charakterystycznym elementem ukształtowania powierzchni są tam rozległe obniżenia terenu, które zajmują pustynie i półpustynie. We wschodniej i północnej części regionu leżą pasma górskie zbudowane z odpornych skał, sięgające do 1500 m n.p.m. W środkowej i wschodniej części lądu leży Nizina Środkowoaustralijska rozciągająca się szerokim pasem od Zatoki Karpenteria na północy po Wielką Zatokę Australijską na południu. Środkową część tego regionu zajmuje Wielki Basen Artezyjski. 

Warto wiedzieć

Basen artezyjski to nieckowate zagłębienie zamknięte ze wszystkich stron, utworzone przez naprzemianlegle ułożone warstwy skał nieprzepuszczalnych i przepuszczalnych (wodonośnych). Po przewierceniu się przez warstwy nieprzepuszczalne poziom wody w otworze podnosi się pod wpływem ciśnienia hydrostatycznego. Jeśli ciśnienie to jest odpowiednio duże, woda może wypłynąć/wytrysnąć na powierzchnię – mamy wówczas do czynienia z wodami artezyjskimi. Jeśli ciśnienie hydrostatyczne jest mniejsze, to poziom wody podniesie się, ale nie wypłynie ona samoczynnie na powierzchnię – są to wody subartezyjskie.
W Australii wody artezyjskie znajdują się na dużych głębokościach: od kilkuset metrów do kilku kilometrów. Rozmiary basenów artezyjskich dochodzą do setek tysięcy km2. Największymi z nich są: Wielki Basen Artezyjski o powierzchni 1,6 mln km2, Basen Murray, Basen Wschodniego Gippslandu, Basen Północno‑Zachodni.

Na ilustracji basen artezyjski – niecka o specyficznym układzie warstw skalnych, na przemian przepuszczalnych – warstw wodonośnych i nieprzepuszczalnych. Wody artezyjskie występują między dwiema warstwami skał wodoszczelnych i pod ciśnieniem hydrostatycznym wydostają się na zewnątrz przez studnię artezyjską.

Układ warstw skalnych w basenie artezyjskim

Wzdłuż wschodnich wybrzeży Australii ciągnie się stary masyw Wielkich Gór Wododziałowych. Stoki górskie są tam łagodne, a linię grzbietową tworzą wyrównane wierzchowiny leżące na wysokości od 800 m n.p.m. do 1800 m n.p.m. Najwyższym pasmem są Alpy Australijskie przekraczające 2 tys. m n.p.m., w których znajduje się najwyższy szczyt Australii – Góra Kościuszki o wysokości 2230 m n.p.m. Nazwę nadał jej Paweł Edmund Strzelecki – polski badacz południowo‑wschodniej części tego kontynentu.

Zapewne udało ci się rozwiązać zadanie umieszczone w pierwszej części tematu i wiesz, że 22 grudnia na półkuli południowej rozpoczyna się astronomiczne lato, a Słońce góruje wówczas na zwrotniku Koziorożca. Tak więc położenie geograficzne Australii powoduje, że najcieplejszym miesiącem jest styczeń, a najchłodniejszym – lipiec. Pozostałymi czynnikami klimatotwórczymi są:

  • zwartość lądu leżącego między równoleżnikami 11°S a 39°S, symetrycznie względem zwrotnika Koziorożca;

  • bariera górska wzdłuż wschodniego wybrzeża;

  • rozległy, wyrównany obszar kontynentu w części zachodniej i środkowej;

  • układ prądów morskich – zimny prąd opływający wybrzeże zachodnie, ciepły prąd płynący wzdłuż wschodniego wybrzeża;

  • cyrkulacja atmosferyczna charakterystyczna dla strefy międzyzwrotnikowej i podzwrotnikowej.

