Witaj, Gość
Główna » Artykuły » Moje artykuły

AMERYKA PÓŁNOCNA I AMERYKA POŁUDNIOWA

Ameryka Północna i Ameryka Południowa – zróżnicowanie ludności

12 października 1492 roku o godzinie 2.00 w nocy marynarz z pokładu „Pinty” – jednej z trzech karaweli płynących przez Ocean Atlantycki w poszukiwaniu „wschodnich wybrzeży Azji” – dostrzegł ląd. Od czasu tej podróży Krzysztofa Kolumba zapoczątkowano trwałe kontakty między Europą a lądami Nowego Świata. Od tego też momentu zaczyna się napływ mieszkańców Starego Świata – Europejczyków, Afrykanów i Azjatów – do Ameryki. Była to najbardziej masowa wymiana ludności na wielkim obszarze lądowym w historii ludzkości.

Na zdjęciu lotniczym bardzo gęsta, wysoka, nowoczesna zabudowa miejska usytuowana na końcu cypla otoczonego rzeką. W tle most na rzece, statki.

Manhattan – centralna dzielnica Nowego Jorku (21 mln mieszkańców), miasta uznawanego za jedną z czterech największych światowych metropolii

Już wiesz

  • jakie są podstawowe fakty związane z odkryciem Ameryki;

  • jakie jest znaczenie terminów: migracjaemigracjaimigracja;

  • jak odczytywać treść map ogólnogeograficznych i tematycznych.

Nauczysz się

  • opisywać podstawowe fakty dotyczące kolonizacji Ameryki;

  • wyjaśniać główne konsekwencje wynikające z kolonizacji europejskiej w Nowym Świecie;

  • wymieniać główne grupy ludności kolonizującej Amerykę;

  • dokonywać podziału Ameryki według kryterium geograficznego i kulturowego oraz według stopnia rozwoju gospodarczego;

  • interpretować motywy emigracji ludności do Nowego Świata;

  • wyjaśniać przyczyny i skutki urbanizacji w niektórych obszarach Ameryki.

1. Ameryka Północna i Ameryka Południowa – położenie geograficzne, przegląd cech środowiska przyrodniczego

Dwa wielkie bloki kontynentalne leżące na półkuli zachodniej obejmuje się jedną nazwą – Ameryka. Większy z nich o powierzchni 24,2 mln km2 położony jest w całości na półkuli północnej – to Ameryka Północna, trzeci co do wielkości kontynent na Ziemi. Nieco mniejszy blok o powierzchni 17,8 mln km2 przecina równik, a większa część kontynentu leży na półkuli południowej i dlatego nazywamy go Ameryką Południową. Oba kontynenty łączy pomost lądowy mający w najwęższym miejscu w Przesmyku Panamskim 46 km szerokości. Drugi „pomost” tworzą archipelagi wysp leżące na wschodzie Morza Karaibskiego. Największym z nich są Wielkie Antyle. Przez kilka wieków nazywane były Indiami Zachodnimi, gdyż pierwsze wyprawy odkrywcze, docierając do nich, sądziły, że to Indie. Kontynentalny pomost od Przesmyku Tehuantepec do Przesmyku Panamskiego oraz pomost wyspiarski wydziela się jako Amerykę Środkową, która geograficznie należy do Ameryki Północnej.

Ilustracja przedstawia mapę hipsometryczną Ameryki. W obrębie lądów występują obszary w kolorze zielonym, żółtym, pomarańczowym i czerwonym. Na zachodnich wybrzeżach dominują pasma górskie o przebiegu południkowym. Rozległe niziny wzdłuż największych rzek. Morza zaznaczono kolorem niebieskim. Na mapie opisano nazwy półwyspów, wysp, nizin, wyżyn i pasm górskich, mórz, zatok, rzek i jezior. Oznaczono i opisano stolice i główne miasta. Opisano nazwy państw. Oznaczono czarnymi kropkami i opisano szczyty górskie. Trójkątami oznaczono czynne wulkany i podano ich nazwy i wysokości. Mapa pokryta jest równoleżnikami i południkami. Podano współrzędne geograficzne skrajnych punktów: północ – Przyl. Morris Jesup, 83°39’N, południe – Przyl. Horn, 55°59’S. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co dwadzieścia stopni. W legendzie umieszczono i opisano znaki użyte na mapie.

 

Ilustracja przedstawia mapę hipsometryczną Ameryki Południowej. W obrębie lądów występują obszary w kolorze zielonym, żółtym, pomarańczowym i czerwonym. Na zachodnim wybrzeżu dominują pasma górskie o przebiegu południkowym. Niziny wzdłuż północnych i wschodnich wybrzeży. Morza zaznaczono kolorem niebieskim. Na mapie opisano nazwy półwyspów, wysp, nizin, wyżyn i pasm górskich, mórz, zatok, rzek i jezior. Oznaczono i opisano główne miasta. Oznaczono czarnymi kropkami i opisano szczyty górskie. Trójkątami oznaczono czynne wulkany i podano ich nazwy i wysokości. Mapa pokryta jest równoleżnikami i południkami. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co dziesięć stopni. W legendzie umieszczono i opisano znaki użyte na mapie.

 

Ilustracja przedstawia mapę hipsometryczną Ameryki Południowej. W obrębie lądów występują obszary w kolorze zielonym, żółtym, pomarańczowym i czerwonym. Na zachodnim wybrzeżu dominują pasma górskie o przebiegu południkowym. Rozległe niziny wzdłuż największych rzek. Morza zaznaczono kolorem niebieskim. Na mapie opisano nazwy półwyspów, wysp, nizin, wyżyn i pasm górskich, mórz, zatok, rzek i jezior. Oznaczono i opisano główne miasta. Oznaczono czarnymi kropkami i opisano szczyty górskie. Trójkątami oznaczono czynne wulkany i podano ich nazwy i wysokości. Mapa pokryta jest równoleżnikami i południkami. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co dziesięć stopni. W legendzie umieszczono i opisano znaki użyte na mapie.

 

Ameryka jest lądem o największej rozciągłości południkowej. Skrajne punkty na północy i na południu leżą w odległości ponad 15 tys. km. To wpływa na wielkie zróżnicowanie stref klimatycznych, roślinnych, glebowych i krajobrazowych. Od wschodu Amerykę oblewa Ocean Atlantycki, a od zachodu Ocean Spokojny. Północne wybrzeża Ameryki Północnej oblewane są przez wody Oceanu Arktycznego.
Charakterystyczną cechą ukształtowania powierzchni Ameryki jest południkowy przebieg młodych gór fałdowych biegnących wzdłuż zachodnich wybrzeży. W Ameryce Północnej są to Kordyliery z najwyższym szczytem Denali (stara nazwa McKinley, 6194 m n.p.m.), a w Ameryce Południowej – Andy. Najwyższym szczytem na tym kontynencie jest Aconcagua (6960 m n.p.m.).
W Ameryce Północnej układ pozostałych wielkich regionów również jest południkowy. Od wschodu do Gór Skalistych, najpotężniejszego pasma Kordylierów, przylega wyżynna Wielka Równina Prerii. Kolejnym południkowo leżącym pasem są obniżenia składające się na północy z Archipelagu Arktycznego, Niżu Kanadyjskiego, Nizin Wewnętrznych i leżącej nad Zatoką Meksykańską Niziny Zatokowej. Na wschód od Archipelagu Arktycznego leży największa wyspa świata – Grenlandia o powierzchni 2175,6 tys. km2. Pas obniżeń zamykają stare góry Appalachy, do których przylega Nizina Atlantycka. Ameryka Północna jest kontynentem o przewadze wyżyn i gór. Średnia wysokość tego kontynentu wynosi 780 m n.p.m.
W Ameryce Południowej na obszarze leżącym na wschód od Andów znajdują się trzy wielkie wyżyny oraz trzy, położone między nimi a górami, niziny wypełnione osadami rzecznymi. Największą z wyżyn jest leżąca na środkowym wschodzie potężna Wyżyna Brazylijska. Na północy rozciąga się Wyżyna Gujańska, a na południu Wyżyna Patagońska. Między Wyżyną Gujańską a Andami położona jest Nizina Orinoko. W dorzeczu Amazonki powstała największa rzeczna nizina na Ziemi – Nizina Amazonki (5 mln km2). Ku południowi w dorzeczu rzeki Paragwaj i dolnym odcinku Parany ciągnie się Nizina La Platy. Ameryka Południowa mimo wielkich terenów nizinnych jest kontynentem o stosunkowo dużej średniej wysokości wynoszącej 650 m n.p.m.

Główne czynniki klimatotwórcze kształtujące typy klimatów w Ameryce wynikają z:

  • położenia geograficznego;

  • wielkiej rozciągłości południkowej;

  • południkowo ułożonej bariery orograficznej Kordylierów i Andów wzdłuż zachodniego wybrzeża;

  • wpływu obu oceanów, w tym prądów morskich płynących wzdłuż wybrzeży.

W Ameryce Północnej czynnikami wpływającymi na klimat jest niezwykle silnie rozwinięta linia brzegowa z dwoma wielkimi zatokami – na północy jest to Zatoka Hudsona wypełniona chłodnymi wodami, a na południu Zatoka Meksykańska z wodą ciepłą.

W Ameryce Południowej na klimat silnie oddziałuje położenie największej części tego lądu w strefie międzyzwrotnikowej oraz ogromna Nizina Amazonki porośnięta nieustannie wilgotnym lasem równikowym.