    Ilustracja przedstawia mapę typów klimatu w Australii i Oceanii. Kolorami oznaczono typy klimatu, układają się one pasami o przebiegu równoleżnikowym. Wzdłuż równika klimat równikowy wybitnie wilgotny (obejmuje Nową Gwineę) i podrównikowy wilgotny (północna część Australii). Na zwrotniku Koziorożca klimat zwrotnikowy suchy i zwrotnikowy wilgotny (tylko na wschodnim wybrzeżu). Na południe od zwrotnika Koziorożca klimat podzwrotnikowy suchy, a dalej w kierunku południowych wybrzeży – podzwrotnikowy wilgotny. Na południowych krańcach Tasmanii i Nowej Zelandii klimat umiarkowany ciepły wilgotny. Wzdłuż wybrzeży kontynentu strzałkami przedstawiono prądy morskie. Zimne prądy płyną równoleżnikowo wzdłuż południowych wybrzeży z zachodu na wschód i wzdłuż zachodnich wybrzeży od zwrotnika Koziorożca w kierunku północnym. Ciepłe prądy płyną na wschodnim wybrzeżu od równika w kierunku południowym. Na mapie południki i równoleżniki. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co dziesięć stopni. W legendzie umieszczono i opisano kolory użyte na mapie. Z lewej strony mapy trzy diagramy klimatyczne dla charakterystycznych stacji z poszczególnych stref klimatycznych. Połączone liniami z miejscowościami na mapie. Różnią się wysokością słupków obrazujących wielkość opadów i przebiegiem wykresów temperatur.

    Typy klimatu w Australii. Roczny przebieg średnich miesięcznych temperatur powietrza i sum opadów miesięcznych w wybranych stacjach klimatycznych

     

 

W Australii przeważają gorące i suche typy klimatu zwrotnikowego występujące we wnętrzu lądu i na jego zachodnich wybrzeżach. Na północy panują gorące odmiany klimatu podrównikowego z dość wysokimi opadami. Z kolei wybrzeża południowe objęte są klimatem podzwrotnikowym wilgotnym, również z dość wysokimi opadami.
Klimat Australii wpływa na pozostałe elementy środowiska przyrodniczego, a ich wzajemne oddziaływania warunkują powstanie charakterystycznych krajobrazów na tym lądzie. Klimat zwrotnikowy gorący i suchy zajmujący największy obszar w Australii kształtuje sieć wodnąna tym kontynencie. Australia jest najuboższym w wody powierzchniowe lądem na ziemi – aż 44% powierzchni w środkowej części Australii zajmuje obszar bezodpływowy, na którym występują suche doliny rzek okresowych wypełniające się wodami po sporadycznych, obfitych opadach. Okresowe rzeki i strumienie nazywane są creeks. Ważnym elementem sieci wodnej Australii są słone jeziora i solniska znajdujące się w dnach niecek. Największym z nich jest jezioro Eyre leżące w depresji 12 m p.p.m. w środkowej części lądu. Jego powierzchnia zmienia się w zależności od wysokości opadu. Jedyną dużą stałą rzeką Australii jest Murray mająca źródła w Alpach Australijskich. Wraz z największym swym dopływem – rzeką Darling – tworzy najważniejszy system rzeczny na tym lądzie. Australia ma jednak znaczne zasoby wody słodkiej znajdujące się w basenach artezyjskich. Powierzchnia ich obejmuje ok. 1/3 kontynentu. Największym z nich jest Wielki Basen Artezyjski leżący w środkowej części Niziny Środkowoaustralijskiej.

Wysokość opadów i ich roczny przebieg decydują o rozmieszczeniu naturalnych formacji roślinnych. W środkowej części kontynentu występują pustyniei półpustynie. Zbiorowiskiem roślinnym typowym dla tych obszarów jest skrub (scrub)składający się z suchych krzewów eukaliptusowych lub akacjowych tworzących zwarte zarośla. Rozmieszczenie naturalnych formacji roślinnych przedstawia mapa poniżej.

Ilustracja przedstawia mapę roślinności Australii i Oceanii. Kolorami oznaczono następujące strefy roślinne: wilgotny las równikowy, las parkowy, sawanna, pustynia, półpustynia, roślinność śródziemnomorska, las liściasty i mieszany strefy umiarkowanej, las namorzynowy. Wzdłuż równika (Nowa Gwinea) wilgotne lasy równikowe i lasy namorzynowe. W centrum i na wschodzie Australii pustynie i półpustynie. Dookoła sawanna. Na wschodnim wybrzeżu lasy parkowe i tereny rolnicze. Na najdalej wysuniętych na południe krańcach kontynentu – roślinność śródziemnomorska i tereny rolnicze. Na mapie południki i równoleżniki. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co dziesięć stopni. W legendzie umieszczono i opisano kolory użyte na mapie.