Ilustracja przedstawia mapę typów klimatu w Ameryce. Kolorami oznaczono typy klimatu, układają się one pasami o przebiegu równoleżnikowym. Wzdłuż równika klimat równikowy wybitnie wilgotny i podrównikowy wilgotny. Na zwrotnikach klimat zwrotnikowy suchy i zwrotnikowy wilgotny. Na północ od zwrotnika Raka i na południe od zwrotnika Koziorożca klimat podzwrotnikowy suchy i podzwrotnikowy wilgotny. Dalej strefa klimatów umiarkowanych (lądowe i morskie, ciepłe i chłodne oraz przejściowy). Na północy klimat polarny i subpolarny. Wzdłuż wybrzeży kontynentu strzałkami przedstawiono prądy morskie. Ciepłe płyną od równika na północ i na południe, zimne płyną z północy i południa ku równikowi. Na mapie poprowadzono równik i opisano go. W legendzie umieszczono i opisano kolory użyte na mapie.

Typy klimatu w Ameryce

Ukształtowanie powierzchni i klimat mają ogromny wpływ na sieć wodną Ameryki. Największe zlewisko ma Ocean Atlantycki, gdyż główny dział wodny biegnie grzbietami Kordylierów i Andów. Na obu kontynentach sieć rzeczna wyróżnia się długimi rzekami i wielką powierzchnią ich dorzeczy. Ponadto w Ameryce Północnej występują liczne jeziora, które powstały po ostatnim zlodowaceniu (podobnie jak w Europie).

Ciekawostka

Na Nizinie Amazonki występuje rzadkie zjawisko bifurkacji rzeki. Wzniesienie wododziałowe dorzeczy Amazonki i Orinoko jest tak płaskie, że wody rzeki Casiquiare rozdzielają się na dwa strumienie, z których jeden poprzez rzekę Rio Negro płynie do Amazonki, a drugi do rzeki Orinoko.

Największy system rzeczny w Ameryce Północnej tworzą Missisipi z Missouri. Długość Missisipi wynosi 3658 km, a wraz z Missouri 5969 km. W środkowowschodniej części kontynentu leży zespół pięciu Wielkich Jeziortworzących największy zbiornik słodkiej wody na Ziemi o powierzchni 250 tys. km2. Największym z nich jest Jezioro Górne o powierzchni 82,1 km2.
W Ameryce Południowej wielkimi rzekami są: Amazonka, Parana i Orinoko. Dorzecze Amazonki leży w strefie klimatu równikowego wilgotnego. Potężne dopływy z lewej i prawej strony tworzą największe na świecie dorzecze o powierzchni 7 mln km2. Amazonka jest rzeką o największych zasobach wodnych na Ziemi – średni roczny przepływ przy ujściu wynosi 175 tys. m3/s, czyli jest ok. 160 razy większy niż przepływ Wisły. Od lat trwają spory, która z rzek, Nil czy Amazonka, jest najdłuższą rzeką na świecie. Ostatnie pomiary wskazują, że rzeką tą jest Amazonka, gdyż jej długość wynosi 6992 km (Nil ma 6853 km).

Układ stref roślinnych wykazuje zgodność z układem stref klimatycznych. Jednak współcześnie pod wpływem działalności człowieka następują duże zmiany w zasięgu formacji roślinnych. Największe przekształcenia naturalnej szaty roślinnej zachodzą na Nizinie Amazonki oraz na trawiastych stepach, nazywanych pampą, występujących w południowej części Niziny La Platy. Wilgotny las równikowy – noszący lokalną nazwę selva – jest wycinany i wypalany pod uprawy. Obszar pampy wykorzystano prawie w całości jako tereny rolnicze.

Ćwiczenie 1

Położenie i ukształtowanie Ameryki

 

Przeczytaj poniższe stwierdzenia. Wykorzystaj mapy i oceń, które stwierdzenie jest prawdziwe, a które fałszywe.

 

PrawdaFałsz

  • Obszary wyżynne i górskie są dominującą formą ukształtowania powierzchni w Ameryce Północnej i Ameryce Południowej – stanowią one ponad 50% powierzchni każdego z lądów.
     
  • Ameryka Północna łącząca się wąskim pomostem lądowym z Ameryką Południową to najsilniej rozciągnięte lądy na Ziemi – krańcowe punkty są oddalone o 15 600 km.
     
  • Wszystkie punkty w Ameryce Północnej i Ameryce Południowej mają długość geograficzną zachodnią.
     

Ćwiczenie 2

Ameryka – rzeki uchodzące do Pacyfiku

 

Wskaż nazwy rzek należących do zlewiska Oceanu Spokojnego.

 

 

Na zdjęciu bardzo strome skaliste wybrzeże pokryte śniegiem, w dole zamarznięte morze.

Pokryte śniegiem i lodem strome wybrzeże Grenlandii – największej wyspy świata

Na zdjęciu wodospad, bardzo szeroki, i stromy, w dole zbiornik wodny, statek wycieczkowy. Na puncie widokowym naprzeciwko turyści. W tle rozległy teren równinny porośnięty lasami.

Słynny Wodospad Niagara na rzece o tej samej nazwie łączącej dwa Wielkie Jeziora – Ontario i Erie

Na zdjęciu głęboki kanion o bardzo stromych ścianach. W dnie doliny rzeka. Brzegi porośnięte niską roślinnością.

Głęboki kanion rzeki Kolorado w Kordylierach w klimacie podzwrotnikowym suchym

Na zdjęciu rozległe pofalowane tereny porośnięte rzadką roślinnością. Kilka pojedynczych zabudowań, w tle skaliste góry.

Półpustynny krajobraz Wyżyny Meksykańskiej

Na zdjęciu zróżnicowane gatunki soczyście zielonych roślin, gęsto porastające teren. W tle widok na góry.

Gęsta roślinność naturalna górzystych terenów Portoryko – wyspy leżącej na Wielkich Antylach w klimacie podrównikowym wilgotnym

Na zdjęciu wąska strużka wody spadająca z bardzo wysokiego stromego stoku. W dole gęsta roślinność, w dnie bardzo szerokiej doliny stosunkowo wąska rzeka.

Wodospad Salto Angel na Wyżynie Gujańskiej ma 979 m wysokości względnej i jest najwyższym wodospadem na świecie

Na zdjęciu płaski, rozległy teren porośnięty częściowo lasami, rzadkie zabudowania, bardzo szeroka rzeka z wąskim dopływem.

Płaski teren Niziny Amazonki nad tą wielką rzeką

Na zdjęciu suche zarośla porastające kamienisty teren.

Suche zarośla caatingi, czyli sawanny południowoamerykańskiej leżącej na Wyżynie Brazylijskiej

Na zdjęciu wysoki, skalisty szczyt pokryty w górnej części śniegiem. Na pierwszym planie inne szczyty, nieośnieżone, w dolinie uboga roślinność trawiasta.

Aconcagua w Andach – najwyższy szczyt całej Ameryki mierzący 6960 m n.p.m.

Na zdjęciu brzeg morski, wąska kamienista plaża, suche pnie. W tle kilka szczytów, śnieg leży na stokach.

Wybrzeże Ziemi Ognistej – największej wyspy Ameryki Południowej

2. Procesy zasiedlania Ameryki – krótka historia

Okres przed przybyciem ludności europejskiej nazywany jest epoką przedkolumbijską. Na obszarze Ameryki żyły w tym okresie zróżnicowane grupy ludności będące na odmiennych stopniach rozwoju gospodarczego i kulturowego. Do najwyżej zorganizowanych należeli Majowie zamieszkujący Meksyk i Amerykę Środkową oraz Inkowie żyjący w północnych i środkowych Andach. Ludy te udomowiły i uprawiały wiele roślin, które z czasem zostały przeniesione na pozostałe kontynenty. Należą do nich: fasola, kukurydza, ziemniaki, bataty i maniok.
Proces kolonizacji Ameryki charakteryzuje następowanie po sobie kolejnych fal migracji nierównomiernie rozłożonych w czasie. Pierwotny okres zasiedlania Ameryki przez Europejczyków rozpoczął się w XVI wieku i objął dość gęsto zaludnione przez ludność miejscową obszary Ameryki Środkowej. Na te tereny zaczęli napływać głównie Hiszpanie i Portugalczycy. Imigranci zasiedlali przede wszystkim najbliższe nam wschodnie wybrzeża Ameryki. Nadmorskie tereny dzisiejszej Brazylii miały sprzyjający klimat do plantacyjnej uprawy trzciny cukrowej, którą wysyłano do Europy. Miejscową ludność zaczęto wykorzystywać jako siłę roboczą, ale w stosunkowo krótkim czasie ludność ta została wyniszczona przez ciężką pracę oraz choroby zawleczone przez Europejczyków. Wówczas to zaczęto przywozić Murzynów z Afryki i wykorzystywać do pracy na plantacjach. Ten wyjątkowy proces wywozu ludzi z jednego kontynentu i przewożenie ich jako niewolników do Ameryki rozpoczął się w drugim dziesięcioleciu XVII wieku. Trwający prawie trzy wieki proceder okres spowodował powstanie mieszanych społeczności Mulatów – potomkowie ludzi białej i czarnej, Metysów – potomkowie ludności odmiany białej i żółtej oraz Zambosów – potomkowie odmiany żółtej i czarnej.
Pierwotna ludność indiańska na obszarze Ameryki Środkowej i Ameryki Południowej żyje jeszcze w Meksyku, Andach Środkowych i Amazonii. Zachowali oni wyraźną odrębność kulturową i język. W Meksyku są to Indianie Nahua, a w Andach Indianie Keczua i Ajmara. W Amazonii w stanie pierwotnym żyją odosobnione grupy Indian Tupi–Guarani.