 

Polecenie 1

Porównaj mapę klimatyczną i mapę stref roślinnych oraz podaj współzależności między rozmieszczeniem naturalnych formacji roślinnych a roczną sumą opadów.

Blok kontynentalny stanowiący dzisiejszą Australię już ok. 50 mln lat temu oddzielił się od prakontynentu Gondwany i cały czas pozostawał w odosobnieniu. Ten czynnik wpłynął na wielką odrębność flory i fauny na tym lądzie. Szacuje się, że 85% gatunków roślin to endemity, czyli organizmy występujące wyłącznie na obszarach o ograniczonym zasięgu i dostosowane do lokalnych warunków środowiskowych.
Wczesne oddzielenie się Australii od pozostałych lądów, zwartość lądu, przewaga obszarów, na których występuje suchy i gorący klimat, późne pojawienie się ssaków łożyskowych umożliwiły przetrwanie gatunków zwierząt, które wyginęły na innych kontynentach. Do osobliwych grup zwierząt należą stekowce i torbacze.

Stekowce są prymitywnymi ssakami mającymi cechy gadów i ptaków. Są jajorodne, ale młode ssą mleko matki tak jak inne ssaki. Zachowały się dwa gatunki tych zwierząt: dziobak żyjący w wodach oraz kolczatka żyjąca głównie na terenach pustynnych.
Torbacze australijskie mają wiele cech wspólnych z ssakami łożyskowymi, ale ich rozwój przebiega inaczej. Zapłodnienie i początkowy rozwój płodu zachodzi wewnątrz ciała matki. Jednak dość wcześnie embrion opuszcza układ rozrodczy samicy i przenosi się do torby, gdzie przywiera do sutka matki i tam następuje dalszy jego rozwój. Torbacze to symbole Australii – nadrzewne koale czy kangury występujące w Australii w kilkunastu gatunkach, np. kangur olbrzymi, kangur rudy, kangur drzewny, skalniak żółtonogi.
Bardzo rzadkie są workowate drapieżniki: diabeł tasmański, niełaz plamisty. Spośród gadów wymienić trzeba krokodyle, żółwie, węże i jaszczurki. Niezwykle bogaty i odrębny jest świat ptaków, do którego należą liczne odmiany papug, ptaki rajskie, altanniki i ptaki nielotne – emu oraz kazuary.
Ssaki łożyskowe, np. drobne gryzonie czy nietoperze, dotarły do Australii dość późno, bo wraz z pierwszymi grupami kolonizatorów. Wyjątkiem są zdziczałe psy dingo, które przybyły na kontynent z Aborygenami znacznie wcześniej.

Ćwiczenie 3

Australia – klimat

 

Dopasuj dane przedstawione na diagramie klimatycznym do odpowiedniej stacji meteorologicznej zaznaczonej na mapie.

 

Ćwiczenie 4

Dziobak i kolczatka

 

Dziobak i kolczatka należą do rzędu zwierząt, który przetrwał tylko w Australii. Jest to rząd

 

Na ilustracji ośnieżony szczyt górski.

Góra Kościuszki (2230 m n.p.m.) w paśmie Alp Australijskich w Wielkich Górach Wododziałowych – najwyższy szczyt Australii

Na ilustracji szeroka rzeka, brzegi porośnięte drzewami. W tle rozległa równina.

Murray – największa rzeka Australii mająca ponad 2,5 tys. km długości

Na zdjęciu duża czerwona skała, o płaskim grzebiecie. W dole roślinność trawiasta, pojedyncze drzewa.

Ayers Rock w środku Australii – największy monolit skalny na Ziemi, zbudowany z piaskowca, mający 9 km obwodu i 350 m wysokości

Na zdjęciu niewielki, płytki zbiornik wodny, dno o czerwonawym zabarwieniu. Na brzegu pompa, strumień wody. W tle zabudowania gospodarskie.

Wody artezyjskie wypływające na dnie Wielkiego Basenu Artezyjskiego

Na zdjęciu suche kępy traw, karłowate zarośla i krzewy.

Skrub na Wyżynie Zachodnioaustralijskiej – zwarta formacja roślinna złożona z suchych, twardolistnych krzewów i pojedynczych drzew

Na zdjęciu koala wśród liści eukaliptusa.

„Miś” koala na drzewie eukaliptusa, którego liście są dla niego podstawowym pożywieniem

Na zdjęciu kangur na trawie.

Samica kangura rudego

Na zdjęciu kolczatka, brązowa sierść z jasnymi, rzadkimi kolcami, długi ryjek.

Kolczatka australijska

Na zdjęciu długonogi ptak z długą szyją i krótkim dziobem.

Nielatający ptak emu

Na zdjęciu zwierzę o czarnym, gładkim futrze. Długi ogon.

Diabeł tasmański

Na zdjęciu pies o gęstej rudej sierści, długi ogon.

Australijski dziki pies dingo

3. Ludność Australii

Australię przed przybyciem Europejczyków zamieszkiwała ludność pierwotna – Aborygeni. Nazwa ta wywodzi się od łacińskiego słowa aborigines oznaczającego właśnie pierwotnych mieszkańców. Szacuje się, że pod koniec XVIII wieku ląd australijski zamieszkiwało ok. 500 tys. tubylców. Prowadzili oni zbieracko‑łowiecki tryb życia. Posługiwali się bardzo prostymi narzędziami i rodzajami broni. Nie znali nawet łuku, chociaż wynaleźli bumerang – niezwykły przyrząd służący do polowania na ptaki. Bumerang wyrzucony w odpowiedni sposób, jeśli chybi celu, zatacza łuk i wraca w pobliże myśliwego.
Aborygeni stanowią obecnie stosunkowo niewielką grupę ludności liczącą ok. 400 tys. Część z nich do dzisiaj zamieszkuje słabo zaludnione i niezagospodarowane wnętrze lądu, a część próbuje dostosować się do nowych warunków społecznych.

Ciekawostka

W latach 1776–1868 Wielka Brytania utworzyła w Australii kolonię karną. Zsyłano tu przestępców i przymusowo osiedlano. Szacuje się, że do Australii zesłano karnie ponad 160 tys. osób. Wielki napływ ludności z Europy nastąpił w latach 1851–1870, gdy w Australii wybuchła gorączka złota. W 1860 roku na obszarze Australii żyło już 1,2 mln ludzi. Złoto odkrył Paweł Edmund Strzelecki podczas swoich badań Australii w latach 1839–1840. Jednak na prośbę ówczesnego gubernatora brytyjskiego zataił to odkrycie.

Współczesne społeczeństwo australijskie powstało w wyniku imigracji ludności pochodzącej z Wielkiej Brytanii – stanowią oni obecnie ponad 80% ludności kraju. Inne narodowości, w tym także Polacy, to zdecydowana mniejszość. Polonia australijska liczy obecnie ok. 200 tys. osób.
Imigranci zasiedlali głównie wybrzeża południowo‑wschodnie, gdzie klimat sprzyja osadnictwu. Rozmieszczenie ludności w Australii wykazuje ogromne dysproporcje między wybrzeżami a obszarami wewnątrz kontynentu. Wszystkie większe miasta Australii, z wyjątkiem stolicy – Canberry (390 tys. mieszkańców), powstały na wybrzeżu. Wiele z nich to duże porty oceaniczne. Ludność miejska stanowi aż 89,4% ogółu mieszkańców. Największymi miastami są: Sydney (4,8 mln), Melbourne(4,2 mln), Brisbane (2,2 mln) ), Perth (1,8 mln), Adelaide (1,3 mln). Ludność pozamiejską stanowią farmerzy mieszkający na ogromnych farmach, co sprawia, że zabudowania pozamiejskie są bardzo rozproszone. W Australii nie wytworzyły się osiedla wiejskie takie jak na innych kontynentach.
W 2015 roku Australia liczyła 23,9 mln mieszkańców, a średnia gęstość zaludnienia na 1 km2 wynosiła tylko 3 osoby.