Na ilustracji kula ziemska z zaznaczonym czerwonym punktem – Alaska – USA. Obok twarz kobiety w futrzanej czapce. Podpis – Inuitka – Alaska – USA

 

Na ilustracji kula ziemska z zaznaczonym czerwonym punktem – Montana – USA. Obok twarz mężczyzny z długimi splecionymi włosami, w uszach ozdoby. Podpis – Indianian z plemienia Apsaalooke – Montana – USA

 

Na ilustracji kula ziemska z zaznaczonym czerwonym punktem na granicy Wenezueli i Brazylii. Obok twarz kobiety, krótkie ciemne włosy, na twarzy czarne kropki, nos i broda przebite patyczkami, w uszach ozdoby z piór. Podpis – Indianka Janomoami – Wenezuela/Brazylia

 

Kontynentalną część Ameryki Północnej zasiedlono nieco później niż obszary Ameryki Południowej i Środkowej, a procesy imigracyjne miały inny przebieg. Kolonizacja, której celem było zasiedlenie nowo odkrytego kontynentu, rozpoczęła się na początku XVII wieku. Na wschodnie wybrzeże Ameryki Północnej zaczęli napływać kolonizatorzy z Anglii.

Warto wiedzieć

W 1620 roku na statku My flower przybyło do Ameryki Północnej 102 kolonizatorów, tzw. ojców–pielgrzymów. Była to zwarta grupa ludzi, którzy oderwali się od oficjalnego Kościoła anglikańskiego. Prześladowani przez władze angielskie udali się najpierw do Holandii, a następnie uzyskali przywilej osiedlenia się nad rzeką Hudson na wschodnim wybrzeżu Ameryki Północnej. Płynąc za ocean, zobowiązali się do zbudowania zgodnej społeczności z prawami sprawiedliwymi i równymi dla wszystkich mieszkańców, którzy będą je dobrowolnie wypełniać.

Kolejne lata to stały rozwój kolonii na bazie rolnictwa, a także zyskownego handlu futrami z Indianami. Ważną uprawą, która umożliwiła przetrwanie osadnikom pierwszego, najtrudniejszego okresu, był tytoń. Stał się on bardzo popularny w Anglii, co przyczyniło się do wielkiego rozwoju jego uprawy. Zapotrzebowanie na siłę roboczą na plantacjach wypełniano poprzez sprowadzanie niewolników murzyńskich. Jednocześnie wypierano ludność tubylczą, wprowadzając na nowo zasiedlone tereny duże grupy kolonizatorów. Następowało także różnicowanie obszarów ze względu na cechy środowiska przyrodniczego.
Oprócz osadników angielskich do Ameryki Północnej napływali też przybysze z Francji, którzy zajmowali tereny dzisiejszej Kanady oraz stanu Luizjana nad Zatoką Meksykańską. Jednak przewagę mieli kolonizatorzy brytyjscy, którzy wprowadzili swe zwyczaje oraz prawo na większym obszarze. Z czasem na wschodnich wybrzeżach Ameryki Północnej ukształtowało się wieloetniczne społeczeństwo zróżnicowane religijnie i kulturowo.

Ilustracja przedstawia mapę odmian ludzkich w Ameryce. Odmiany główne: biała – Europeidzi, żółta – Mongoloidzi, czarna – Negroidzi. odmiany mieszane: biała z żółtą – Metysi, biała z czarną – Mulaci. Najwięcej obszarów pokrywa kolor niebieski oznaczający odmianę białą, na północy Ameryki Północnej przeważa odmiana żółta a w Ameryce Środkowej – Metysi. Większość obszarów pokrywają kolorowe pasy oznaczające, że występuje tam ludność różnych odmian. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co dwadzieścia stopni. W legendzie umieszczono i opisano kolory użyte na mapie.

Odmiany ludzkie w Ameryce Północnej i Ameryce Południowej

Ilustracja przedstawia mapę rozmieszczenia języków w Ameryce. Kolorami oznaczono języki: języki romańskie – francuski w Kanadzie i na Haiti, portugalski w Brazylii, hiszpański w Meksyku, Wenezueli, Kolumbii. Ekwadorze, Peru, Chile, Boliwii, Paragwaju, Urugwaju i Argentynie. Języki germańskie – angielski w Kanadzie, USA, Gujanie i państwach karaibskich, niderlandzki w Surinamie i na Antylach Holenderskich. Języki eskimo-aleuckie – na północnych krańcach Kanady i na Alasce. Języki indiańskie: północna Kanada i część obszarów państw położonych w dorzeczu Amazonki. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co dwadzieścia stopni. W legendzie umieszczono i opisano kolory użyte na mapie.