Ilustracja przedstawia mapę rozmieszczenia ludności w Australii i Oceanii. Kolorami od zielonego (w przewadze) przez żółty i pomarańczowy do czerwonego i brunatnego przedstawiono gęstość zaludnienia. Na większości wysp przeważają obszary o gęstości zaludnienia poniżej dziesięciu osób na jeden kilometr kwadratowy. Gęściej zaludnione są jedynie wybrzeża. Na południowym i wschodnim wybrzeżu Australii duża gęstość zaludnienia i duże aglomeracje miejskie: Melbourne, Sydney – od trzech do pięciu milionów mieszkańców, Brisbane, Adelaide, Perth – od jednego do trzech milionów mieszkańców. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co dziesięć stopni. W legendzie umieszczono i opisano kolory użyte na mapie.

Zwróć uwagę na ogromne dysproporcje w rozmieszczeniu ludności na obszarze Australii

Ćwiczenie 5

Pierwotna ludność Australii

 

Pierwotną ludność Australii stanowią

 

Ćwiczenie 6

Osadnicy w Australii

 

Wskaż, z którego państwa wywodzą się osadnicy zasiedlający Australię w XVIII i XIX wieku.

 

Ćwiczenie 7

Stolica Australii

 

Cały kontynent australijski zajmuje jedno państwo – Związek Australijski. Stolicą tego kraju jest

 

4. Gospodarka Związku Australijskiego

Historia osadnictwa w Australii wpłynęła na tempo rozwoju gospodarczego, a cechy środowiska przyrodniczego zdecydowały o tym, gdzie i które działy gospodarki mogły się rozwinąć.
Australia to kontynent bardzo ubogi w wodę. Mimo to aż 53,4% jej powierzchni jest użytkowane rolniczo. Największy obszar – 47,1% powierzchni państwa – zajmują łąki i pastwiska, które jednak pokryte są rzadką i suchą roślinnością półpustynną i sawannową.

Na ilustracji diagram struktura użytkowania ziemi w Australii w dwa tysiące dziewiątym roku. Łąki i pastwiska – 47%, grunty orne i sady – 6,2%, lasy – 9,6%, pozostałe grunty i nieużytki – 27,2%.

 

Głównymi magazynami wody dla rolnictwa są baseny artezyjskie. Najważniejsze znaczenie w rolnictwie australijskim ma hodowla zwierząt – owiec i bydła. Tereny wypasu owiec znajdują się na obszarze Wielkiego Basenu Artezyjskiego i w dorzeczu Murray‑Darling. Aż 3/4 całego pogłowia owiec stanowią merynosy. Rasa ta daje doskonałej jakości cienką wełnę i jest dobrze dostosowana do warunków środowiskowych terenów półsuchych. Australia od lat zajmowała 1. miejsce pod względem pogłowia owiec oraz produkcji wysokogatunkowej wełny. Obecnie zajmuje 2. miejsce na świecie (za Chinami) pod względem pogłowia owiec (75,5 mln szt.) oraz w eksporcie wełny (18,6% całego światowego eksportu). Duże znaczenie ma ekstensywny chów bydła występujący na północy państwa i w środkowej części Gór Wododziałowych. Z kolei wokół wielkich miast rozwija się intensywna hodowla bydła, głównie mlecznego.

Rolnictwo Australii jest silnie uzależnione od warunków środowiska przyrodniczego. Czynnikami intensyfikacji produkcji rolnej są:

  • wzrost powierzchni obszarów sztucznie nawadnianych;

  • wzrost zużycia nawozów sztucznych;

  • zwiększenie mechanizacji zarówno w produkcji roślinnej, jak i hodowli zwierząt (np. maszyny do strzyżenia owiec);

  • wykorzystanie lotnictwa zarówno w transporcie płodów rolnych, jak i w zabiegach agrotechnicznych.

W uprawach dominują zboża, chociaż plony z jednego ha nie są zbyt wysokie, np. pszenica 17,6 dt/ha (w Polsce 44,3 dt/ha). Ogromna powierzchnia uprawna umożliwia uzyskanie wielkich nadwyżek artykułów rolnych. Australia jest czołowym eksporterem produktów rolnych: wełny, mięsa, pszenicy czy cukru z trzciny cukrowej.

Ilustracja przedstawia mapę rolnictwa Australii i Oceanii. Na mapie sygnaturami przedstawiono główne uprawy. W centrum i na wschodzie Australii pustynie i półpustynie (brak upraw). Dookoła sawanna (hodowla bydła, owiec i kóz). Na wschodnim wybrzeżu tereny uprawne (pszenica, jęczmień, owies, kukurydza, ryż, sorgo, trzcina cukrowa, ziemniaki, orzeszki ziemne) i hodowla (bydło, trzoda chlewna, owce, kozy i konie). Na najdalej wysuniętych na południe krańcach kontynentu uprawa cytrusów i innych owoców. Na Nowej Gwinei uprawa batatów, bananów, kawy, kakao, palm oleistych i kokosowych. Na Nowej Zelandii przeważa hodowla owiec i kóz. Na mapie południki i równoleżniki. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co dziesięć stopni. W legendzie umieszczono i opisano kolory użyte na mapie.

 

Ciekawostka

Od czasu rozpoczęcia kolonizacji przywieziono do Australii, świadomie lub nieświadomie, wiele gatunków roślin i zwierząt żyjących na innych kontynentach. Znalazły tu one dobre warunki do rozwoju i przez to wpływają na środowisko przyrodnicze tego lądu. Najbardziej znanym przypadkiem jest wprowadzenie królika, który szybko rozprzestrzenił się w południowej Australii, stając się plagą niszczącą tereny pastwiskowe. Wielka liczba tych gryzoni ogranicza rozwój akacji, zjada ogromne ilości trawy (np. 5 królików zjada tyle trawy co 1 owca), przyczynia się do erozji gleby.

Australia jest kontynentem zasobnym w różnorodne surowce mineralne. Do końca XIX wieku rozwijała się gospodarka oparta na wywozie surowców głównie do Wielkiej Brytanii. W wyniku przemian, jakie przyniosły dwie wielkie wojny w XX wieku oraz rozpad Imperium Brytyjskiego, Australia rozwinęła gałęzie przemysłu przetwórczego, stając się jednym z najbogatszych państw świata. Obecna struktura zatrudnionych jest charakterystyczna dla państw o wysokim poziomie rozwoju gospodarczego.

Na ilustracji diagram kołowy struktura pracujących według rodzajów działalności w Australii w dwa tysiące dziewiątym roku. Usługi – 75,5%, przemysł i budownictwo – 21,1%, rolnictwo i leśnictwo – 3,4%.

 

Działem gospodarki zapewniającym wysokie dochody jest górnictwo. Australia to potentat w wydobyciu węgla kamiennego – 408 mln t w 2013 roku i 4. miejsce na świecie (największy producent tego surowca na półkuli południowej). Wydobycie tego surowca odbywa się w znaczącym stopniu relatywnie tanią metodą odkrywkową. Australia posiada też znaczne zasoby węgla brunatnego oraz rud metali, jak: żelazo, aluminium, miedź, mangan, ołów. Wielkie znaczenie ma także pozyskiwanie złota(9,5% wydobycia światowego i 2. miejsce na świecie), a także srebra i diamentów. Większość surowców mineralnych wydobywa się w południowo‑wschodniej części kontynentu. Natomiast we wnętrzu ważnymi obszarami górniczymi są leżące na Nizinie Środkowoaustralijskiej Broken Hill, Mount Isa i Tennnt Creek.
Przemysł przetwórczy rozwinął się w wielkich miastach leżących na wybrzeżach w południowo‑wschodniej części państwa. Wielkimi okręgami przemysłowymi są Sydney i Melbourne, a nieco mniejszymi – Brisbane i Adelaide. Na południowo‑zachodnim wybrzeżu ważnym ośrodkiem przemysłu jest Perth.
Surowce wytwarzane przez rolnictwo oraz surowce mineralne są eksportowane. Handel zagraniczny ma wielkie znaczenie dla budżetu państwa. Australia eksportuje swoje wyroby głównie do Chin (ok. 1/4 całego eksportu), Japonii, Korei i Indii. Na te cztery państwa przypada aż 60% całego eksportu. W imporcie największymi partnerami są Chiny, Stany Zjednoczone i Japonia.
Dokonajmy analizy danych przedstawiających strukturę eksportu i importu Australii według grup towarów.