 

Mapy powyżej przedstawiają informacje o tym, które narody kolonizowały Amerykę oraz gdzie żyją obecnie grupy pierwotnej ludności amerykańskiej, czyli Innuici (Eskimosi) i Indianie. W Ameryce Środkowej najwięcej Indian żyje w Gwatemali i Meksyku, a w Ameryce Południowej – w Peru i Boliwii. Liczbę Indian szacuje się na ok. 40 mln.
Język angielski jest dzisiaj używany w Stanach Zjednoczonych Ameryki (USA) oraz w Kanadzie, gdzie drugim językiem urzędowym jest francuski. Na południe od granicy USA z Meksykiem dominują dwa języki – hiszpański i portugalski. Ta granica rozdziela Amerykę na dwa obszary – Amerykę Anglosaską i Amerykę Łacińską. Linia ta jednocześnie dzieli Amerykę na bogatą część północną oraz wyraźnie uboższą i słabiej gospodarczo rozwiniętą część południową.

Ćwiczenie 3

Kolonizacja Ameryki

 

Rozwiąż krzyżówkę. W pionowej kolumnie powinno pojawić się hasło będące właściwym rozwiązaniem.

 

  1.
        2.
        3.
4.
      5.
    6.
      7.







Na zdjęciu kamienna budowla w kształcie graniastosłupa o kwadratowej podstawie, zwężającego schodkowo się ku górze. U podstawy teren trawiasty.

Wzniesiona przez Majów piramida schodkowa w dawnym mieście Chichén Itzá na Półwyspie Jukatan

Na zdjęciu miasto u stóp gór, bardzo gęsta niska zabudowa, czerwone dachy, kwadratowy plac z wysokim budynkiem z wieżami.

Cuzco – miasto w Peru założone przez Inków już w XII wieku

Na zdjęciu plantacja trzciny cukrowej, długie wąskie liście, u dołu naga łodyga.

Na plantacjach trzciny cukrowej potrzeba było wielu rąk do pracy, co dało początek niewolnictwu w Ameryce

Na zdjęciu grupa ludzi, o różnych kolorach skóry, kobieta trzyma mikrofon.

Wenezuela jest krajem, w którym mieszka dużo ludzi o różnych kolorach skóry

Na zdjęciu liczna rodzina pozuje do zdjęcia siedząc na ławce ustawionej na ceglastej ziemi. Na kolanach trzymają małpkę. W tle zarośla.

Rodzina Indian Guarani żyjących w środkowej Brazylii, Boliwii, Paragwaju i na północy Argentyny

Na zdjęciu statek przy brzegu. Żaglowiec, puste maszty bez żagli.

Replika statku Mayflower w Plymouth na wschodnim wybrzeżu Ameryki Północnej, dokąd ojcowie-pielgrzymi przybyli jako pierwsi kolonizatorzy

Na obrazie grupa Indian siedzi na ziemi, w tle kilka tipi, obok rusztowanie pogrzebowe z czterech gałęzi.

Obraz przedstawiający pogrzeb wodza Indian z plemienia Siuksów w Ameryce Północnej

Na zdjęciu dwie starsze kobiety w strojach z ludowymi ozdobami i sportowych ciepłych kurtkach siedzą na kamienistej ziemi przed kolorowym namiotem. W tle zaparkowane samochody terenowe.

Starsi ludzie odmiany innuickiej na północy Ameryki Północnej

Na zdjęciu gęsto zabudowana ulica w mieście, liczne reklamy i szyldy z napisami w języku chińskim.

Chińska dzielnica w San Francisco na zachodnim wybrzeżu USA

3. Współczesne rozmieszczenie ludności w Ameryce

Na przełomie XIX i XX wieku rozpoczął się wielki napływ imigrantów europejskich do Ameryki. W 1900 roku mieszkało na tych lądach ok. 144 mln ludzi. Dzisiaj żyje ich tam blisko miliard, a średnia gęstość zaludnienia wynosi 23 osoby na 1 km2. Rozmieszczenie ludności w Ameryce jest bardzo nierównomierne, o czym zdecydowały głównie trzy czynniki:

  • osadnictwo kolonizatorów na wybrzeżach – Europejczycy, którzy byli najliczniejszą grupą ludności zasiedlającą Amerykę, przybywali do wschodnich wybrzeży obu kontynentów; tu utworzono pierwsze osady i stąd ruszyła kolonizacja w kierunku zachodnim; ponadto w Ameryce Północnej na wybrzeże zachodnie napływali przybysze z Azji i oni wraz z Europejczykami stworzyli podstawy osadnictwa na tych terenach;

  • zróżnicowanie środowiska przyrodniczego – góry (Kordyliery, Andy), gęsty wilgotny las równikowy, klimat polarny na północy ograniczały rozwój osadnictwa;

  • istnienie dużych i gęsto zaludnionych ośrodków ludności indiańskiej na Wyżynie Meksykańskiej i w Andach.