Struktura eksportu i importu Australii wg grup towarów
  Towary rolno‑spożywcze Surowce z wyjątkiem paliw Paliwa mineralne i smary Chemikalia Maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy Produkty przetwórstwa przemysłowego
EXPORT 10,1% 32,4% 28,9% 3,5% 5,3% 19,8%
IMORT 4,9% 1,4% 13,7% 10,7% 39,2% 30,1%
Źródło: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, GUS, Warszawa 2012

Dane wskazują, że Australia jest państwem sprzedającym głównie surowce – ich łączny udział przekracza 60% całości eksportu. Wielkie znaczenie w eksporcie mają także towary pochodzenia rolniczego – 10%. W imporcie najważniejsze są maszyny, sprzęt transportowy i wyroby przemysłowe, których łączny udział sięga 70% całości importu.
Związek Australijski, mimo że leży na półkuli południowej, jest zaliczany do państw bogatej Północy. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca w 2014 roku wyniósł 61,2 tys. USD. Pod tym względem Australię wyprzedzają tylko cztery kraje: Luksemburg, Norwegia, Katar i Szwajcaria.

Ćwiczenie 8

Rolnictwo Australii

 

Wskaż, który dział rolnictwa ma dla gospodarki Australii tradycyjnie największe znaczenie.

 

Ćwiczenie 9

Australia – niekorzystne warunki dla rolnictwa

 

Porównaj treść map tematycznych i wskaż, na którym z zaznaczonych obszarów są najmniej korzystne warunki naturalne dla rolnictwa.

 

Ćwiczenie 10

Australia – ośrodki przemysłu przetworczego

 

Wokół których dwóch miast powstały duże skupiska ośrodków przemysłu przetwórczego w Australii?

 

Na ilustracji stado ostrzyżonych owiec na rozległym pastwisku.

Stado owiec na farmie hodowlanej po ostrzyżeniu wełny

Na ilustracji nowoczesna, zwarta, wysoka zabudowa na brzegu morza. Na pierwszym planie nowoczesna budowla złożona z elementów przypominających kształtem żagle.

Sydney – największe miasto Australii; na pierwszym planie słynny budynek opery

Na ilustracji gęsta, zwarta, niska zabudowa miejska. Na pierwszym planie duży kompleks obiektów sportowych położony nad rzeką.

Melbourne – drugie największe miasto Australii, znane m.in. z wielkoszlemowego turnieju tenisowego Australian Open

Na ilustracji głębokie wykopy, na ścianach widoczne warstwy i drogi dojazdowe w głąb kopalni, w dole samochody.

Odkrywkowa kopalnia złota na zachodzie Australii

Na ilustracji tablica informacyjna ustawiona na żwirowym poboczu przy drodze asfaltowej. Na tablicy napisy i piktogramy zwierząt: kangur, struś, wielbłąd.

Tablica informacyjna przy australijskiej drodze ostrzegająca przed dzikimi zwierzętami

Na zdjęciu zabudowania portowe, kontenery. Na wysokich słupach szyld z napisem Port Botany.

Port w Sydney nad Zatoką Botaniczną to jedno z największych australijskich “okien na świat”

Na zdjęciu widok na miasto. Widok z góry na szeroką aleję i kompleks budynków. Dużo terenów zielonych. Pośrodku zbiornik wodny. W tle wysokie góry.

Canberra – od 1927 roku stolica Związku Australijskiego

Podsumowanie

  • Australia to najmniejszy kontynent na Ziemi mający powierzchnię 7,7 mln km2i leżący w całości na półkuli południowej, symetrycznie po obu stronach zwrotnika Koziorożca.