Współczesne rozmieszczenie ludności w Ameryce przedstawia mapa poniżej.

Ilustracja przedstawia mapę rozmieszczenia ludności w Ameryce. Kolorami od zielonego (w przewadze) przez żółty i pomarańczowy do czerwonego i brunatnego przedstawiono gęstość zaludnienia. Na wschodnich wybrzeżach przeważa kolor żółty (jedenaście do pięćdziesięciu osób na jeden kilometr kwadratowy). Wokół miast, które też przeważnie skupione są w tym rejonie – kolor pomarańczowy do brunatnego oznaczający dużą gęstość zaludnienia powyżej pięćdziesięciu osób na kilometr kwadratowy. Na mapie różnej wielkości sygnatury (koła) obrazujące aglomeracje miejskie wg liczby mieszkańców: São Paulo, Nowy Jork, Meksyk – powyżej piętnastu milionów mieszkańców. Los Angeles, Buenos Aires, Rio de Janeiro – od dziesięciu do piętnastu milionów mieszkańców. Kilkanaście mniejszych sygnatur oznaczających miasta o liczbie mieszkańców od pięciu do dziesięciu milionów mieszkańców. Obszary niezamieszkane na północy Ameryki Północnej – szare. Dookoła mapy w białej ramce opisano współrzędne geograficzne co dwadzieścia stopni. W legendzie umieszczono i opisano kolory użyte na mapie.

Gęstość zaludnienia i największe miasta w Ameryce Północnej i Ameryce Południowej

Obecnie na obu kontynentach występuje bardzo wysoki stopień urbanizacjiwynoszący średnio ok. 80%; w Ameryce Południowej w miastach mieszka aż 83% ludności. Miasta na wzór europejski zaczęły powstawać w Ameryce w XVI i XVII wieku. Są to więc miasta młode, o krótszej historii niż te ze Starego Świata. Gwałtowny rozwój sieci miast na tych kontynentach nastąpił w latach 1870–1900 wraz z rozwojem gospodarki kapitalistycznej. Główna cecha urbanizacji w Ameryce to pierwotna lokalizacja największych miast w pasie wybrzeży i utrzymanie największego znaczenia przez te miasta.
W Ameryce Północnej duże miasta tworzyły się w kolejnych etapach przesuwania się osadnictwa w kierunku zachodnim.

W Ameryce Południowej i Ameryce Środkowej występują dwa typy osadnictwa miejskiego:

  • przybrzeżne – dominujące w większości państw tego obszaru;

  • wewnętrzne – charakterystyczne dla państw górzystych, gdzie stolica będąca największym ośrodkiem miejskim leży na dużej wysokości. Takimi miastami są:

    • Meksyk – stolica Meksyku, 2200 m n.p.m.;

    • Bogota – stolica Kolumbii, 2600 m n.p.m.;

    • Quito – stolica Ekwadoru, 2800 m n.p.m.;

    • La Paz – stolica Boliwii, 3700 m n.p.m.

W połowie XX wieku znaczny rozwój miast spowodował powstanie nowych form przestrzeni miejskiej, tzw. megalopolis (gr. mega – 'wielki', polis – 'miasto'). W Ameryce Północnej wzdłuż wschodniego wybrzeża powstało Megalopolis BosWashobejmujące obszar miejski leżący między Bostonem a Waszyngtonem. Stanowi on największą strukturę miejską na świecie. Na zachodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych powstało Megalopolis SanSan ciągnące się od San Diego po San Francisco. W Ameryce Południowej podobną formę struktury miejskiej tworzy obszar leżący między Rio de Janeiro a São Paulo – Megalopolis Sao‑Rio.
Ameryka była największym w historii ludzkości obszarem, na którym w okresie ok. 300 lat nastąpiła całkowita wymiana ludności. Miejscowa ludność została wyniszczona lub musiała się dostosować do praw i obyczajów napływających grup ludności ze Starego Świata. Jakie były przyczyny migracji do Ameryki? Różnorodne, ale do najważniejszych należała chęć poprawy warunków życia, czyli motywy ekonomiczne. Często też występowały motywy polityczne lub religijne.
Do Ameryki migrowali również Polacy. Najwięcej naszych rodaków dotarło tam na przełomie XIX i XX wieku, a także po II wojnie światowej oraz po 1981 roku, gdy w Polsce wprowadzono stan wojenny. Polacy osiedlali się głównie w Stanach Zjednoczonych Ameryki – ich liczbę szacuje się tam na ponad 10 mln. Miastem z najliczniejszą Polonią – ok. 600 tys. – jest Chicago. W Kanadzie mieszka 900 tys. ludzi utrzymujących związki z naszą ojczyzną. W Ameryce Południowej ludność wywodząca się z Polski mieszka przede wszystkim w dwóch państwach: w Brazylii ok. 1,8 mln i w Argentynie ok. 450 tys. Ponadto naszych rodaków spotkać można w Chile, Urugwaju i Meksyku, gdzie żyje ich po ok. 10 tys.
Polacy, podobnie jak przedstawiciele innych narodów, przyczynili się do stworzenia podstaw państwowości w wielu krajach Ameryki. Niektórzy z nich trwale zapisali się w historii państw amerykańskich.