  • W ukształtowaniu powierzchni Australii wyróżnia się trzy wielkie regiony: Wyżynę Zachodnioaustralijską, Nizinę Środkowoaustralijską i Wielkie Góry Wododziałowe.

  • Najwyższy szczyt Australii to Góra Kościuszki – 2230 m n.p.m.

  • Położenie geograficzne Australii wpływa na typy klimatu: północną część lądu obejmuje klimat podrównikowy wilgotny, środkową i zachodnią (największy obszar) – klimat zwrotnikowy suchy, południową – klimat podzwrotnikowy.

  • Zachodnia i środkowa część kontynentu obejmująca ok. 60% lądu jest pozbawiona stałych wód powierzchniowych. Wielkimi zbiornikami wody są tam baseny artezyjskie.

  • Wczesne oddzielenie się lądu Australii od prakontynentu Gondwany wpłynęło na odrębność flory i fauny – 85% gatunków organizmów to endemity.

  • W latach 1788–1868 Australia była kolonią karną dla brytyjskich przestępców. W 1901 roku na terytorium całego kontynentu utworzono państwo Związek Australijski, które zajmuje 6. miejsce na świecie pod względem powierzchni. Do dzisiaj jest to kraj słabo zaludniony – tylko 3 osoby na 1 km2. Ludność jest rozmieszczona bardzo nierównomiernie – najgęściej zaludnione są południowo‑wschodnie wybrzeża, a najsłabiej wnętrze lądu.

  • Pierwotna ludność Australii – Aborygeni – została wyparta na obrzeża pustyń; obecna ich liczba to ok. 400 tys.

  • Związek Australijski należy do państw o wysokim poziomie rozwoju gospodarczego. Pomimo niedoborów wody ma dobrze rozwinięte rolnictwo – m.in. hodowla owiec i bydła, a także uprawa pszenicy, jęczmienia i trzciny cukrowej. Podstawą gospodarki rolnej na terenach półsuchych są wody z basenów artezyjskich.

  • Różnorodność i obfitość surowców mineralnych umożliwiła rozwój górnictwa. Przemysł przetwórczy rozwinął się głównie w miastach leżących na południowo‑wschodnich wybrzeżach.

Praca domowa

Polecenie 2.1

Wykorzystaj mapę hipsometryczną świata i opisz położenie geograficzne Australii.

Polecenie 2.2

Na postawie map tematycznych scharakteryzuj środowisko przyrodnicze Australii.

Polecenie 2.3

Wyjaśnij, dlaczego świat roślin i zwierząt w Australii wykazuje wielką odrębność. Podaj przykłady gatunków endemicznych.

Polecenie 2.4

Wyjaśnij przyczyny nierównomiernego rozmieszczenia ludności w Australii.

Polecenie 2.5

Wykaż na kilku przykładach, jak cechy środowiska przyrodniczego Australii wpłynęły na rodzaje działalności gospodarczej na tym lądzie.

Polecenie 2.6

*Odszukaj w dowolnych źródłach informacje o Pawle Edmundzie Strzeleckim. Przedstaw krótko jego największe dokonania w Australii.

Słowniczek

basen artezyjski

nieckowate zagłębienie terenu, w podłożu którego znajdują się naprzemianlegle ułożone warstwy skał nieprzepuszczalnych oraz przepuszczalnych – wodonośnych; taki układ warstw skalnych sprawia, że po wywierceniu otworu w dnie basenu woda pod wpływem ciśnienia hydrostatycznego samoczynnie wypływa (wytryskuje) na powierzchnię

creek

lokalna nazwa suchego koryta rzeki epizodycznej w Australii

skrub (scrub)

lokalna nazwa formacji roślinnej złożonej z suchych i twardolistnych zarośli krzaczastych występujących na półpustyniach Australii

Kategoria: Moje artykuły | Dodał: kolo (2019-03-14)
Wyświetleń: 101 | Rating: 0.0/0
Liczba wszystkich komentarzy: 0
Imię *:
Email *:
Kod *:
Kategorie sekcji
Mini-czat
Statystyki

Ogółem online: 1
Gości: 1
Użytkowników: 0
Formularz logowania
 Statystyki