Ćwiczenie 4

Największe miasta Ameryki

 

Wskaźnik urbanizacji w Ameryce należy do najwyższych na świecie. Wskaż, w którym zestawie umieszczono nazwy miast liczących więcej niż 15 mln mieszkańców.

 

Na zdjęciu lotniczym bardzo gęsta, wysoka zabudowa miejska.

Miasto Meksyk liczy obecnie ok. 22 mln mieszkańców i jest największym miastem obu Ameryk, a także trzecim miastem świata

Na zdjęciu lotniczym bardzo gęsta, wysoka zabudowa miejska.

Brazylijskie Sao Paulo to największe miasto Ameryki Południowej, liczy 21 mln mieszkańców

Na zdjęciu lotniczym bardzo gęsta, wysoka zabudowa miejska.

Buenos Aires – stolica Argentyny – również należy do grona wielkich miast, liczy 14 mln mieszkańców

Na zdjęciu lotniczym bardzo gęsta, niska zabudowa miejska. W tle łagodne góry.

Stara zabudowa Quito (1,8 mln mieszkańców) – stolicy Ekwadoru położonej w Andach

Na zdjęciu ulica w mieście, ceglane zabudowania jednopiętrowe starego typu.

Filadelfia (6 mln mieszkańców) – typowa stara zabudowa miasta na wschodnim wybrzeżu USA

Na zdjęciu lotniczym bardzo gęsta, wysoka, nowoczesna zabudowa miejska usytuowana na końcu cypla otoczonego rzeką. W tle most na rzece, statki.

Manhattan – centralna dzielnica Nowego Jorku (21 mln mieszkańców), miasta uznawanego za jedną z czterech największych światowych metropolii

Podsumowanie

  • Ameryka Północna (24,2 mln km2) to trzeci, a Ameryka Południowa (17,8 mln km2) czwarty co do wielkości kontynent na Ziemi. Obie Ameryki połączone są w środkowej części dwoma pomostami – lądowym i wyspowym, które razem nazywane są Ameryką Środkową. Cała Ameryka tworzy ląd o największej rozciągłości południkowej na świecie.

  • Czynnikami kształtującymi typy klimatu w Ameryce są: wielka rozciągłość południkowa, bariera górska wzdłuż zachodnich wybrzeży, południkowy układ regionów geograficznych oraz względnie silne oddziaływanie ciepłych i chłodnych prądów morskich.

  • Sieć rzeczna dostosowała się do ukształtowania powierzchni terenu, co powoduje wyraźną przewagę odpływu wód do Oceanu Atlantyckiego. Różnorodność typów klimatu kształtuje odmienne systemy rzeczne na obu kontynentach.

  • Współczesna ludność Ameryki to potomkowie ludności napływowej: białych, głównie z Europy, Murzynów – niewolników przywiezionych z Afryki oraz ludności miejscowej – Indian i Eskimosów. Metysi, Mulaci, Zambosi to społeczności ludności mieszanej.

  • Dzieje osadnictwa w Ameryce są najważniejszym czynnikiem, który wpłynął na współczesne, nierównomierne rozmieszczenie ludności w Ameryce Północnej i Ameryce Południowej.

  • Zróżnicowanie językowe i kulturowe związane jest z historią kolonizacji Ameryki. Rzeka Rio Grande – będąca dzisiaj granicą między Meksykiem a USA – oddziela Amerykę Anglosaską z przeważającym językiem angielskim od obszaru Ameryki Łacińskiej z przeważającymi językami hiszpańskim i portugalskim.

Kategoria: Moje artykuły | Dodał: kolo (2019-03-14)
Wyświetleń: 164 | Rating: 0.0/0
Liczba wszystkich komentarzy: 0
Imię *:
Email *:
Kod *:
Kategorie sekcji
Mini-czat
Statystyki

Ogółem online: 1
Gości: 1
Użytkowników: 0
Formularz logowania
 Statystyki